Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật thuộc lĩnh vực Công Thương, các thành viên Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu rà soát toàn diện, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cắt giảm triệt để thủ tục hành chính, xây dựng các cơ chế pháp lý đủ sức bảo vệ người tiêu dùng trước các hành vi gian lận công nghệ cao trong kỷ nguyên số...

Ngày 27/8/2026, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

RÀ SOÁT XUNG ĐỘT PHÁP LÝ

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhất trí cao về tính cần thiết cũng như phương thức áp dụng kỹ thuật "mới" để sửa đổi, bổ sung đồng thời 4 luật trong cùng một dự án luật do cả 4 đạo luật gồm Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đều sở hữu mối quan hệ hữu cơ, gắn kết chặt chẽ và cùng do một cơ quan tham mưu của Chính phủ xây dựng. Điều này hoàn toàn phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tinh thần Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị, đồng thời đảm bảo trình tự, thủ tục, hồ sơ dự án luật đạt chất lượng cao.

Mặc dù đánh giá dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và đồng bộ, ông Phan Chí Hiếu lưu ý, 4 đạo luật này có phạm vi ảnh hưởng rộng lớn và liên quan tới nhiều hệ thống luật khác, kể cả những luật vừa mới được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất. Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát kỹ lưỡng với Bộ luật Dân sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Giao dịch điện tử, Luật Hải quan... để tránh phát sinh mâu thuẫn.

Cụ thể, đối với Luật Thương mại, ban hành từ năm 2005, đến nay trải qua hơn 20 năm nhưng chưa từng sửa đổi nên đã bộc lộ nhiều bất cập so với thực tiễn. Ông Phan Chí Hiếu cho biết hiện nhiều ý kiến của các chuyên gia thậm chí đề xuất bỏ Luật Thương mại để điều chỉnh quy định trong Bộ luật Dân sự. Đề xuất này đòi hỏi cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu thêm. Bên cạnh đó, quy định về độc quyền nhà nước cần đổi cụm từ "luật chuyên ngành" thành "luật trong các lĩnh vực" và thống nhất thẩm quyền ban hành giữa Chính phủ với các Bộ trưởng.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chỉ ra sự không thống nhất về thẩm quyền. Dự thảo quy định đoạn trên là "Căn cứ quy định của luật, Chính phủ giao bộ quản lý nhà nước...", nhưng đoạn dưới lại quy định "trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh thì Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an quy định hàng hóa, dịch vụ, địa bàn...". Sự bất cập thể hiện ở chỗ phía trên giao cho Chính phủ phân công các Bộ, nhưng phía dưới Luật lại giao trực tiếp thẩm quyền cho hai Bộ trưởng. Do đó cần phải rà soát quy định cho đồng nhất.

Đối với Luật Cạnh tranh, ông Phan Chí Hiếu đề nghị rà soát kỹ việc bãi bỏ hoặc dẫn chiếu các quy định vì có hiện tượng dẫn chiếu tới các luật khác nhưng luật được dẫn chiếu lại không có quy định tương ứng. Riêng các quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính về cạnh tranh, đại biểu khuyến nghị nên tích hợp, quy định thống nhất ngay trong Luật Xử lý vi phạm hành chính (dự kiến trình Quốc hội năm 2026) để tránh tản mát văn bản, gây khó khăn cho việc tra cứu, áp dụng.

Với Luật Quản lý ngoại thương, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị đối chiếu trực tiếp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan vừa được Quốc hội thông qua. Cụ thể, Điều 46 Luật Quản lý ngoại thương hiện hành giao Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quy định tuyến đường vận chuyển hàng hóa quá cảnh (phù hợp với Điều 65 Luật Hải quan cũ). Tuy nhiên, Luật Hải quan mới sửa đổi lại cho phép người khai hải quan chủ động thông báo tuyến đường vận chuyển cho cơ quan hải quan giám sát. Vì vậy, Luật Quản lý ngoại thương buộc phải điều chỉnh tương ứng để đảm bảo sự đồng bộ.

Đóng góp ý kiến sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (tại Điều 4 dự thảo Luật), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh yêu cầu liên thông giữa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Luật Đo lường (sửa đổi).

Lưu ý tới cơ chế bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân khi kết quả đo lường bị sai lệch, bà Nguyễn Thanh Hải nêu thực tế: "Hiện nay, gian lận tại các cây xăng, công tơ điện, nước, máy quan trắc môi trường hay tồn dư chất cấm trong thực phẩm đang ảnh hưởng trực tiếp đến người dân".

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, các đối tượng có thể can thiệp số liệu từ xa qua môi trường số. Do đó, dự thảo luật phải quy định rõ cơ chế bảo vệ người tiêu dùng. Quy định cụ thể quy trình, trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người dân trong các dịch vụ thiết yếu (điện, nước, xăng dầu, viễn thông). Cơ quan soạn thảo cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ để hoàn thiện nội dung này.

KHÔNG ĐỂ XUẤT HIỆN KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ

Thay mặt cơ quan trình dự án Luật, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh việc xây dựng dự án luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính và xử lý triệt để các bất cập thực thi.

Chia sẻ về những số liệu cụ thể trong dự thảo, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Dự án luật đề xuất bãi bỏ và đơn giản hóa 20 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; phân cấp, phân quyền đối với 10 nhóm nội dung; tháo gỡ, hoàn thiện 31 nội dung đang có khó khăn, vướng mắc.

Về các góp ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Thủ tướng khẳng định ngay sau phiên họp, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao sự chuẩn bị của các cơ quan và đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp thu, hoàn thiện dự án luật, bảo đảm tính khả thi, không để xảy ra trùng lặp hay tạo "khoảng trống pháp lý".

Về các nội dung sửa đổi cụ thể, đối với Luật Thương mại, rà soát danh mục độc quyền nhà nước (không để biến thành độc quyền doanh nghiệp). Đánh giá tác động hạn mức khuyến mại trên nền tảng số và khuyến mại xuyên biên giới; xem xét kỹ việc bãi bỏ quy định về hợp đồng, chế tài, giải quyết tranh chấp.

Với Luật Cạnh tranh, làm rõ tiêu chí xác định thị trường, thị phần, hành vi cạnh tranh bị cấm phù hợp với kinh tế số; giới hạn phạm vi vi phạm gây thiệt hại ở mức cao hoặc đáng kể để tránh can thiệp quá sâu vào tự do kinh doanh.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, đề nghị phân định rõ thẩm quyền Trung ương và địa phương trong cấp, xác minh xuất xứ hàng hóa nhưng phải duy trì một đầu mối trao đổi quốc tế và cơ sở dữ liệu thống nhất; rà soát quy định tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập đồng bộ với Luật Hải quan.

Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử; tăng tính minh bạch khi doanh nghiệp sử dụng thuật toán, giao diện tương tác; đánh giá năng lực thực thi khi phân cấp cho cấp xã.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình dự án Luật để Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).