Trung Quốc biến nước thải rửa mặn thành nguồn nuôi hải sản giữa sa mạc

Những con hàu nặng 316 gram, dài 17 cm được vớt lên từ ao nước thải mặn ở rìa sa mạc Taklamakan cho thấy mô hình: biến “nước thải” của quá trình rửa mặn thành đầu vào cho chuỗi nuôi hải sản tuần hoàn, nơi nước được tái sử dụng trên 95% và đất nhiễm mặn dần được cải tạo tại vùng Alar (Tân Cương) từng bị coi là đất khô cằn nhất Trung Quốc...

Khu nuôi trồng thủy sản giữa sa mạc Taklamakan được mở rộng từ 7 ha lên 80 ha chỉ trong 3 năm nhờ hệ thống tuần hoàn nước khép kín, tái sử dụng trên 95% lượng nước, cho thấy hướng đi “biến chất thải thành tài nguyên” của kinh tế tuần hoàn. Nguồn ảnh: Ifeng News
Khu nuôi trồng thủy sản giữa sa mạc Taklamakan được mở rộng từ 7 ha lên 80 ha chỉ trong 3 năm nhờ hệ thống tuần hoàn nước khép kín, tái sử dụng trên 95% lượng nước, cho thấy hướng đi “biến chất thải thành tài nguyên” của kinh tế tuần hoàn. Nguồn ảnh: Ifeng News

Câu chuyện về con hàu ấy là mảnh ghép mới nhất trong một chuỗi thử nghiệm đang diễn ra âm thầm nhưng liên tục khắp các vùng đất nhiễm mặn của Trung Quốc: từ sa mạc Tân Cương đến cao nguyên Ninh Hạ, từ đồng bằng Hoàng Hà đến bờ biển Sơn Đông.

Điểm chung của tất cả những mô hình này không nằm ở giống loài, mà ở cách họ nhìn lại thứ nước mà ai cũng muốn loại bỏ.

TỪ 7 HA LÊN 80 HA NUÔI HÀU BẰNG NƯỚC THẢI RỬA MẶN GIỮA SA MẠC

Những con hàu nặng 316 gram với chiều dài khoảng 17 cm được vớt lên từ ao nước mặn nhân tạo ở Alar, Tân Cương, sau hơn 4 tháng nuôi trong thứ nước từng bị coi là “phế thải” của quá trình rửa mặn, theo CCTV.

Ở khu vực Alar với 3 mặt giáp sa mạc, câu chuyện bắt đầu từ một nghịch lý địa chất. Hàng triệu năm trước, vùng đất này từng là biển. Khi biển rút, muối khoáng cô đặc trên bề mặt, biến nơi đây thành một trong những vùng nhiễm mặn nặng nhất Trung Quốc.

Để canh tác bông, người ta phải dùng nước sông Tarim để rửa muối trong đất. Quá trình này tạo ra một lượng lớn nước mặn không dùng được cho nông nghiệp lẫn sinh hoạt, theo CCTV.

Năm 2023, Trần Vũ Quần, một người gốc Chiết Giang, được chính quyền địa phương mời đến Alar. Sau khi phân tích chất lượng nước nhiều lần, ông nhận ra một điều: độ mặn của “nước thải” ấy chỉ khoảng 1%, trong khi vùng biển ven bờ mà hải sản sinh sống có độ mặn 1-1,5%.

Những con hàu được vớt lên từ ao nước mặn nhân tạo ở Alar, Tân Cương, có con nặng tới 316 gram, dài 17 cm - tương đương hàu ven biển, sau hơn 4 tháng nuôi trong thứ nước từng bị coi là “phế thải” của quá trình rửa mặn. Nguồn ảnh: CCTV
Những con hàu được vớt lên từ ao nước mặn nhân tạo ở Alar, Tân Cương, có con nặng tới 316 gram, dài 17 cm - tương đương hàu ven biển, sau hơn 4 tháng nuôi trong thứ nước từng bị coi là “phế thải” của quá trình rửa mặn. Nguồn ảnh: CCTV

Khoảng cách giữa “nước chết” và “nước biển” không lớn như người ta tưởng. Các kỹ thuật viên chỉ cần điều chỉnh thành phần khoáng chất để khớp với nước biển tự nhiên, thêm vi sinh vật và tảo, là có thể tạo ra môi trường đủ sống cho hải sản.

Từ 7 ha ao nuôi ban đầu, diện tích mở rộng lên 26 ha vào năm 2025 và 80 ha trong năm 2026. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của vùng Alar đạt 11.693 tấn, mang về 360 triệu NDT (khoảng 1,4 nghìn tỷ đồng).

Con hàu 316 gram chỉ là một chỉ dấu nhỏ trong bức tranh lớn hơn: nước mặn đã ngừng được xem là “bệnh” của đất và bắt đầu được xem là nguyên liệu đầu vào.

BA CÁCH “TRỊ” NƯỚC MẶN

Cách Alar làm là một trong nhiều con đường. Ở khu tự trị Ninh Hạ, bài toán lại được đặt theo một hướng khác: làm sao để cá lớn nhanh hơn trong khi mùa đông lạnh giá của miền Bắc vốn chỉ cho phép một vụ nuôi ngắn ngủi. Giải pháp mà Trạm Khuyến nông Thủy sản Ninh Hạ đưa ra là “nuôi tiếp sức qua ao và nhà màng”.

Đây là một hệ thống 3 tầng: cá giống được ươm trong nhà màng có kiểm soát nhiệt độ, sau đó chuyển ra ao đất khi thời tiết cho phép và thu hoạch sớm hơn nhờ rút ngắn giai đoạn đầu. Mô hình này vừa được chọn vào nhóm 20 điển hình nông nghiệp mới của Trung Quốc năm 2026.

Toàn vùng Ninh Hạ hiện sản xuất khoảng 2.063 tấn “hải sản” từ nước mặn mỗi năm, với năng suất bình quân 540 kg mỗi mẫu và trở thành nơi có chủng loại thủy sản phong phú nhất trong năm tỉnh thành phía Tây Bắc.

Ở tỉnh Sơn Đông, hướng tiếp cận lại tận dụng thứ mà thiên nhiên không ban cho miền Bắc Trung Quốc đó là nhiệt. Các ao nuôi tôm ở huyện Vô Địch, Bân Châu nằm sát nhà máy nhiệt điện. Nước làm mát của nhà máy vốn được xả ra với nhiệt độ cao hơn nước biển tự nhiên được dẫn qua ao, giữ ấm cho tôm qua mùa lạnh và kéo dài mùa thu hoạch đến tận tháng 11.

Kết quả là mỗi vụ, gần 30 vạn mẫu ao nuôi tôm ven biển có thể cho sản lượng vượt 4 vạn tấn, doanh thu trên 1,5 tỷ NDT (khoảng 5,85 nghìn tỷ đồng), theo CCTV. Mô hình “nuôi tôm bằng nhiệt thải” nghe có vẻ đơn giản, nhưng nó giải quyết đúng điểm nghẽn của nghề nuôi tôm ở vùng lạnh đó là thời gian.

Còn ở tỉnh Cam Túc, bài toán lại là nước ngầm. Huyện Lâm Trạch có mực nước ngầm cao và hàm lượng kiềm lớn, khiến đất đai nhiễm mặn quanh năm. Thay vì cố gắng rửa mặn, địa phương đưa vào hệ thống nuôi tuần hoàn trên cạn, tức là nước được lọc và tái sử dụng liên tục trong các bể xi măng, không thải ra môi trường.

Cách làm này cho phép nuôi tôm thẻ chân trắng và cá vược ngay trên vùng đất từng bị bỏ hoang và biến Lâm Trạch thành một trong những điểm “hải sản trên cạn” đầu tiên của Cam Túc, theo Tân Hoa Xã.

ĐIỀU GÌ THỰC SỰ KHIẾN MÔ HÌNH “XANH”?

Điểm chung của tất cả những mô hình này không nằm ở giống loài hay quy mô. Nó nằm ở cách nước được quản lý.

