Hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng phải được đo bằng thiệt hại được giải quyết thực chất, không phải bằng số thủ tục hay số đầu mối đã được phân cấp…

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, ngày 28/10/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

CẦN CƠ CHẾ PHỐI HỢP VÀ ĐẦU MỐI RÕ RÀNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN TỈNH

Đóng góp ý kiến về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như quản lý hoạt động thương mại trên môi trường số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng đã đi sâu phân tích các nội dung tại khoản 3, khoản 10 và khoản 13 Điều 4, liên quan đến việc sửa đổi các Điều 28, 57 và 77 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo nhận định của đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ như hiện nay, người tiêu dùng luôn ở thế yếu khi phải chấp nhận các hợp đồng điện tử và điều kiện giao dịch soạn sẵn từ phía nhà cung cấp mà gần như không có khả năng thương lượng. Đặc biệt, các điều khoản "cài cắm" liên quan đến gia hạn tự động, hủy dịch vụ, xử lý dữ liệu cá nhân hay trách nhiệm bồi thường thiệt hại thường chứa đựng nhiều bất lợi cho người mua.

Xuất phát từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo cần tăng cường cơ chế hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các điều khoản bất lợi, thay vì mở rộng các thủ tục đăng ký hợp đồng theo mẫu không cần thiết gây gánh nặng hành chính.

Lưu ý đến các tranh chấp phát sinh trên nền tảng số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra rằng người mua, người bán và đơn vị vận hành nền tảng thường cư trú hoặc đặt trụ sở tại các địa phương hoàn toàn khác nhau. Thực trạng này đòi hỏi văn bản luật phải quy định hết sức rõ ràng về cơ quan chủ trì, trách nhiệm chuyển giao hồ sơ cũng như cơ chế phối hợp giữa chính quyền cấp xã và cấp tỉnh để tránh hiện tượng đùn đẩy trách nhiệm, kéo dài thời gian xử lý.

"Thước đo hiệu quả của công tác bảo vệ người tiêu dùng phải là giá trị thiệt hại được giải quyết thực chất trên thực tế, chứ không thể chỉ dựa vào số lượng thủ tục hành chính đã ban hành hay số lượng đầu mối được phân cấp", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm cần làm rõ trách nhiệm hỗ trợ người dân khi phát sinh tranh chấp liên tỉnh, đại biểu Trần Mạnh Huy, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, cho rằng mấu chốt của vấn đề không nằm ở việc đã phân cấp hay chưa, mà nằm ở câu trả lời cho câu hỏi: Khi một vụ việc liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố thì cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm chủ trì và theo dõi xử lý cho đến khi có kết quả cuối cùng.

Phân tích thêm, đại biểu Trần Mạnh Huy cho biết mặc dù dự thảo đã làm rõ hơn trách nhiệm đối với vụ việc phát sinh tại một địa phương hoặc liên quan từ hai xã trở lên, nhưng đối với các tranh chấp mang tính liên tỉnh thì quy tắc xác định cơ quan chủ trì vẫn chưa thực sự rõ ràng. Nếu thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm chính, nguy cơ hồ sơ bị chuyển qua chuyển lại giữa các địa phương là rất lớn, dẫn đến việc người dân phải tốn kém thêm thời gian, công sức đi lại, trong khi trách nhiệm giải quyết của các cơ quan nhà nước lại bị phân tán.

Điều này đi ngược lại tinh thần chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW vốn đặt ra yêu cầu kết nối, liên thông dữ liệu và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Đại biểu Trần Mạnh Huy nhấn mạnh việc cho phép người dân nộp đơn trực tuyến chỉ là bước đầu, điều quan trọng hơn cả là các cơ quan nhà nước phải phối hợp đồng bộ với nhau sau khi tiếp nhận thông tin.

Từ đó, đại biểu đề xuất bổ sung vào Điều 4 nguyên tắc người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần duy nhất. Việc luân chuyển hồ sơ giữa các cơ quan tuyệt đối không được trở thành lý do để yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ hoặc kéo dài thời hạn giải quyết. Các tiêu chí xác định đầu mối chủ trì liên tỉnh nên giao cho Chính phủ quy định chi tiết dựa trên nền tảng hệ thống thông tin dùng chung.

PHÂN CẤP PHÂN QUYỀN PHẢI ĐI KÈM NGUỒN LỰC VÀ TRÁNH KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ

Nhìn nhận từ góc độ thực thi ở địa phương, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Huế, đánh giá quy định trong dự thảo về việc giao cấp tỉnh hướng dẫn nghiệp vụ và xử lý hỗ trợ thương lượng liên xã, đồng thời giao cấp xã tiếp nhận yêu cầu tại địa bàn là một hướng đi cụ thể.

Mặc dù vậy, đại biểu cho rằng cần phải bổ sung quy định làm rõ trách nhiệm của chính quyền các cấp trong việc tập huấn chuyên môn, bố trí nhân sự, cân đối kinh phí và bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, cũng như quy trình chuyển giao các vụ việc phức tạp, vượt thẩm quyền lên cấp trên.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị bổ sung khoản 4 Điều 77 nhằm giao trách nhiệm cho cấp tỉnh trong việc điều phối và bảo đảm nguồn lực theo phân cấp ngân sách, đồng thời quy định rõ các vụ việc liên tỉnh sẽ được chuyển tới cơ quan trung ương có thẩm quyền theo quy trình do Chính phủ ban hành. Đại biểu nhấn mạnh việc phân cấp chỉ có tính khả thi khi đi kèm đầy đủ đầu mối tiếp nhận, nguồn lực thực hiện và cơ chế chuyển giao hồ sơ thông suốt.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát để chỉnh lý đồng bộ các quy định về thời hiệu, căn cứ tính toán chế tài xử phạt, truy xuất lịch sử hồ sơ, trách nhiệm ủy quyền giám định hàng hóa và cơ chế điều phối xác minh nguồn gốc xuất xứ. Mục tiêu tối thượng là xây dựng một đạo luật minh bạch, có tính khả thi cao và tuyệt đối không để người dân hay doanh nghiệp rơi vào khoảng trống pháp lý trong quá trình áp dụng.

Cùng chung sự băn khoăn về năng lực thực thi tại cơ sở, đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng nhận định việc khoản 13 Điều 4 sửa đổi Điều 77 giao thêm nhiệm vụ tiếp nhận và giải quyết yêu cầu hỗ trợ thương lượng cho Ủy ban nhân dân cấp xã là phù hợp với chủ trương đưa dịch vụ công đến gần dân.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý dự thảo cần xác định rõ ràng địa điểm tiếp nhận chính và quy trình luân chuyển hồ sơ khi phát sinh tranh chấp liên xã, liên tỉnh hoặc các vụ việc thương mại điện tử phức tạp để tránh tình trạng người tiêu dùng phải nộp đơn ở nhiều nơi hoặc bị hướng dẫn lòng vòng.

Đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh việc giao thêm nhiệm vụ cho chính quyền cấp xã bắt buộc phải đi kèm với sự tương ứng về nhân lực, ngân sách, công tác đào tạo nghiệp vụ và hạ tầng kỹ thuật tiếp nhận trực tuyến. Chính quyền cấp tỉnh phải giữ vai trò hướng dẫn, trợ lực và trực tiếp giải quyết các vụ việc vượt quá khả năng chuyên môn của cấp xã. Chỉ khi giải quyết được bài toán nguồn lực và cơ chế phối hợp thì các thời hạn quy định trong luật mới có thể trở thành thời hạn giải quyết thực tế trên thực địa chứ không dừng lại ở những con số trên giấy.