Tài chính khí hậu và chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch: Thách thức lớn tại COP31

Dự thảo thỏa thuận tại COP31 kêu gọi “ngay lập tức chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch” và tăng gấp ba tài chính thích ứng khí hậu cho các nước đang phát triển, lên ít nhất 120 tỷ USD. Tuy nhiên, bất đồng về tài chính, công nghệ và mức độ ràng buộc của cam kết vẫn là thách thức lớn…

Hội nghị khí hậu trong nhiều năm qua và tiếp tục giữ vai trò trọng tâm tại COP31. Ảnh: Ralf Hirschberger/AFP.
Hội nghị khí hậu trong nhiều năm qua và tiếp tục giữ vai trò trọng tâm tại COP31. Ảnh: Ralf Hirschberger/AFP.

Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, bước vào tuần đàm phán thứ hai với một dự thảo thỏa thuận chính trị chứa đựng nhiều nội dung đáng chú ý. Trong đó, lời kêu gọi “ngay lập tức chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch” và tăng mạnh nguồn tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu được xem là những điểm nhấn quan trọng.

Dự thảo do Australia, quốc gia đồng chủ trì COP31, đưa ra không chỉ nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh cắt giảm phát thải khí nhà kính mà còn đặt ra mục tiêu tăng gấp ba nguồn tài chính dành cho thích ứng khí hậu tại các nước đang phát triển, lên ít nhất 120 tỷ USD (109 tỷ euro).

Đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các tác động của biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, trong khi khoảng cách về nguồn lực tài chính và năng lực ứng phó giữa các quốc gia vẫn rất lớn.

THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH KHỎI NHIÊN LIỆU HÓA THẠCH

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo COP31 là lời kêu gọi “ngay lập tức chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch”. Ngôn ngữ này cho thấy nỗ lực thúc đẩy các cam kết mạnh mẽ hơn đối với quá trình giảm phụ thuộc vào than đá, dầu mỏ và khí đốt.

Đây cũng là vấn đề từng gây nhiều tranh cãi tại các kỳ hội nghị khí hậu trước. Những quốc gia sản xuất nhiên liệu hóa thạch thường phản đối các cách diễn đạt có tính ràng buộc cao về lộ trình loại bỏ những nguồn năng lượng này, do lo ngại tác động đến an ninh năng lượng, nguồn thu ngân sách và hoạt động kinh tế trong nước.

Bên cạnh đó, dự thảo đề cập mục tiêu của Thổ Nhĩ Kỳ về nâng tỷ lệ điện khí hóa trong nền kinh tế toàn cầu lên 35% vào năm 2035. Văn bản nhấn mạnh vai trò của năng lượng sạch, nhưng đồng thời cho rằng điện khí hóa vẫn có thể mang lại những lợi ích bổ sung bất kể cơ cấu nguồn điện được sử dụng.

Cách tiếp cận này chưa nhận được sự đồng thuận hoàn toàn khi nhiều bên tham gia đàm phán cho rằng điện khí hóa phải gắn chặt với việc sử dụng năng lượng tái tạo. Nếu điện được sản xuất chủ yếu từ than đá và các nhiên liệu hóa thạch khác, việc mở rộng sử dụng điện chưa chắc mang lại hiệu quả giảm phát thải như kỳ vọng.

Vấn đề trên phản ánh một thách thức lớn của quá trình chuyển dịch năng lượng: không chỉ mở rộng điện khí hóa mà còn phải thay đổi cơ cấu nguồn cung điện theo hướng sạch hơn. Điều đó đòi hỏi các quốc gia đồng thời phát triển năng lượng tái tạo, hệ thống truyền tải, lưu trữ điện và hạ tầng năng lượng linh hoạt.

Trong khi đó, nguy cơ vượt ngưỡng tăng nhiệt độ toàn cầu 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp tiếp tục là mối quan ngại lớn.

Dự thảo COP31 bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc” trước thực tế mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C, được xác lập tại COP21 ở Paris năm 2015, đang ngày càng khó đạt được.

Văn bản nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy nhanh hành động nhằm hạn chế cả mức độ và thời gian vượt ngưỡng nhiệt độ, đồng thời đưa mức nóng lên toàn cầu trở lại dưới 1,5 độ C trong thời gian sớm nhất có thể.

VnEconomy

Văn bản đàm phán mới bao gồm tất cả những yếu tố cần thiết để hội nghị đạt được kết quả thành công, từ mục tiêu trung hòa khí hậu đối với tất cả các nước công nghiệp hóa vào năm 2030 đến một chương trình hành động có thể duy trì giới hạn tăng nhiệt độ ở mức 1,5 độ C. 

Ông Martin Kaiser  Giám đốc Greenpeace Đức

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng các nội dung trong dự thảo vẫn thiếu những cam kết mang tính ràng buộc. Theo ông, châu Âu cần hợp tác với Trung Quốc và các quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu để ngăn những nước sản xuất dầu mỏ, trong đó có Nga và các quốc gia Trung Đông, làm suy yếu các quyết định của hội nghị.

CÔNG NGHỆ THU GIỮ CARBON VÀ NHỮNG TRANH LUẬN VỀ GIẢI PHÁP KHÍ HẬU

Bên cạnh yêu cầu cắt giảm phát thải, dự thảo COP31 cũng nhấn mạnh việc khẩn trương mở rộng quy mô các công nghệ thu giữ và lưu trữ CO2 nhằm giảm lượng carbon trong khí quyển.

Đây là một hướng tiếp cận ngày càng được quan tâm khi thế giới đối diện với nguy cơ vượt ngưỡng 1,5 độ C. Trong trường hợp lượng phát thải tích lũy khiến nhiệt độ toàn cầu vượt mục tiêu, việc chỉ cắt giảm phát thải trong tương lai có thể chưa đủ để đưa nhiệt độ trở lại ngưỡng an toàn. Khi đó, các giải pháp loại bỏ carbon khỏi khí quyển sẽ đóng vai trò bổ trợ quan trọng.

VnEconomy

Lần đầu tiên, tất cả các bên tham gia hội nghị đều phải đối diện với thực tế rằng thế giới chắc chắn sẽ vượt ngưỡng 1,5 độ C. Các nhà đàm phán phải đưa ra được giải pháp ứng phó. Điều đó đòi hỏi phải mở rộng các giải pháp loại bỏ carbon, thông qua cả những giải pháp dựa vào thiên nhiên như phục hồi rừng và vùng đất ngập nước, cũng như các công nghệ mới nổi có khả năng trực tiếp thu giữ carbon từ không khí. 

Ông Ani Dasgupta Chủ tịch Viện Tài nguyên Thế giới (WRI)

Tuy nhiên, việc thúc đẩy công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) vẫn gây nhiều tranh luận. Một số tổ chức môi trường cho rằng đây có thể trở thành giải pháp thay thế thiếu hiệu quả nếu các doanh nghiệp sử dụng công nghệ này để kéo dài hoạt động khai thác và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, thay vì thực sự chuyển đổi mô hình năng lượng.

Sự khác biệt trong quan điểm cho thấy các quốc gia vẫn chưa thống nhất về vai trò của công nghệ trong lộ trình đạt mục tiêu khí hậu. Trong khi một bên coi CCS là công cụ cần thiết để xử lý lượng phát thải khó tránh khỏi trong một số ngành công nghiệp, bên khác lo ngại công nghệ này có thể làm chậm quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Đối với nền kinh tế toàn cầu, vấn đề không chỉ nằm ở khả năng phát triển công nghệ mà còn ở hiệu quả đầu tư, chi phí triển khai và khả năng mở rộng quy mô. Những công nghệ thu giữ carbon chỉ có thể đóng góp đáng kể vào mục tiêu khí hậu nếu được chứng minh về hiệu quả kinh tế, khả năng vận hành và mức độ giảm phát thải thực tế.

TÀI CHÍNH KHÍ HẬU VẪN LÀ NÚT THẮT LỚN CỦA ĐÀM PHÁN

Nếu chuyển dịch năng lượng và công nghệ thu giữ carbon là những vấn đề về giải pháp, thì tài chính khí hậu lại là điều kiện quyết định khả năng thực hiện các cam kết trên, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Dự thảo COP31 kêu gọi tăng gấp ba nguồn tài chính dành cho các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển, lên ít nhất 120 tỷ USD. Đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của văn bản, nhưng cũng là vấn đề có khả năng gây nhiều bất đồng trong quá trình đàm phán.

Những tranh luận chủ yếu xoay quanh việc quốc gia nào phải chịu trách nhiệm chi trả cho các hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu; nguồn hỗ trợ nên được cung cấp dưới hình thức viện trợ không hoàn lại hay các khoản vay; và làm thế nào để mở rộng nguồn vốn dành cho những quốc gia có năng lực tài chính hạn chế.

Đại diện các nước đang phát triển và các quốc đảo nhỏ, những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ nước biển dâng, bão lũ và các hiện tượng thời tiết cực đoan, đã nhiều lần lên tiếng phản đối tình trạng thiếu hành động và thiếu hỗ trợ tài chính.

VnEconomy

Tài chính khí hậu không phải là một nội dung bổ sung tại hội nghị này, mà là điều kiện để thực hiện tất cả những nội dung còn lại. 

Bà Rukiya Khamis  Giám đốc chương trình khu vực Đông Phi của tổ chức môi trường 350.org

Theo bà, những cam kết tài chính từ các quốc gia giàu có và phát thải lớn đang suy giảm đáng lo ngại. Vì vậy, COP31 cần đạt được kết quả mạnh mẽ hơn về tài chính thích ứng.

Cùng quan điểm, ông Harjeet Singh thuộc chiến dịch Fill The Fund kêu gọi các quốc gia giàu có và doanh nghiệp thực hiện những cam kết tài chính bằng nguồn vốn thực chất, ưu tiên viện trợ không hoàn lại thay vì các khoản vay.

Nguồn tài chính này có ý nghĩa đặc biệt đối với các quốc gia đang phải xử lý những tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu, từ nhà cửa bị phá hủy bởi lũ lụt đến mùa màng mất trắng vì hạn hán.

Theo ông Singh, nhiều cộng đồng đang phải gánh chịu những tổn thất nghiêm trọng chính vì các biện pháp thích ứng đã không được triển khai kịp thời.

Bà Cosima Cassel, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu chính sách khí hậu E3G, đánh giá dự thảo COP31 có những ngôn từ đầy tham vọng, nhưng kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng giữ lại các nội dung cốt lõi sau quá trình thương lượng.

Theo bà, những vấn đề cần được bảo đảm bao gồm kiểm soát nguy cơ vượt ngưỡng nhiệt độ, duy trì cơ sở khoa học về biến đổi khí hậu, thúc đẩy điện khí hóa sạch và đạt tiến triển thực chất về tài chính thích ứng.

Với độ dài 18 trang và 144 nội dung, dự thảo sẽ tiếp tục là trọng tâm của các cuộc thảo luận trong những ngày cuối hội nghị. Ông Chris Bowen, Trưởng đoàn đàm phán và Bộ trưởng Biến đổi khí hậu và Năng lượng Australia, đánh giá các cuộc trao đổi đang diễn ra theo tinh thần xây dựng, hợp tác và tôn trọng lẫn nhau.

Trong khi đó, ông David Waskow, Giám đốc Sáng kiến Khí hậu Quốc tế thuộc WRI, cho rằng dự thảo thể hiện sự nghiêm túc trong giải quyết nhiều vấn đề quan trọng, từ tài chính, điện khí hóa, đại dương đến các kịch bản vượt ngưỡng nhiệt độ và phát thải khí nhà kính.

Ông đặc biệt lưu ý đến methane, loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh hơn CO2 trên 80 lần trong khoảng thời gian 20 năm.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng nhất vẫn là liệu mức độ tham vọng trong dự thảo có được duy trì trong quyết định cuối cùng hay không.

COP31 vì vậy không chỉ là phép thử đối với khả năng đạt đồng thuận về lộ trình chuyển dịch năng lượng mà còn cho thấy khoảng cách giữa cam kết và nguồn lực thực hiện. Việc thúc đẩy loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, phát triển công nghệ sạch và tăng cường khả năng thích ứng đều đòi hỏi những nguồn vốn lớn, cơ chế hợp tác hiệu quả và trách nhiệm được phân chia rõ ràng giữa các quốc gia.

Nếu không giải quyết được bài toán tài chính, những mục tiêu chuyển dịch năng lượng và thích ứng khí hậu dù được thể hiện mạnh mẽ trong các tuyên bố chính trị cũng khó chuyển hóa thành hành động thực tế.

Việt Nam – Vương quốc Anh: Mở rộng hợp tác thương mại nông sản, thúc đẩy tăng trưởng xanh

Nhân chuyến thăm Việt Nam cùng đoàn doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng Anh, Nữ Nam tước Hayman xứ Ullock, Quốc Vụ khanh Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh đã có cuộc trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam về triển vọng mở rộng thương mại nông sản, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm, công nghệ nông nghiệp và phát triển bền vững giữa hai nước.

Dấu ấn chuyển đổi xanh của ngành hóa chất Việt Nam

Xác định chuyển đổi xanh là trụ cột chiến lược, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đang từng bước tái cấu trúc sản xuất theo hướng tuần hoàn, tiết giảm khí nhà kính và biến chất thải công nghiệp thành tài nguyên, hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050...

Việt Nam chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới

Với trọng tâm của Hội nghị COP31 tập trung vào các giải pháp thực thi hành động khí hậu, thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và kết quả thực tế, Việt Nam kỳ vọng những kinh nghiệm thực tiễn triển khai tại Việt Nam sẽ mang lại những giá trị hữu ích cho các quốc gia. Việt Nam tiếp tục tìm kiếm các đối tác tài chính, công nghệ phù hợp với các chiến lược ưu tiên trong giai đoạn phát triển mới.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.

VnEconomy Việt Nam chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới

Với trọng tâm của Hội nghị COP31 tập trung vào các giải pháp thực thi hành động khí hậu, thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và kết quả thực tế, Việt Nam kỳ vọng những kinh nghiệm thực tiễn triển khai tại Việt Nam sẽ mang lại những giá trị hữu ích cho các quốc gia. Việt Nam tiếp tục tìm kiếm các đối tác tài chính, công nghệ phù hợp với các chiến lược ưu tiên trong giai đoạn phát triển mới.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy