Thực trạng lao động “thừa thầy thiếu thợ”, khoảng cách lớn giữa chương trình đào tạo và yêu cầu thực tiễn đang đặt ra bài toán cấp bách cho sự phát triển của Thủ đô…

Tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ 3 năm 2026 (CEFIII) với chủ đề “Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao”, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn cốt lõi, đồng thời đề xuất hàng loạt giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực.

ĐIỂM NGHẼN CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ NGUY CƠ MẤT LỢI THẾ LAO ĐỘNG GIÁ RẺ

Nêu góc nhìn toàn cảnh về thị trường lao động hiện nay, ông Lại Hồng Đăng, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ thanh thiếu niên Hà Nội, nhận định thị trường đang tồn tại nhiều nghịch lý lớn. Một bộ phận lớn người lao động dù đã qua đào tạo nhưng không làm đúng ngành nghề. Trong khi doanh nghiệp "khát" người, đỏ mắt tìm nhân sự phù hợp thì người lao động chật vật tìm việc.

Phân tích sâu hơn ở góc độ ngành hàng, Th.s Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, cho biết sự tăng trưởng mạnh mẽ của khu vực dịch vụ và công nghiệp tại Hà Nội đang tạo ra nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực. Tuy nhiên, khoảng cách giữa cơ sở đào tạo và thực tế doanh nghiệp vẫn còn quá xa.

Trong kênh bán lẻ hiện đại, một nhân sự không đơn thuần chỉ làm nhiệm vụ bán hàng mà phải đáp ứng 5 đến 6 tiêu chuẩn chuyên môn, vừa đóng vai trò tư vấn, vừa vận hành dữ liệu khách hàng. Sự thiếu hụt mắt xích nhân lực chất lượng cao trong toàn chuỗi liên kết từ nguyên liệu, sản xuất, logistics đến thương mại điện tử sẽ làm giảm hiệu quả chung và kéo theo sự trì trệ của nền kinh tế.

Đối với ngành da giày, ông Phạm Hồng Việt, Chủ tịch Hội Da – Giầy Thành phố Hà Nội, đặt ra câu hỏi mang tính cảnh báo về việc Việt Nam đang dần mất đi lợi thế lao động giá rẻ.

Mặc dù Việt Nam đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu da giày, đạt kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm, nhưng khối doanh nghiệp FDI lại chiếm tới 78% giá trị xuất khẩu, trong khi khối doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp 22%. Điều này phản ánh thực trạng các doanh nghiệp nội địa còn phụ thuộc nặng nề vào nước ngoài về nguyên vật liệu, thiết kế, công nghệ và thương hiệu. Nếu không kịp thời chuyển trọng tâm từ sản xuất thâm dụng lao động sang gia tăng giá trị sản phẩm, ngành da giày khó có thể duy trì sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

ĐỘT PHÁ THỂ CHẾ CHÍNH SÁCH

Để giải quyết triệt để những hạn chế trên, Th.s Trần Thị Phương Lan đề xuất hàng loạt giải pháp trọng tâm nhằm chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình “đào tạo những gì nhà trường có” sang “đào tạo những gì doanh nghiệp cần”. Trong đó, giải pháp then chốt là xây dựng cơ chế doanh nghiệp đặt hàng nhà trường, thành lập Hội đồng kỹ năng ngành theo chuỗi giá trị và triển khai Bản đồ nhân lực cho Hà Nội để kết nối dữ liệu giữa người lao động, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc tạo cơ chế coi doanh nghiệp là “trường đại học thứ hai” với tỷ lệ 70% lý thuyết tại trường và 30% thực hành tại doanh nghiệp sẽ giúp nâng cao kỹ năng thực chiến. Hiệp hội cũng kiến nghị thành lập Liên minh nhân lực trong chuỗi giá trị của Thủ đô nhằm dự báo nhu cầu, xây dựng chuẩn kỹ năng và kết nối việc làm hiệu quả.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội, nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực là quá trình xuyên suốt từ đào tạo, tạo cơ hội việc làm đến giữ chân nhân tài.

Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND về đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực và Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND hỗ trợ các viện, trường, doanh nghiệp triển khai nhiệm vụ khoa học công nghệ. Nhiều dự án quy mô lớn như nghiên cứu xe chữa cháy chuyên dùng, thiết bị theo dõi sức khỏe người cao tuổi hay camera AI đã được thành phố hỗ trợ kinh phí và giao trực tiếp cho doanh nghiệp thực hiện.

Ngoài ra, việc triển khai khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ mới như phương tiện tự hành hay taxi bay đang tạo môi trường thuận lợi thu hút và phát triển đội ngũ nhân sự trình độ cao.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME), khẳng định chất lượng nguồn nhân lực không chỉ đo bằng bằng cấp hay số lượng quản lý, mà phải thể hiện qua khả năng tạo ra năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực hấp thụ công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về thể chế, đào tạo và kết nối chuỗi giá trị sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho Thủ đô phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.