Thưa ông, ngoài dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, chiến lược dài hạn của Rosatom trong việc mở rộng sự hiện diện và hợp tác tại Việt Nam là gì? Cụ thể, Rosatom nhìn nhận những cơ hội nào trong việc phát triển một hệ sinh thái năng lượng hạt nhân rộng hơn, bao gồm các công nghệ lò phản ứng tiên tiến, ứng dụng công nghiệp và quan hệ đối tác công nghệ?
Chiến lược của chúng tôi sau dự án Ninh Thuận 1 là chuyển từ vai trò cung cấp công nghệ sang xây dựng quan hệ đối tác chiến lược trong các ngành công nghệ cao then chốt. Chúng tôi đang xây dựng một khuôn khổ công nghiệp quốc gia xoay quanh nhà máy điện hạt nhân, đồng thời phát triển các lĩnh vực hợp tác phi năng lượng.
Yếu tố then chốt ở đây là Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân (CNST). Đây sẽ là nền tảng để sản xuất dược phẩm phóng xạ và thực hiện công nghệ pha tạp neutron đối với silicon, qua đó bảo đảm tính tự chủ của Việt Nam trong lĩnh vực y học hạt nhân và công nghiệp bán dẫn.
Song song với đó, chúng tôi đang phát triển các lĩnh vực công nghệ cao liên quan. Thỏa thuận với Petrovietnam về Trung tâm Công nghệ bồi đắp là bước đi quan trọng nhằm củng cố năng lực quốc gia của Việt Nam trong lĩnh vực in 3D công nghiệp. Hợp tác về công nghệ lượng tử, lưu trữ năng lượng và logistics cũng đang được triển khai.
Công nghệ lò phản ứng module nhỏ (SMR) đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn trên thế giới nhờ những ưu thế tiềm năng về tính linh hoạt, an toàn, khả năng mở rộng quy mô và yêu cầu vốn đầu tư. Rosatom có xem Việt Nam là thị trường tiềm năng để triển khai các lò phản ứng module nhỏ trong tương lai hay không? Những điều kiện nào cần được thiết lập để các dự án SMR có thể triển khai tại Việt Nam?
Chúng tôi nhận thấy Việt Nam quan tâm đến công nghệ SMR, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu về nguồn điện ổn định cho các trung tâm dữ liệu và ngành công nghiệp công nghệ cao ngày càng tăng. Tuy nhiên, để các dự án như vậy trở thành hiện thực, cần có những điều kiện cụ thể.
Thứ nhất, khuôn khổ pháp lý. Một nhà máy điện hạt nhân trên đất liền, dù là SMR hay nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn, đều là cơ sở hạt nhân và phải được cấp phép theo pháp luật quốc gia. Việc cấp phép và đánh giá an toàn là thách thức đối với tất cả các quốc gia, đặc biệt là những nước mới bắt đầu phát triển điện hạt nhân. Cơ quan An toàn bức xạ và hạt nhân Việt Nam (VARANS) đang bắt đầu triển khai công việc này, phối hợp với kinh nghiệm của chúng tôi và các tiêu chuẩn của IAEA.
Đối với giải pháp điện hạt nhân nổi, cần thiết lập một khuôn khổ pháp lý cho phép tổ máy lò phản ứng được chế tạo và nạp nhiên liệu tại một quốc gia, sau đó vận hành tại quốc gia khác bởi một tổ chức vận hành thuộc nước xuất xứ, trong trường hợp này là Liên bang Nga.
Thứ hai, mô hình đầu tư. Đối với các tổ hợp điện hạt nhân nổi, chúng tôi đề xuất mô hình bán điện theo hợp đồng mua bán điện dài hạn (PPA), với mức giá điện ổn định và không gắn với biến động giá nhiên liệu hóa thạch. Đối với SMR trên đất liền, mô hình có thể khác, nhưng nguyên tắc vẫn là bảo đảm sự ổn định và khả năng dự báo trong dài hạn.
Thứ ba, cơ sở hạ tầng. Một SMR trên đất liền cần có địa điểm xây dựng, đường giao thông tiếp cận và hệ thống làm mát. Trong khi đó, tổ hợp điện hạt nhân nổi chỉ cần các công trình kỹ thuật trên bờ và công trình thủy công ở mức tối thiểu. Quy mô hạ tầng cần thiết để triển khai SMR hoặc tổ hợp điện hạt nhân nổi sẽ được xác định căn cứ vào địa điểm lựa chọn và nhu cầu của phía Việt Nam mà dự án cụ thể hướng tới đáp ứng.
Thứ tư, nhân lực. Các tổ máy này cần ít nhân sự hơn so với nhà máy điện hạt nhân công suất lớn, nhưng đội ngũ vận hành phải có trình độ chuyên môn cao. Chúng tôi sẽ dựa vào nguồn nhân lực đã từng học tập tại các trường đại học kỹ thuật hàng đầu của Nga, đồng thời triển khai chương trình đào tạo dành cho VARANS.
Đối với tổ hợp điện hạt nhân nổi, tổ hợp sẽ thuộc sở hữu của một công ty do Rosatom quản lý và được vận hành bởi đội ngũ nhân sự có chứng nhận của Nga, bao gồm cả thủy thủ đoàn. Rosatom sẵn sàng hợp tác với các đối tác Việt Nam trong phát triển các dự án SMR và tổ hợp điện hạt nhân nổi.
Sau khi Hiệp định liên Chính phủ được ký kết vào tháng 3/2026, những ưu tiên và bước đi tiếp theo trong triển khai dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 là gì? Rosatom sẽ hỗ trợ Việt Nam như thế nào trong phát triển cơ sở hạ tầng cần thiết, chuyển giao công nghệ, đào tạo chuyên gia và bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn hạt nhân cao nhất?
Sau khi Hiệp định được ký ngày 23/3/2026, chúng tôi đã có được “chìa khóa pháp lý” - khuôn khổ pháp lý cho toàn bộ vòng đời của dự án.
Ưu tiên thứ nhất, phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước. Cơ sở pháp lý đã được quy định trong Hiệp định, nhưng quá trình làm việc thực tế với VARANS là một công việc riêng biệt. Hiện nay, chúng tôi đang đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý của Việt Nam về an toàn hạt nhân, an toàn bức xạ và tài liệu quản lý, cấp phép. Mục tiêu là đến thời điểm cấp phép địa điểm xây dựng, hai bên đã có tiếng nói chung về các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Ưu tiên thứ hai, giáo dục hạt nhân và đào tạo nhân lực. Nhóm công tác chung về phát triển nguồn nhân lực phục vụ dự án nhà máy điện hạt nhân đã được thành lập từ năm 2025. Kế hoạch tổng thể quốc gia về phát triển nguồn nhân lực hiện đang được xây dựng.
Nhiều sinh viên Việt Nam đang theo học tại các trường đại học Nga theo chương trình học bổng của Chính phủ Liên bang Nga và chỉ tiêu học bổng của Rosatom. Chúng tôi đang phát triển hợp tác liên trường đại học thông qua việc tổ chức các bài giảng khoa học phổ thông về ứng dụng công nghệ hạt nhân trong lĩnh vực năng lượng và các lĩnh vực phi năng lượng dành cho sinh viên và học sinh. Tất cả những hoạt động này đều rất quan trọng đối với các dự án điện hạt nhân.
Ưu tiên thứ ba, cơ sở hạ tầng và nội địa hóa. Chúng tôi đang thu hút các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào hoạt động xây dựng và logistics, đồng thời chuẩn bị nền tảng để phát triển những năng lực phức tạp hơn, từ chuẩn bị mặt bằng xây dựng đến các hệ thống tự động hóa và hệ thống số.
Ưu tiên thứ tư, có tính xuyên suốt, là độ an toàn. Lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+ là công nghệ được trang bị các hệ thống an toàn thụ động, hoạt động dựa trên các quy luật vật lý, không phụ thuộc vào máy phát điện diesel hay thao tác của người vận hành. Hệ thống bẫy vùng hoạt và kết cấu bao che kép đều được tích hợp trong thiết kế. An toàn là thuộc tính của toàn bộ hệ thống, chứ không chỉ nằm ở thiết bị kỹ thuật. Đó là lý do chúng tôi đồng thời chú trọng công tác quản lý, đào tạo nhân lực và tạo dựng sự đồng thuận của công chúng.
Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân tại Đồng Nai là một trụ cột quan trọng khác trong hợp tác Việt Nam - Nga. Trung tâm sẽ đóng góp như thế nào cho nghiên cứu khoa học, năng lực công nghệ, y học hạt nhân và các ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình của Việt Nam?
Lộ trình triển khai dự án đã được thống nhất với các đối tác Việt Nam và hiện dự án đã chuyển sang giai đoạn chuẩn bị chi tiết để thực hiện. Phía Nga đã chuẩn bị và bàn giao cho phía Việt Nam xem xét một bộ tài liệu nghiên cứu khả thi toàn diện.
Trung tâm không chỉ được thiết kế như một cơ sở khoa học mà còn là nền tảng quốc gia cho chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực khoa học, công nghiệp của Việt Nam. Trọng tâm của Trung tâm là một lò phản ứng nghiên cứu do Nga thiết kế, có công suất nhiệt 10 MW và khả năng mở rộng lên 15 MW trong tương lai. Xung quanh lò phản ứng sẽ có một số phòng thí nghiệm chuyên ngành.
Phòng thí nghiệm đồng vị phóng xạ, bảo đảm sản xuất các đồng vị phóng xạ và dược phẩm phóng xạ với sản lượng đủ đáp ứng toàn bộ thị trường Việt Nam, đồng thời có tiềm năng xuất khẩu.
Phòng thí nghiệm pha tạp silicon, tạo cơ hội để Việt Nam hình thành phân khúc sản xuất vật liệu phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn và điện tử công suất.
Ngoài ra, Trung tâm còn có các cơ sở nghiên cứu về sinh học phóng xạ, khoa học vật liệu và nghiên cứu cơ bản. Trung tâm sẽ góp phần phát triển chuyên môn quốc gia và đào tạo thế hệ mới các nhà khoa học, kỹ sư Việt Nam.
Ngày 9/9/2026, Phân ban Nhiên liệu của Rosatom và Petrovietnam đã ký thỏa thuận thành lập Trung tâm Công nghệ bồi đắp tại Việt Nam. Những mục tiêu chính và các mốc triển khai của dự án này là gì? Công nghệ in 3D của Rosatom sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngành dầu khí và năng lượng Việt Nam như thế nào, thưa ông?
Thỏa thuận với Petrovietnam được ký vào tháng 9/2026 không đơn thuần là việc mua sắm thiết bị mà là xây dựng một hệ sinh thái công nghệ bồi đắp hoàn chỉnh. Máy in là một bộ phận quan trọng, nhưng không phải là thành phần duy nhất của hệ thống. Việt Nam có ngành dầu khí phát triển, bao gồm cả các công trình ngoài khơi. Khi một bộ phận thiết bị tại đó bị hỏng, thường không có đủ thời gian để chờ đợi nguồn cung từ bên ngoài. Công nghệ bồi đắp cho phép sản xuất các linh kiện cần thiết ngay tại cơ sở, qua đó giảm thời gian ngừng hoạt động và sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Ngoài ra, công nghệ in 3D cho phép tạo ra những cấu trúc hình học bên trong rất phức tạp, chẳng hạn như các kênh làm mát hoặc kênh trao đổi nhiệt, vốn rất khó chế tạo bằng những phương pháp truyền thống. Với phương pháp sản xuất thông thường, một chi tiết như vậy phải được lắp ghép từ nhiều bộ phận rồi liên kết bằng phương pháp hàn hoặc hàn vảy. Trong khi đó, công nghệ in 3D cho phép chế tạo toàn bộ chi tiết thành một khối thống nhất.
Về khả năng mở rộng hợp tác, câu trả lời là có. Thỏa thuận đã xác định thời hạn bàn giao và danh mục thiết bị, bao gồm máy in 3D của Phân ban Nhiên liệu Rosatom, thiết bị xử lý nhiệt, tiện và phân tích trong phòng thí nghiệm.
Chúng tôi cũng dự định tổ chức sản xuất bột kim loại tại Việt Nam, đồng thời phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng, quy trình đánh giá năng lực và chứng nhận sản phẩm. Trong tương lai, chúng tôi sẵn sàng thảo luận về việc nội địa hóa hoạt động lắp ráp máy in 3D tại Việt Nam nhằm tiếp cận các thị trường Đông Nam Á. Tuy nhiên, thời hạn cụ thể và quy mô nội địa hóa hiện chưa được công bố. Trọng tâm trước mắt là phát triển hợp tác thực tiễn và xây dựng những năng lực cần thiết.
Rosatom có kế hoạch thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nội địa hóa và sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam trong các dự án? Những cơ hội nào dành cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng quốc tế của Rosatom, đặc biệt trong lĩnh vực chế tạo thiết bị hạt nhân, sản xuất tiên tiến và các ngành công nghiệp hỗ trợ?
Trước hết, tôi muốn đề cập đến vấn đề nội địa hóa, bởi điều quan trọng là phải xác định đúng các ưu tiên ngay từ đầu. Chúng tôi chia sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam thành hai cấp độ.
Cấp độ thứ nhất, những công việc có thể bắt đầu gần như ngay lập tức. Các doanh nghiệp Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai những dự án hạ tầng quy mô lớn. Các yêu cầu trong ngành công nghiệp hạt nhân nghiêm ngặt hơn so với xây dựng thông thường, nhưng về cơ bản, cấp độ công việc này hoàn toàn nằm trong khả năng đáp ứng. Nhóm công việc này cũng bao gồm logistics và kho bãi tại công trường, như vận chuyển thiết bị có kích thước lớn, tổ chức lưu kho tạm thời và quản lý các dòng vật tư.
Cấp độ thứ hai, đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc hơn nhưng mở ra những triển vọng rộng lớn hơn nhiều. Đây là quá trình từng bước chuyển từ xây dựng và logistics sang các hoạt động tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Điều quan trọng là không đánh đồng hai cấp độ này: thành công ở cấp độ thứ nhất không có nghĩa là cấp độ thứ hai cũng dễ dàng đạt được. Tuy nhiên, sự phức tạp của cấp độ thứ hai không nên trở thành rào cản khiến doanh nghiệp không tham gia những công việc mà họ có thể thực hiện ngay từ bây giờ.
Đối với “đảo hạt nhân” (nuclear island), bao gồm tổ máy lò phản ứng, các hệ thống điều khiển và bảo vệ, cũng như nhiên liệu hạt nhân, năng lực cần được tích lũy trong nhiều năm và đòi hỏi những cơ sở sản xuất cùng giấy phép đặc thù. Ngay cả Nga, quốc gia đã có hàng chục năm kinh nghiệm xây dựng các lò phản ứng, vẫn tiếp tục hoàn thiện những công nghệ này.
Về nhân lực, kể từ năm 2017, hơn 400 sinh viên Việt Nam đã theo học tại Đại học Nghiên cứu hạt nhân quốc gia MEPhI, Đại học Bách khoa Tomsk, Đại học Bách khoa Peter Đại đế Saint Petersburg và Đại học Nghiên cứu năng lượng Moscow, với sự hỗ trợ của Rosatom. Nhiều người trong số họ hiện đã làm việc tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Hiện có 29 sinh viên Việt Nam tiếp tục học tập tại Nga trong các lĩnh vực hạt nhân và liên quan. Trong năm học tới, chúng tôi dự kiến tăng chỉ tiêu học bổng và đến năm học 2027 - 2028, số sinh viên Việt Nam theo học dự kiến sẽ vượt 35 người. Chúng tôi chú trọng nội dung đào tạo, thông qua các chương trình giáo dục chung với các trường đại học Việt Nam và cơ hội trải nghiệm thực tế tại những nhà máy điện hạt nhân đang vận hành theo thiết kế của Nga.
Tháng 12/2023, Liên hiệp các Trường đại học kỹ thuật Nga - Việt đã được thành lập, với sự tham gia của các trường đại học đối tác chủ chốt của Rosatom. Mục tiêu là bảo đảm các chương trình đào tạo gắn với những nhiệm vụ thực tế của dự án. Khi nhà máy đi vào vận hành, Việt Nam phải có đội ngũ nhân lực của riêng mình, bao gồm các nhân viên vận hành, kỹ sư và thanh tra viên, những người hiểu sâu về công nghệ và có thể làm việc độc lập. Để đạt mục tiêu này, chúng tôi đang phối hợp với cả cơ quan quản lý và các trường đại học.
Nhìn về năm 2030 và những năm tiếp theo, theo ông, đâu là những dấu mốc quan trọng nhất mà Rosatom mong muốn đạt được trong hợp tác với Việt Nam? Quan hệ đối tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, công nghệ SMR, nghiên cứu khoa học và công nghệ công nghiệp tiên tiến có thể đóng góp như thế nào vào bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao tính độc lập về công nghệ và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam?
Nếu nói về các dấu mốc hướng tới cuối thập niên 2030, tôi muốn nhấn mạnh ba kết quả then chốt.
Một, Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đi vào vận hành, cung cấp nguồn điện ổn định 24/7.
Hai, Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân phục vụ y học, công nghiệp bán dẫn và đào tạo nhân lực.
Ba, Trung tâm Công nghệ bồi đắp với Petrovietnam, đặt nền móng cho lĩnh vực in 3D công nghiệp.
Năng lượng hạt nhân là nền tảng cho các lĩnh vực công nghệ cao khác. Nguồn điện ổn định là tín hiệu đối với các nhà đầu tư rằng Việt Nam có thể phát triển các nhà máy sản xuất chip và trung tâm dữ liệu. Đó là lý do chúng tôi xem chương trình phát triển điện hạt nhân là nền tảng của chính sách công nghiệp.
Đồng thời, hợp tác không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Chúng tôi đã đạt được những kết quả trong các ngành liên quan như công nghệ lượng tử, lưu trữ năng lượng, logistics và Tuyến đường biển phương Bắc.
Tất cả những hoạt động này đều hướng tới một mục tiêu: đưa Việt Nam không chỉ trở thành quốc gia nhập khẩu công nghệ mà còn là đối tác có khả năng tự chủ trong ứng dụng và phát triển công nghệ.
Chúng tôi đã hoạt động tại Việt Nam trong nhiều thập kỷ và hiểu cách thực hiện những cam kết không chỉ được tính bằng năm mà bằng nhiều thế hệ. Chúng tôi sẽ tiếp tục gắn bó lâu dài với Việt Nam.
Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 46-2026 phát hành ngày 16/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-46-2026.html
Theo ông Michael Redding, Giám đốc công nghệ (CTO) Quantropi, doanh nghiệp có thể chuyển đổi sang bảo mật hậu lượng tử thông qua các giải pháp phần mềm tích hợp trên hạ tầng hiện có, thay vì phải thay thế toàn bộ hệ thống, qua đó tiết kiệm chi phí và giảm áp lực đầu tư…
Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, TS. Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, nhấn mạnh Việt Nam cần đặc biệt lưu ý đến các rủi ro từ nắng nóng, mưa lớn cực đoan, bão mạnh, hạn hán, nước biển dâng và ngập lụt tại các vùng thấp ven biển. Mức độ tác động sẽ khác nhau tùy theo đặc điểm từng địa phương, ngành và lĩnh vực, đồng thời phụ thuộc vào kịch bản phát thải khí nhà kính cũng như năng lực thích ứng.
Trước thông tin thương hiệu giày dép ECCO (Đan Mạch) quyết định đóng cửa nhà máy sản xuất tại Việt Nam từ tháng 11/2026, nhiều ý kiến băn khoăn về tác động của động thái này đến môi trường đầu tư. Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã có cuộc trao đổi với Luật sư Bùi Văn Thành, Trưởng Văn phòng Luật sư Mặt Trời Mới, xung quanh câu chuyện tái cấu trúc chuỗi cung ứng của ECCO và những bài toán thực chất hơn về môi trường đầu tư và hỗ trợ đầu tư trong giai đoạn tới.
Nhân chuyến thăm Việt Nam cùng đoàn doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng Anh, Nữ Nam tước Hayman xứ Ullock, Quốc Vụ khanh Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh đã có cuộc trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam về triển vọng mở rộng thương mại nông sản, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm, công nghệ nông nghiệp và phát triển bền vững giữa hai nước.
Từ ngày 7 đến ngày 9/9/2026, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm đã dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga. Trong thời gian ở Moscow, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc hội đàm với Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin, kết thúc bằng việc hai bên thông qua Tuyên bố chung. Lãnh đạo hai nước đã thảo luận cụ thể về triển vọng và những định hướng ưu tiên phát triển quan hệ kinh tế, thương mại trong trung hạn. Hai bên ghi nhận rằng mặc dù có những hạn chế do các biện pháp trừng phạt, kim ngạch thương mại song phương vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định. Hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, nông nghiệp, du lịch, khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo nhân lực, y tế cũng như giao lưu nhân văn tiếp tục được mở rộng.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Dám đưa kỹ thuật trồng nho học hỏi từ Hàn Quốc về quê hương, dám bắt đầu lại sau thiên tai, vợ chồng chị Trần Thị Nhung đang từng bước tạo dựng hướng đi mới trên vùng đất sản xuất kém hiệu quả. Mô hình không chỉ mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.