Nuôi trồng thông thường tiêu thụ nước theo mô hình “dùng một lần”: nước được lấy vào, sử dụng, rồi thải ra với chất lượng thấp hơn. Ở các mô hình trên, nước đi theo vòng tròn. Cá và hải sản bài tiết chất dinh dưỡng; vi sinh vật phân hủy chất thải; tảo hấp thụ dưỡng chất; nước được lọc và quay trở lại bể nuôi.

Hải sản “nuôi tại chỗ” giúp cắt giảm chuỗi lạnh vận chuyển đường dài, giảm phát thải và hạ giá thành khoảng 20% so với hàng bay từ ven biển, đây là một mắt xích xanh trong chuỗi cung ứng thực phẩm của Tân Cương. Nguồn ảnh: Ifeng News
Hải sản “nuôi tại chỗ” giúp cắt giảm chuỗi lạnh vận chuyển đường dài, giảm phát thải và hạ giá thành khoảng 20% so với hàng bay từ ven biển, đây là một mắt xích xanh trong chuỗi cung ứng thực phẩm của Tân Cương. Nguồn ảnh: Ifeng News

Ở một số hệ thống nuôi tôm thẻ chân trắng tại Tân Cương, lượng nước mất đi mỗi ngày chỉ do bay hơi tự nhiên và hệ thống đạt trạng thái gần như không xả thải, theo Tencent News. Đây không phải là chi tiết kỹ thuật nhỏ. Ở những vùng đất mà nước là tài nguyên khan hiếm nhất, việc biến nước thành một vòng tuần hoàn thay vì một dòng chảy một chiều chính là điều kiện tiên quyết để mô hình có thể tồn tại lâu dài.

Đặc biệt, ở Ninh Hạ, sau nhiều năm nuôi cá trong nước mặn, độ mặn của đất và nước đã giảm xuống. Nước sau khi qua ao nuôi có thể được dùng để tưới cho cây trồng, một cách “lấy cá để trị mặn”, theo Trung Quốc Tân Văn Xã. Nói cách khác, ao cá không chỉ là nơi sản xuất thực phẩm; nó còn là một công cụ cải tạo đất. Cùng một diện tích, hai chức năng: vừa tạo ra sản phẩm, vừa xử lý một vấn đề môi trường đã tồn tại hàng thập kỷ.

Ở Ninh Hạ, hiệu quả của cách làm này đã được định lượng: hiệu quả sử dụng nước trên mỗi mét khối tăng hơn 90%, theo Sở Nông nghiệp Ninh Hạ. Con số ấy không chỉ nói lên hiệu quả kinh tế. Nó cho thấy một hướng đi khác cho những vùng đất bị coi là “hết đất”: thay vì tìm cách khôi phục đất bằng biện pháp cơ học hoặc hóa học, người ta dùng chính hoạt động sản xuất để làm việc đó.

TỪ THỬ NGHIỆM ĐẾN CHÍNH SÁCH VÀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TUẦN HOÀN

Những mô hình riêng lẻ ấy đang dần được ghép vào một khung chính sách rộng hơn. Năm 2026, Tổng trạm Khuyến nông Thủy sản Trung Quốc phát động chương trình sưu tầm và giới thiệu các điển hình “sử dụng tổng hợp nghề cá trên đất mặn”, với tiêu chí không chỉ là năng suất mà còn là mức giảm độ mặn của đất, hiệu quả sử dụng nước và khả năng nhân rộng, theo Báo Nông nghiệp Trung Quốc.

Cùng thời điểm, Liên minh Đổi mới Công nghệ Nuôi trồng Thủy sản trên đất mặn Trung Quốc tổ chức hội nghị thường niên tại Ninh Hạ, công bố “bản đồ” nước mặn có thể nuôi trồng và các tiêu chuẩn đánh giá thông minh, theo thông tin từ Viện Khoa học Thủy sản Trung Quốc. Mục tiêu không còn là từng dự án đơn lẻ, mà là một hệ thống kỹ thuật có thể chuyển giao.

Từ sa mạc Tân Cương đến cao nguyên Ninh Hạ, các mô hình nuôi hải sản trên đất mặn đang cho thấy kinh tế xanh có thể bắt đầu từ việc tận dụng nguồn nước và đất bị coi là “hết giá trị”. Nguồn ảnh: Sohu
Từ sa mạc Tân Cương đến cao nguyên Ninh Hạ, các mô hình nuôi hải sản trên đất mặn đang cho thấy kinh tế xanh có thể bắt đầu từ việc tận dụng nguồn nước và đất bị coi là “hết giá trị”. Nguồn ảnh: Sohu

Tất nhiên, các mô hình này vẫn còn những câu hỏi chưa có lời giải trọn vẹn như chi phí năng lượng cho các hệ thống tuần hoàn khép kín không hề nhỏ và nếu nguồn điện vẫn đến từ lưới điện than, lợi ích môi trường tổng thể sẽ bị kéo lùi…

Việc điều chỉnh chất lượng nước cũng đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về hóa học nước và sinh lý từng loài, đây là một rào cản không dễ vượt qua nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống, như một chuyên gia tại vùng Alar thừa nhận với China Daily.

Mặc dù vậy, thực tế đã cho thấy rõ hướng đi. Ở Alar, từ 7 ha ao thử nghiệm, diện tích nuôi đã lên 80 ha chỉ trong ba năm. Tân Cương hiện có 1,2 vạn mẫu mặt nước nuôi trồng thủy sản trên đất mặn, với sản lượng vượt 1 vạn tấn và giá trị 2 tỷ NDT (khoảng 7,8 nghìn tỷ đồng) trong năm 2025, theo Truyền hình Chiết Giang.

Ở Ninh Hạ, các sản phẩm từ nước mặn, không chỉ cá mà cả cua, đã bắt đầu được xuất khẩu, với lô cua sống đầu tiên sang Malaysia vào tháng 11/2026, theo Kinh tế Nhật báo. Những con số ấy không còn là thử nghiệm, mà đã trở thành một ngành kinh tế.

Khi nước ngọt ngày càng khan hiếm và đất canh tác ngày càng thu hẹp, những ao nuôi giữa sa mạc cho thấy một điều đơn giản: “phế thải” nhiều khi chỉ là tài nguyên bị đặt sai chỗ. Việc tìm lại đúng chỗ cho nó có thể là hướng đi thực tế hơn bất kỳ phép màu nào.

Việt Nam thúc đẩy tài chính carbon rừng vì sinh kế cộng đồng

Tại COP31, Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm triển khai chương trình giảm phát thải từ rừng, đồng thời thúc đẩy đàm phán thỏa thuận mua bán kết quả giảm phát thải (ERPA). Mục tiêu là biến giá trị carbon rừng thành nguồn tài chính lâu dài, bảo đảm lợi ích thiết thực cho cộng đồng trực tiếp bảo vệ rừng...

COP31: Anh, Na Uy và Canada ra mắt sáng kiến huy động 10 tỷ USD tài chính khí hậu

Trước áp lực thiếu hụt nguồn lực tài chính khí hậu toàn cầu được đặt ra tại COP31, ba tổ chức tài chính do nhà nước hậu thuẫn của Anh, Na Uy và Canada vừa thiết lập liên minh huy động 10 tỷ USD, tập trung vốn vào năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và lưới điện tại các nền kinh tế mới nổi...

Rủi ro khí hậu trở thành lực cản mới với dòng vốn FDI toàn cầu

Không chỉ gây thiệt hại về hạ tầng và làm gia tăng chi phí sản xuất, những rủi ro khí hậu, thời tiết cực đoan đang trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn của các tập đoàn đa quốc gia. Những quốc gia đang phát triển, vốn có nhu cầu lớn về vốn đầu tư nước ngoài, lại đứng trước nguy cơ bị nhà đầu tư né tránh do mức độ dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu…

Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 10 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều con số kỷ lục. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD, vốn FDI đăng ký đạt mức cao nhất kể từ năm 2009 đến nay (54,85 tỷ USD), vốn FDI thực hiện cũng đạt mức cao nhất trong 5 năm qua (24,08 tỷ USD). Cùng với sự phục hồi mạnh mẽ của sản xuất công nghiệp, bán lẻ và du lịch, nền kinh tế Việt Nam đang chứng tỏ đà tăng trưởng vững chắc…

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy