Rosatom và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam dự kiến xây dựng lộ trình dài hạn về phát triển công nghệ lượng tử, thiết lập các phòng thí nghiệm chung và đào tạo nguồn nhân lực cho một lĩnh vực công nghệ cao còn rất mới tại Việt Nam…

Theo tin từ Rosatom, Tập đoàn Nhà nước Rosatom của Nga và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) đang hướng tới phát triển quan hệ hợp tác trong lĩnh vực công nghệ lượng tử, trong đó trọng tâm là xây dựng lộ trình phát triển dài hạn, thiết kế trung tâm công nghệ lượng tử tại Việt Nam, triển khai các phòng thí nghiệm chung và đào tạo nhân lực.

Thông tin trên cũng được bà Ekaterina Solntseva, Giám đốc phụ trách công nghệ lượng tử của Rosatom, chia sẻ tại Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Nga - Việt, một trong những sự kiện quan trọng trong khuôn khổ Năm Khoa học và Giáo dục Nga - Việt.

XÂY DỰNG LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ

Hợp tác giữa Rosatom và VAST dự kiến tập trung vào ba hướng chính.

Trước hết là phối hợp xây dựng lộ trình phát triển công nghệ lượng tử và thiết kế Trung tâm Công nghệ lượng tử, dự kiến được thành lập tại Việt Nam.

Tiếp đó, hai bên sẽ phối hợp triển khai lộ trình này, bao gồm khả năng thành lập các phòng thí nghiệm chung để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Đây là một nhiệm vụ quan trọng và rất phức tạp: trong một khoảng thời gian ngắn, về cơ bản chúng ta phải xây dựng một ngành công nghệ cao hoàn toàn mới.

Bà Ekaterina Solntseva  Giám đốc phụ trách công nghệ lượng tử của Rosatom

Trụ cột thứ ba là đào tạo nguồn nhân lực. Đây được xem là một trong những vấn đề quan trọng nhất nếu Việt Nam muốn xây dựng năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ lượng tử trong thời gian tới.

Cách tiếp cận này cho thấy hợp tác được định hướng không chỉ ở việc chuyển giao hoặc ứng dụng một số công nghệ riêng lẻ, mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái gồm chiến lược phát triển, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm, đội ngũ chuyên gia và các ứng dụng thực tế.

Đối với Việt Nam, công nghệ lượng tử đang mở ra một không gian phát triển mới trong bối cảnh các công nghệ tính toán thế hệ mới ngày càng được xem là một thành tố quan trọng của năng lực công nghệ quốc gia. Điện toán lượng tử, cảm biến lượng tử và các công nghệ liên quan có tiềm năng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ nghiên cứu khoa học, y tế, vật liệu, logistics đến năng lượng và công nghiệp.

ROSATOM VÀ HỆ SINH THÁI LƯỢNG TỬ CỦA NGA

Rosatom là tập đoàn công nghệ đa ngành của Nga, hoạt động trong các lĩnh vực năng lượng, chế tạo máy, xây dựng và nhiều lĩnh vực công nghệ cao khác. Tập đoàn hiện có hơn 550 doanh nghiệp và tổ chức, với khoảng 415.000 người lao động.

Trong lĩnh vực lượng tử, từ năm 2020, Rosatom chịu trách nhiệm triển khai lộ trình phát triển lĩnh vực công nghệ cao “Điện toán lượng tử” của Nga.

Hoạt động này được tổ chức trong khuôn khổ Dự án Lượng tử của Rosatom, với hệ sinh thái gồm 19 viện nghiên cứu và trường đại học, quy tụ hơn 750 nhà nghiên cứu và kỹ sư.

Những con số này phản ánh một hướng tiếp cận khá toàn diện của Nga đối với công nghệ lượng tử, từ nghiên cứu cơ bản, phát triển phần cứng đến xây dựng đội ngũ nghiên cứu và từng bước đưa công nghệ vào các ngành kinh tế.

TỪ NGHIÊN CỨU ĐẾN ỨNG DỤNG TRONG CÔNG NGHIỆP

Lộ trình phát triển công nghệ lượng tử của Nga giai đoạn 2025-2030 được Rosatom định hướng không chỉ nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn thúc đẩy ứng dụng thực tế của công nghệ lượng tử.

Một trong những lĩnh vực được ưu tiên là ngành công nghiệp hạt nhân của Nga. Hiện hơn 30 dự án ứng dụng bước đầu công nghệ điện toán lượng tử đang được triển khai trong lĩnh vực này.

Đây là điểm đáng chú ý trong đề xuất hợp tác với Việt Nam, bởi kinh nghiệm của Rosatom không chỉ nằm ở việc phát triển các nền tảng lượng tử mà còn ở việc tìm kiếm những bài toán thực tế để đưa công nghệ mới vào sử dụng.

Từ năm 2026, Rosatom cũng bắt đầu tham gia nghiên cứu và phát triển một số hướng cảm biến lượng tử. Đây là một nhánh khác của công nghệ lượng tử, bên cạnh điện toán lượng tử, với tiềm năng ứng dụng trong đo lường có độ chính xác cao, định vị, địa vật lý, y tế và nhiều lĩnh vực công nghiệp.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng một trung tâm công nghệ lượng tử và các phòng thí nghiệm chung, nếu được triển khai, có thể tạo thêm một nền tảng để kết nối nghiên cứu khoa học với đào tạo nhân lực và phát triển ứng dụng.

Thách thức lớn nhất vẫn là nguồn nhân lực. Công nghệ lượng tử đòi hỏi sự kết hợp giữa vật lý, toán học, khoa học máy tính, kỹ thuật và các lĩnh vực chuyên sâu khác. Vì vậy, đào tạo nhân lực không chỉ cần hướng tới các nhà khoa học mà còn phải hình thành đội ngũ kỹ sư và chuyên gia có khả năng chuyển các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và ứng dụng.

Trong bối cảnh đó, ba hướng hợp tác mà Rosatom đề xuất gồm xây dựng lộ trình, phát triển hạ tầng nghiên cứu và đào tạo nhân lực có thể được xem là ba thành phần gắn kết với nhau trong quá trình hình thành năng lực công nghệ lượng tử.

Nếu được cụ thể hóa thành các chương trình hợp tác dài hạn, quan hệ giữa Rosatom và VAST sẽ mở thêm một hướng hợp tác khoa học - công nghệ mới giữa Việt Nam và Nga, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển của Nga trong một lĩnh vực công nghệ được dự báo sẽ có ảnh hưởng ngày càng lớn tới năng lực cạnh tranh công nghệ trong tương lai.