Đây cũng là lần đầu tiên một bản đồ tế bào theo không gian - thời gian được xây dựng cho toàn bộ vòng đời của cây lúa, tạo ra nguồn tài nguyên nghiên cứu mới cho lĩnh vực sinh học và chọn tạo giống.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí quốc tế Cell, được kỳ vọng mở ra một nguồn dữ liệu mới giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về quá trình sinh trưởng, phát triển của cây lúa, đồng thời hỗ trợ các phương pháp lai tạo nhằm nâng cao và ổn định năng suất.
Công trình do Phòng thí nghiệm Quốc gia Vịnh Yazhou tại thành phố Tam Á, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, phối hợp với nhiều tổ chức nghiên cứu thực hiện. Nhóm nghiên cứu đã kết hợp giải trình tự bộ gene, giải trình tự tế bào đơn và công nghệ phiên mã không gian để tái dựng quá trình phát triển của cây lúa ở cấp độ tế bào.
Nghiên cứu có tiêu đề “Bản đồ không gian - thời gian toàn vòng đời giải mã sự phối hợp không gian ở cây lúa” (A spatiotemporal lifecycle atlas decodes spatial coordination in rice).
Theo nhóm nghiên cứu, bằng cách tích hợp nhiều phương thức phân tích, các nhà khoa học đã tái cấu trúc một đồ thị quỹ đạo phát triển, kết nối các trạng thái tế bào từ giai đoạn phôi sơ khai đến khi các cơ quan của cây trưởng thành.
Đây cũng là lần đầu tiên một bản đồ tế bào theo không gian - thời gian được xây dựng cho toàn bộ vòng đời của cây lúa, tạo ra nguồn tài nguyên nghiên cứu mới cho lĩnh vực sinh học và chọn tạo giống.
Công trình đồng thời xác định những yếu tố điều hòa có liên quan đến các quỹ đạo phát triển này.
Điểm đáng chú ý là bản đồ cho phép xác định vị trí chính xác nơi các gene chức năng cụ thể được biểu hiện trong những mô khác nhau và ở những giai đoạn phát triển khác nhau của cây lúa.
Nhờ đó, các nhà nghiên cứu có thể theo dõi sự thay đổi của hoạt động gene trong quá trình cây phát triển, từ giai đoạn hạt nảy mầm, hình thành các cơ quan đến trổ hoa và tạo hạt.
Theo truyền thông Trung Quốc, bản đồ này giúp làm rõ hơn mối quan hệ giữa hoạt động của gene và quá trình hình thành các đặc tính của cây lúa, qua đó cung cấp thêm dữ liệu để nghiên cứu cách một hạt giống phát triển thành một cây trưởng thành có khả năng tạo hạt.
Một trong những ứng dụng được kỳ vọng từ bản đồ mới là hỗ trợ lai tạo giống theo hướng chính xác hơn.
Trong quá trình cải thiện giống lúa, việc điều chỉnh một đặc tính cụ thể có thể gây ra những tác động ngoài ý muốn đối với các đặc tính khác do sự liên kết phức tạp giữa các gene.
Chẳng hạn, khi các nhà nghiên cứu muốn tác động vào một gene nhằm cải thiện một đặc tính nhất định, những thay đổi liên quan có thể đồng thời ảnh hưởng đến các đặc tính khác của cây.
Với bản đồ tế bào mới, các nhà khoa học có thể xác định rõ hơn gene nào được biểu hiện ở đâu, vào thời điểm nào và trong mô nào. Điều này cho phép việc điều chỉnh gene được thực hiện có mục tiêu hơn.
Việc xác định chính xác vị trí và thời điểm biểu hiện của các gene chức năng trong từng mô và giai đoạn phát triển cũng mở ra hướng mới cho lai tạo chính xác, nhằm tạo ra các giống lúa có năng suất cao hơn và ổn định hơn trong thời gian ngắn hơn.
Theo các nhà nghiên cứu, cách tiếp cận này có thể giúp giảm đáng kể những tác động ngoài ý muốn, đồng thời tạo điều kiện xây dựng các chiến lược điều hòa chính xác hơn - về cơ bản là “nhắm trúng mục tiêu” cần tác động.
Nhóm nghiên cứu còn xây dựng một cơ sở dữ liệu mở và mô hình nền tảng tế bào đơn của cây lúa, cho phép các nhà khoa học trên toàn thế giới tiếp cận.
Các công cụ này hỗ trợ truy vấn gene, trực quan hóa biểu hiện gene theo không gian và phân tích so sánh. Các nhà nghiên cứu có thể theo dõi hoạt động của những gene quan tâm trong các mô và giai đoạn phát triển khác nhau, từ đó định hướng các thí nghiệm tiếp theo để kiểm chứng kết quả.
Công trình được thực hiện tại Vịnh Yazhou, nơi đang trở thành một trung tâm nghiên cứu và phát triển giống quan trọng của Trung Quốc.
Theo Tân Hoa Xã, Phòng thí nghiệm Quốc gia Vịnh Yazhou là động lực khoa học - công nghệ chủ lực của “Thung lũng Silicon Nanfan” tại Tam Á, một nền tảng hợp tác quốc tế về ngành giống và khu vực thí điểm thúc đẩy cải cách, mở cửa trong lĩnh vực giống cây trồng.
Nhiều viện nghiên cứu hàng đầu và doanh nghiệp giống lớn đã xây dựng cơ sở tại Nanfan, thúc đẩy phát triển các công nghệ lai tạo tiên tiến và đẩy nhanh quá trình phát triển giống mới.
“Nanfan” gắn với phương thức tận dụng khí hậu ấm áp ở miền Nam Trung Quốc để trồng nhiều thế hệ giống trong một năm, qua đó rút ngắn chu kỳ lai tạo.
Ông Li Guoxiang, nhà nghiên cứu tại Viện Phát triển Nông thôn thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng ngành giống là một nguồn lực ở cấp quốc gia.
Nếu không có một ngành giống độc lập, sẽ rất khó nâng cao hiệu quả sản xuất lương thực và bảo đảm an ninh lương thực.
Theo cơ quan nông nghiệp tỉnh Hải Nam, năm nay, diện tích gieo trồng lúa sớm của tỉnh đạt 1,716 triệu mẫu Trung Quốc, tương đương khoảng 114.400 ha. Năng suất bình quân đạt 404,97 kg/mẫu, trong khi tổng sản lượng đạt 695.000 tấn.
Như vậy, diện tích gieo trồng, năng suất trên đơn vị diện tích và tổng sản lượng lúa sớm của Hải Nam đều tăng. Trong kết quả này, Tam Á đóng vai trò hỗ trợ quan trọng nhờ phát huy thế mạnh của Nanfan trong phát triển ngành giống.
Việc xây dựng bản đồ tế bào 3D bao phủ toàn bộ vòng đời cây lúa vì thế được xem là bước tiến mới trong việc kết hợp dữ liệu sinh học với công nghệ lai tạo. Không chỉ giúp hiểu rõ hơn cách cây lúa phát triển từ một hạt giống thành cây trưởng thành mang hạt, công cụ này còn tạo thêm cơ sở khoa học cho việc phát triển các giống lúa năng suất cao, ổn định và phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh lương thực.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đề nghị Tòa án Tối cao Mỹ xem xét việc hủy 16 tỷ USD tài trợ khí hậu thời Biden. Phán quyết có thể tạo tiền lệ cho việc các chính quyền chấm dứt những chương trình tài trợ không phù hợp với ưu tiên chính sách của mình…
Mời quý độc giả đón đọc Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 47-2026 phát hành ngày 23/11/2025 với nhiều chuyên mục hấp dẫn...
Phát triển kinh tế xanh là bài toán chiến lược đối với Việt Nam trong giai đoạn 2026-2045. Đây không đơn thuần là câu chuyện bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm hay mở rộng diện tích cây xanh, mà thực chất là quá trình chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng, phương thức sản xuất, hành vi tiêu dùng và chiến lược thu hút vốn đầu tư.
Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.
Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 – 2030 gắn với yêu cầu điện thương phẩm tăng 11 - 12% mỗi năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, hoàn thiện cơ chế đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng...
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Sau 5 năm tạm dừng thi công vì thiếu vốn, tuyến đường tránh phía Nam Bảo Lộc dài hơn 15km được tái khởi động. Dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng tháng 3/2028. Công trình nhằm giải quyết dứt điểm ùn tắc trên Quốc lộ 20 đoạn qua trung tâm Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.