Quy định thời trang bền vững của EU chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước ngoặt pháp lý trong việc cấm tiêu hủy hàng tồn kho. Ngành thời trang phải đối mặt với thực tế rằng những cam kết tự nguyện không còn đủ sức nặng để giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải toàn cầu…

Mùa hè năm nay, tại các show thời trang trong khuôn khổ Paris Fashion Week, điều thu hút sự chú ý nhất lại chính là khí hậu. Nhiệt độ kỷ lục ở Pháp đã tạo nên khung cảnh khiến cả người mẫu và biên tập viên đều kiệt sức, trong khi khách mời thượng lưu cũng liên tục quạt mát hoặc trú ẩn dưới những chiếc dù cầm tay chẳng mấy hiệu quả trước cái nóng gay gắt 40°C.

Có thể nói, thời tiết cực đoan đang trở thành một phép ẩn dụ đầy ám ảnh. Khi nhiệt độ toàn cầu không ngừng leo thang, ngành công nghiệp may mặc – vốn được ví như "con quái vật bảy đầu" với chuỗi cung ứng phức tạp và khó kiểm soát – đang đứng trước áp lực phải thay đổi. Tuy nhiên, thay vì những bước tiến đột phá, ngành thời trang dường như đang rơi vào một vòng lặp mâu thuẫn giữa những tuyên bố đầy tham vọng và thực tế sản xuất ngày càng tăng tốc.

KHOẢNG CÁCH GIỮA LỜI HỨA VÀ THỰC TIỄN

Trong những năm gần đây, khái niệm "thời trang bền vững" đã trở thành từ khóa chủ đạo trong chiến lược truyền thông của hàng loạt tập đoàn. Thế nhưng, sau giai đoạn bùng nổ của các cam kết môi trường, một xu hướng đảo ngược đang dần lộ diện. Những mục tiêu net-zero từng được công bố đầy tự hào giờ đây đang bị trì hoãn hoặc điều chỉnh một cách lặng lẽ.

Burberry đã buộc phải lùi mục tiêu phát thải ròng bằng 0 thêm 10 năm, đến tận năm 2050. Theo Financial Times, sự thay đổi này không đơn thuần là một quyết định kỹ thuật, mà là minh chứng cho thấy sự ưu tiên của doanh nghiệp vẫn đang nghiêng về phía lợi nhuận ngắn hạn thay vì các cam kết dài hạn với hành tinh.

Ông Ken Pucker, giảng viên tại Đại học Tufts (Massachusetts, Hoa Kỳ), đã đưa ra một nhận định thẳng thắn về thực trạng này: “Khoảng cách giữa lời hứa và thực tiễn trong ngành thời trang lớn hơn bất kỳ ngành nào khác”. Theo ông, khi đối mặt với áp lực duy trì biên lợi nhuận, các mục tiêu bền vững thường là những thứ đầu tiên bị cắt giảm hoặc “pha loãng”.

Khi những lời hứa trở nên "lỗi thời" ngay trên giấy tờ, người ta bắt đầu đặt câu hỏi về tính khả thi của các mô hình kinh doanh hiện tại. Liệu ngành thời trang có thể thực sự bền vững khi mô hình tăng trưởng vẫn dựa trên việc thúc đẩy tiêu thụ liên tục? Trong khi những tác động tiêu cực đến môi trường ngày càng trở nên rõ rệt.

THÁCH THỨC TỪ HỆ THỐNG VÀ ÁP LỰC TIÊU DÙNG

Sự mâu thuẫn trong cam kết của ngành thời trang không tồn tại độc lập mà nằm trong một hệ thống tiêu thụ đang mất kiểm soát. Hiện nay, lượng rác thải thời trang toàn cầu ước tính khoảng 92 triệu tấn mỗi năm, theo nghiên cứu của Boston Consulting Group. Đây là một con số khổng lồ, phản ánh sự lãng phí khủng khiếp của một ngành công nghiệp vốn được xây dựng trên sự phù phiếm và thay đổi chóng mặt của các xu hướng.

