Một startup Mỹ vừa được cấp phép phóng gương khổng lồ lên quỹ đạo để bán ánh sáng mặt trời sau khi Mặt Trời đã lặn, với giá 5.000 USD (khoảng 128 triệu đồng) mỗi giờ. Điều này được kỳ vọng có thể giúp kéo dài sản xuất điện mặt trời mà không cần pin lưu trữ trong tương lai…

Điện mặt trời đang là trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, sau khi Mặt Trời lặn, các tấm pin không còn sản xuất được điện.

Để lấp khoảng trống này, các nhà máy điện phải dựa vào pin lưu trữ nhưng chi phí rất đắt đỏ, hoặc quay lại với nhiên liệu hóa thạch. Theo trang tin công nghệ CNET, nhu cầu điện tăng vọt đúng vào thời điểm hoàng hôn, buộc các công ty điện phải huy động các nguồn năng lượng khác, làm tăng mức sử dụng nhiên liệu hóa thạch và phát thải khí nhà kính.

MÔ HÌNH KINH DOANH TÁO BẠO: BÁN ÁNH SÁNG NHƯ MỘT TIỆN ÍCH

Reflect Orbital, startup có trụ sở tại thành phố Hawthorne, bang California (Mỹ), đề xuất một giải pháp khác: thay vì lưu trữ điện, hãy kéo dài thời gian sản xuất bằng cách phản chiếu ánh sáng mặt trời từ quỹ đạo xuống các trang trại điện mặt trời vào ban đêm.

Ngày 9/7/2026, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã cấp phép cho vệ tinh thử nghiệm Eärendil-1. Đây là thiết bị đầu tiên trong kế hoạch triển khai tới 50.000 vệ tinh gương vào năm 2035. Giấy phép có thời hạn 2 năm và chỉ áp dụng cho một vệ tinh duy nhất, nhưng nó mở đường về mặt pháp lý cho một mô hình kinh doanh chưa từng có tiền lệ.

Do vệ tinh di chuyển nhanh so với bề mặt Trái Đất, mỗi lần chiếu sáng chỉ kéo dài vài phút trước khi nó phải điều chỉnh hướng gương hoặc nhường chỗ cho vệ tinh khác trong mạng lưới.

Reflect Orbital không nhắm đến việc thay thế ban ngày. Startup này định vị dịch vụ như một giải pháp cho những tình huống mà một khoảng sáng ngắn có thể tạo ra giá trị kinh tế hoặc cứu sinh mạng: đội tìm kiếm- cứu nạn làm việc trong địa hình hiểm trở, công trường xây dựng cần ánh sáng tự nhiên cho các công đoạn nhạy cảm về thời gian và đặc biệt là các trang trại điện mặt trời muốn kéo dài thời gian sản xuất sau hoàng hôn.

Mức giá được công ty đưa ra khoảng 5.000 USD cho mỗi giờ sử dụng ánh sáng từ một tấm gương, áp dụng cho khách hàng ký hợp đồng năm với tối thiểu 1.000 giờ. Theo một số nguồn tin, công ty cho biết đã nhận được sự quan tâm từ hơn 260.000 khách hàng tại hơn 170 quốc gia. Với các sự kiện đơn lẻ hoặc yêu cầu đột xuất, chi phí được cho là sẽ cao hơn đáng kể.

Lộ trình mở rộng của Reflect Orbital rất tham vọng: 1.000 vệ tinh vào cuối năm 2028, 5.000 vào năm 2030 và 50.000 vào năm 2035. Ở quy mô cuối cùng, tổng diện tích gương trên quỹ đạo có thể lên tới 16,2 triệu mét vuông, đủ để tạo ra những “cửa sổ ban ngày” nhân tạo trên khắp hành tinh.

LỢI ÍCH KINH TẾ XANH: BÀI TOÁN CÒN NHIỀU TRANH LUẬN, CHƯA CÓ LỜI GIẢI ĐẦY ĐỦ

Về mặt lý thuyết, mô hình này có thể mang lại lợi ích kép cho nền kinh tế xanh. Thứ nhất, nó có thể giúp các trang trại điện mặt trời tăng sản lượng mà không cần đầu tư thêm vào pin lưu trữ bởi khoản chi phí vẫn còn cao và là rào cản lớn đối với việc mở rộng năng lượng tái tạo. Thứ hai, nó có thể giảm nhu cầu huy động các nguồn điện hóa thạch vào giờ cao điểm buổi tối, qua đó cắt giảm phát thải.

Tuy nhiên, những lợi ích này đi kèm với những câu hỏi chưa được trả lời. Chi phí 5.000 USD/giờ là quá cao đối với hầu hết các trang trại điện mặt trời thương mại. Để dịch vụ trở nên phổ biến, chi phí phải giảm xuống đáng kể. Điều này chỉ có thể xảy ra nếu mạng lưới vệ tinh được mở rộng ở quy mô hàng chục nghìn, đồng nghĩa với tác động môi trường cũng tăng theo cấp số nhân. Bài toán kinh tế và bài toán môi trường không thể tách rời: càng nhiều vệ tinh, lợi ích kinh tế càng lớn, nhưng chi phí môi trường cũng càng cao.

Chính tham vọng 50.000 vệ tinh đã làm dấy lên làn sóng phản đối chưa từng có. Trong quá trình FCC xem xét đơn xin phép, cơ quan này đã nhận được gần 1.900 bình luận công khai, phần lớn phản đối dự án. Hiệp hội Thiên văn học Mỹ (AAS), DarkSky International, Hiệp hội Bảo tồn Chim Mỹ và nhiều tổ chức khác đã kiến nghị FCC từ chối dự án hoặc đảo ngược quyết định cấp phép.

Theo một nghiên cứu của nhà thiên văn Olivier Hainaut tại Đài thiên văn Nam Âu (ESO), được công bố trên tạp chí Astronomy & Astrophysics, nếu Reflect Orbital triển khai đủ 5.000 vệ tinh, độ sáng nền của bầu trời toàn cầu có thể tăng thêm 20-30%; với 50.000 vệ tinh, con số này lên tới 200-300%.

Điều đó có nghĩa là ngay cả những đài thiên văn đặt tại vùng trời tối nhất cũng sẽ khó quan sát được các thiên thể mờ. “Về cơ bản, chúng ta mất đi tất cả những gì mờ nhạt mà chúng ta đã xây dựng kính thiên văn để quan sát”, Hainaut nói với Science.

ESO cũng ước tính rằng bản thân mỗi vệ tinh Eärendil-1, khi nhìn từ bên ngoài vệt sáng, sẽ có độ sáng tương đương sao Kim; còn nếu đứng trong vùng được chiếu sáng, nó có thể sáng gấp 4 lần trăng rằm.

AAS cảnh báo thêm về nguy cơ chói mắt tạm thời đối với phi công và người lái xe nếu vô tình đi vào vệt sáng, cũng như tổn thương võng mạc đối với những người quan sát qua kính thiên văn cỡ trung bình. Tổ chức DarkSky dẫn một báo cáo kỹ thuật cho thấy ánh sáng phản chiếu có thể đủ mạnh để gây tổn thương mắt trong vòng một phần giây, nhanh hơn cả phản xạ nhắm mắt.

Không chỉ bầu trời bị ảnh hưởng. Một nhóm các nhà khoa học nghiên cứu nhịp sinh học quốc tế, đứng đầu là chủ tịch bốn hiệp hội khoa học đại diện cho các nhà nghiên cứu từ hơn 30 quốc gia, đã gửi thư lên FCC cảnh báo rằng việc thay đổi chu kỳ sáng - tối tự nhiên ở quy mô hành tinh có thể gây ra những hậu quả khó lường đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Giáo sư Charalambos Kyriacou, chủ tịch Hiệp hội Nhịp sinh học Châu Âu thẳng thắn “Cây cối cần ban đêm. Bạn không thể đơn giản là xóa bỏ nó đi”. Theo các nhà khoa học, ánh sáng nhân tạo ban đêm có thể làm rối loạn chu kỳ giấc ngủ và bài tiết hormone ở người, thay đổi thời gian di cư của các loài chim, ảnh hưởng đến chu kỳ ra hoa của thực vật và thậm chí tác động đến nhịp sinh học của các loài thực vật phù du.

Trong lệnh cấp phép, FCC lập luận rằng các quan ngại về ô nhiễm ánh sáng, ảnh hưởng đến thiên văn và rủi ro sức khỏe nằm ngoài phạm vi thẩm quyền của mình. Cơ quan này tuyên bố rằng tác động của gương phản chiếu “quá gián tiếp” so với hành động cấp phép tần số của mình để có thể được xem xét.

Trong khi đó, Reflect Orbital khẳng định công ty đang tài trợ cho các nghiên cứu độc lập về tác động của công nghệ và làm việc với Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) để xây dựng cơ chế phối hợp với giới khoa học. Công ty cũng cho biết sẽ tránh chiếu sáng các khu vực nhạy cảm về môi trường hoặc dành riêng cho thiên văn. Tuy nhiên, với giới phê bình, những cam kết tự nguyện này không thay thế được một đánh giá tác động môi trường độc lập và có tính ràng buộc pháp lý.

Reflect Orbital đang đại diện cho một mô hình kinh doanh táo bạo: biến ánh sáng mặt trời, từ nguồn tài nguyên tưởng chừng vô hạn nhưng bị giới hạn bởi chu kỳ ngày đêm thành một dịch vụ thương mại theo giờ.

Dù còn nhiều tranh cãi, nhưng về mặt kỹ thuật, dự án chứng minh rằng con người có thể can thiệp vào môi trường ánh sáng tự nhiên ở quy mô hành tinh. Về mặt kinh tế, nó mở ra một hướng đi mới cho điện mặt trời, dù chi phí hiện tại còn quá cao để trở thành giải pháp phổ thông.