Áp lực này càng trở nên trầm trọng hơn khi các mô hình thời trang nhanh (fast fashion) liên tục phá vỡ mọi giới hạn. Shein đã bổ sung tới 10.000 mặt hàng mới vào trang web mỗi ngày. Dự báo về tương lai cũng không mấy khả quan: lượng tiêu thụ quần áo toàn cầu dự kiến đạt 102 triệu tấn vào năm 2030, tăng mạnh từ mức 62 triệu tấn hiện tại. Điều này tương đương với mức tăng trưởng 63% trong vòng chưa đầy một thập kỷ.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn là màu xám. Ralph Lauren đã hủy bỏ kế hoạch đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2040 vào mùa thu năm ngoái. Tuy nhiên, hãng lưu ý rằng lượng khí thải phạm vi 1, 2 và 3 của họ đã giảm 34% trong nửa đầu năm nay so với mức cơ sở năm 2020.

Nhờ vào số lượng sản phẩm ít hơn nhưng chất lượng cao hơn, vật liệu ít tác động hơn và quan hệ đối tác với nhà cung cấp nhằm giảm lượng khí thải carbon, Ralph Lauren cho biết vẫn tiếp tục tập trung vào mục tiêu giảm tổng lượng khí thải 30% vào năm 2030, so với mức cơ sở năm 2020.

BƯỚC NGOẶT TỪ QUY ĐỊNH PHÁP LÝ

Trước sự thất bại của các cam kết tự nguyện, vai trò của các cơ quan quản lý trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Quy định về Thiết kế sinh thái cho Sản phẩm Bền vững (ESPR) của EU được xem là "liều thuốc" cần thiết để chấn chỉnh ngành công nghiệp này.

Một trong những điểm cốt lõi của ESPR là lệnh cấm tiêu hủy quần áo tồn kho không bán được. Việc EU can thiệp bằng luật pháp không chỉ dừng lại ở việc xử lý hàng tồn kho, mà còn là lời cảnh báo rằng thời đại của những báo cáo bền vững "tự biên tự diễn" đã kết thúc. Các doanh nghiệp giờ đây phải đối mặt với trách nhiệm tài chính và pháp lý thực sự. 

Bà Jules Lennon, đại diện tổ chức Ellen MacArthur Foundation, nhận định các vấn đề mang tính hệ thống cần những giải pháp mang tính hệ thống. Việc tiếp tục vận hành theo phương thức cũ sẽ không mang lại kết quả mong muốn khi các mô hình tuần hoàn gặp rào cản lớn về biên lợi nhuận và chi phí nhân công.

Từ vòng đời sản phẩm, bà Lennon kiến nghị bài toán ESG tiếp tục đi sâu vào nơi những sản phẩm này được tạo ra. Chẳng hạn, Ralph Lauren đặt mục tiêu duy trì 100% điện tái tạo tại các cơ sở do hãng sở hữu và vận hành. Tại Italy, Prada phát triển mô hình “garden factory”, đưa không gian xanh và cảnh quan tự nhiên vào các cơ sở sản xuất. 

Ralph Lauren, Prada cùng nhiều thương hiệu khác cũng tham gia sáng kiến mua điện tái tạo tập thể của Fashion Pact tại châu Âu. Cách làm này cho thấy các thương hiệu thời trang đang nhìn nhận việc giảm phát thải không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà còn phụ thuộc vào nguồn năng lượng vận hành toàn bộ hoạt động kinh doanh và chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với các công đoạn như dệt, nhuộm và hoàn tất, vốn tiêu thụ nhiều năng lượng.

Trong tương lai, ngành thời trang sẽ không thể tiếp tục vận hành theo cách cũ. Sự bền vững không thể chỉ dừng lại ở những thông điệp truyền thông hay các mục tiêu phát thải xa vời. Nó đòi hỏi một sự thay đổi tận gốc rễ từ tư duy thiết kế, quy trình sản xuất cho đến cách thức tiêu dùng.

Khi các quy định pháp lý như ESPR của EU trở thành tiêu chuẩn chung, những thương hiệu không thể thích nghi sẽ dần bị đào thải. Đây là con đường duy nhất để ngành thời trang có thể tồn tại và phát triển trong một thế giới đang ngày càng khan hiếm tài nguyên.