Từ một điểm trung chuyển hàng hóa, cơ sở logistics Trung Quốc - Kazakhstan tại Liên Vân Cảng đã phát triển thành trung tâm tích hợp logistics, kho bãi, thương mại và vận tải đa phương thức, góp phần đưa Trung Á tiếp cận sâu hơn với các thị trường toàn cầu…

Là dự án hữu hình đầu tiên của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), Cơ sở hợp tác logistics Trung Quốc - Kazakhstan tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, miền Đông Trung Quốc, chính thức được khánh thành ngày 19/5/2014.

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, cơ sở này đã trở thành một nền tảng kinh tế quốc tế về kho bãi, logistics và thương mại, phục vụ các quốc gia Trung Á, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường kết nối giữa Trung Quốc với khu vực, theo tờ báo China Daily.

Cơ sở được khánh thành với sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao Trung Quốc và Kazakhstan. Hiện nơi đây có bãi container rộng 220.000 m² với 1.763 vị trí container và một tuyến đường sắt chuyên dụng dài 3,8 km, với công suất khai thác lên tới 410.000 TEU (đơn vị tương đương container 20 feet) mỗi năm.

Ông Zhao Duofa, Tổng giám đốc Công ty Logistics quốc tế Trung Quốc - Kazakhstan, cho biết đây là đầu mối xếp dỡ duy nhất đối với các đoàn tàu hàng quốc tế tại Liên Vân Cảng. Công ty đã triển khai các dịch vụ vận tải trên những tuyến kết nối Trung Quốc với 5 quốc gia Trung Á, đồng thời mở rộng tới Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, châu Âu và Mông Cổ. Tuyến đường sắt Trung Quốc - Kyrgyzstan - Uzbekistan cũng đang được xây dựng thuận lợi.

“Đến nay, công ty đã vận hành hơn 8.000 chuyến tàu hàng quốc tế. Kể từ khi Liên Vân Cảng bắt đầu khai thác dịch vụ tàu hàng quốc tế vào năm 1992, tổng số chuyến tàu được vận hành đã vượt 18.000 chuyến”, ông Zhao cho biết.

TỪ ĐIỂM TRUNG CHUYỂN ĐẾN TRUNG TÂM LOGISTICS TỔNG HỢP

Là dự án hữu hình đầu tiên được triển khai sau khi BRI được khởi động, Cơ sở hợp tác logistics Trung Quốc - Kazakhstan tại Liên Vân Cảng cũng hiện thực hóa mong muốn của Kazakhstan và các quốc gia Trung Á khác về khả năng tiếp cận biển thông qua tuyến đường phía Đông.

Theo ông Zhao, từ chỗ ban đầu tập trung vào hợp tác cơ sở hạ tầng và logistics, cơ sở đã mở rộng hợp tác sang thương mại, công nghiệp và chuỗi cung ứng. Từ một điểm trung chuyển của các đoàn tàu hàng quốc tế, Liên Vân Cảng đã phát triển thành một trung tâm logistics tổng hợp, tích hợp các bến container, dịch vụ đại lý trọn gói, kho bãi và logistics, cùng vận tải đa phương thức.

Hiện cơ sở tiếp nhận các lô hàng vận chuyển theo hướng Tây gồm thiết bị điện tử, linh kiện máy móc, hàng tiêu dùng, ô tô đã qua sử dụng và sản phẩm hóa chất. Ở chiều ngược lại là các mặt hàng như lúa mì, hợp kim sắt và phân kali. Cơ sở hiện xử lý hơn 50% lượng hàng hóa quá cảnh theo hướng Tây của Trung Quốc.

“Hơn 80% hàng tiêu dùng hàng ngày nhập khẩu từ Trung Quốc qua Kazakhstan, cùng với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Kazakhstan như khoáng sản và ngũ cốc, đều được tập kết và phân phối thông qua cảng Liên Vân Cảng, góp phần hình thành dòng chảy ‘hai chiều’ cân bằng của các đoàn tàu hàng quốc tế”, ông Zhao nói.

Sự thay đổi này đặc biệt có ý nghĩa đối với Kazakhstan, một quốc gia không giáp biển và trong thời gian dài phải đối mặt với những hạn chế về khả năng tiếp cận các tuyến hàng hải quốc tế.

Ông Bedelov Azilkhan, Phó tổng giám đốc Công ty Logistics quốc tế Trung Quốc - Kazakhstan, cho biết trước đây lúa mì của Kazakhstan chủ yếu được xuất khẩu sang Trung Quốc và các nước Trung Á láng giềng. Việc tiếp cận những thị trường xa hơn là một thách thức lớn do tuyến vận chuyển dài, thời gian quá cảnh kéo dài và chi phí cao.

“Với trung tâm logistics này, lúa mì và các sản phẩm nông nghiệp khác của Kazakhstan hiện có thể được vận chuyển tới Trung Quốc thông qua tuyến đường sắt Trung Quốc - châu Âu (Trung Á), sau đó tiếp tục được vận chuyển tới các thị trường nước thứ ba”, ông Bedelov cho biết.

DÒNG HÀNG HÓA HAI CHIỀU MỞ RỘNG KẾT NỐI TOÀN CẦU

Theo ông Bedelov, trong những năm đầu, hoạt động thương mại chủ yếu tập trung vào quần áo, đồ chơi và các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày. Ngày nay, danh mục hàng hóa đã mở rộng sang ô tô, linh kiện ô tô, thiết bị gia dụng và các mô-đun quang điện. Sự thay đổi này phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu giữa năng lực sản xuất tiên tiến của Trung Quốc với các thị trường Trung Á.

“Một thay đổi đáng chú ý hơn nữa là dòng chảy hàng hóa không còn một chiều. Nếu trước đây hàng hóa Trung Quốc là những mặt hàng chủ yếu được vận chuyển tới Trung Á, thì nay các sản phẩm nông nghiệp như lúa mì Kazakhstan, cùng với các sản phẩm khoáng sản, cũng có thể thuận lợi đi vào Trung Quốc và tiếp tục được vận chuyển tới những thị trường khác”, ông Bedelov nói.

Những con số về vận tải đường sắt cho thấy dòng chảy thương mại hai chiều đang gia tăng nhanh chóng. Trong nửa đầu năm 2026, vận tải hàng hóa bằng đường sắt giữa Kazakhstan và Trung Quốc đạt 18,7 triệu tấn, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Trong tổng số này, 11,7 triệu tấn được vận chuyển từ Kazakhstan sang Trung Quốc. Riêng lượng hàng xuất khẩu bằng đường sắt của Kazakhstan sang Trung Quốc tăng 20%, lên 8,5 triệu tấn.

Các mặt hàng được vận chuyển gồm quặng, ngũ cốc và các sản phẩm nông nghiệp khác, kim loại đen và kim loại màu, sản phẩm dầu mỏ cùng nhiều loại hàng hóa khác.

Thương mại song phương cũng tiếp tục mở rộng. Theo Bộ Thương mại và Hội nhập Kazakhstan, kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt 32,4 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng 24,1% so với cùng kỳ năm trước.

Bà Gulnar Shaimergenova, nhà sáng lập kiêm Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc tại Kazakhstan, cho rằng sự gia tăng của dòng hàng hóa hai chiều qua Liên Vân Cảng có ý nghĩa lớn hơn việc đơn thuần có thêm nhiều hàng hóa được vận chuyển theo cả hai hướng. “Điều đó cho thấy logic hợp tác đang chuyển từ kết nối cơ sở hạ tầng sang hội nhập sản xuất và chuỗi cung ứng”, bà nói.

Theo bà Gulnar, đối với Kazakhstan, mô hình “quốc gia không giáp biển kết hợp với cảng biển” cho thấy yếu tố địa lý không nhất thiết phải quyết định số phận kinh tế của một quốc gia. “Bất lợi truyền thống của một quốc gia không giáp biển không chỉ là không có đường bờ biển. Đó còn là sự phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng, cảng biển và các quyết định về quá cảnh của những quốc gia khác”, bà nói.

Theo bà, Kazakhstan đang ứng phó bằng cách xây dựng một mạng lưới logistics đa dạng, trong đó nước này ngày càng tham gia không chỉ với tư cách chủ hàng mà còn là đối tác hạ tầng và đơn vị vận hành logistics.

Bà Gulnar cho rằng Liên Vân Cảng là một ví dụ thu nhỏ về quá trình chuyển đổi rộng lớn hơn, bởi bản thân dự án đã phát triển từ một cơ sở vận tải thành nền tảng kết nối logistics, thương mại, dịch vụ số, công nghệ xanh và các chuỗi cung ứng khu vực. “Kazakhstan vì thế được hưởng lợi từ điều mà tôi gọi là một hệ thống các hành lang vận tải đa dạng”, bà nói.

Theo bà, Hành lang Trung tuyến, hay Tuyến vận tải quốc tế xuyên Caspi, kết nối Kazakhstan với biển Caspi, Nam Caucasus, Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu. Trong khi đó, các dịch vụ đường sắt Trung Quốc - châu Âu qua Trung Á kết nối Kazakhstan trực tiếp với mạng lưới vận tải của Trung Quốc.

Các tuyến Bắc - Nam tạo điều kiện tiếp cận Iran và khu vực Vùng Vịnh, trong khi những tuyến phía Nam mới đang mở rộng thêm các lựa chọn cho doanh nghiệp trên khắp Trung Á. “Các hành lang này tạo ra một danh mục các lựa chọn vận tải”, bà Gulnar nói.

Cơ sở hợp tác logistics Trung Quốc - Kazakhstan tại Liên Vân Cảng vì vậy không chỉ có ý nghĩa đối với thương mại song phương mà còn trở thành một mắt xích trong mạng lưới kết nối rộng hơn giữa Trung Quốc, Trung Á và châu Âu.

Bà Lu Yang, Phó giám đốc Viện Kinh tế và Tài chính thuộc Trường Marxism, Đại học Thanh Hoa, nhận định cơ sở này đã từng bước phát triển từ một trung tâm logistics đơn lẻ thành một hành lang vận tải quan trọng, kết nối bờ biển phía Đông Trung Quốc với Trung Á và cuối cùng là châu Âu. Theo bà, sự phát triển của cơ sở ngày càng có ý nghĩa đối với hợp tác Trung Quốc - Kazakhstan, đồng thời góp phần thúc đẩy kết nối và hợp tác kinh tế rộng lớn hơn giữa Trung Quốc và Trung Á.

TỪ KẾT NỐI VẬN TẢI ĐẾN HỘI NHẬP CHUỖI CUNG ỨNG

Theo bà Lu, cơ sở logistics tại Liên Vân Cảng đã trở thành một mô hình thực tiễn kết nối các cảng biển ven biển của Trung Quốc với các quốc gia không giáp biển ở Trung Á. Bằng cách tạo điều kiện để các quốc gia Trung Á tiếp cận biển thông qua các cảng phía Đông Trung Quốc, cơ sở này giúp giải quyết những hạn chế logistics gắn với vị trí địa lý không có biển, đồng thời đưa ra một mô hình mà các quốc gia Trung Á khác có thể tham khảo.

Cơ sở cũng tăng cường kết nối giữa Trung Quốc và các quốc gia Trung Á, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế sâu rộng hơn và xây dựng cộng đồng Trung Quốc - Trung Á cùng chung tương lai.

“Thông qua các hành lang vận tải đường bộ - đường biển, Trung Á không còn bị giới hạn trong các mạng lưới thương mại khu vực truyền thống mà đang có khả năng tiếp cận lớn hơn với các thị trường toàn cầu và hội nhập chặt chẽ hơn vào hệ thống thương mại toàn cầu”, bà Lu nhận định. Theo bà, giá trị của cơ sở đã vượt xa chức năng cơ bản là “vận chuyển hàng hóa”.

Liên Vân Cảng đang phát triển thành nền tảng hợp tác toàn diện, tạo thuận lợi cho thương mại, tăng cường liên kết công nghiệp và chuỗi cung ứng, đồng thời thúc đẩy giao lưu nhân dân.

Trong lĩnh vực tạo thuận lợi thương mại, cơ sở đã thúc đẩy hợp tác thực chất giữa Trung Quốc và Kazakhstan về thông quan, kiểm tra và kiểm dịch, cũng như các quy định về quá cảnh. Cơ sở cũng tăng cường phối hợp tại các cửa khẩu, đơn giản hóa thủ tục xuyên biên giới và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn trong việc thông quan hàng hóa xuyên biên giới.

Ở cấp độ công nghiệp và chuỗi cung ứng, cơ sở Liên Vân Cảng đã tận dụng chức năng trung tâm logistics để thúc đẩy phát triển các cơ sở kho bãi và chế biến, mạng lưới phân phối xuyên biên giới và các nền tảng giao dịch.

Theo bà Lu, các doanh nghiệp Trung Quốc và Trung Á có thể kết nối cung với cầu tại đây, qua đó thúc đẩy sự tích hợp giữa nguồn lực, năng lực sản xuất và thị trường.

Dòng hàng hóa hai chiều ngày càng lớn cũng tạo điều kiện để các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận nguồn nguyên liệu, nông sản và khoáng sản từ Trung Á, trong khi doanh nghiệp Trung Á có thêm cơ hội đưa hàng hóa tới thị trường Trung Quốc và từ đây tiếp tục vươn tới các thị trường thứ ba.

Sự thay đổi này đặc biệt rõ trong trường hợp Kazakhstan. Lúa mì, khoáng sản và các sản phẩm khác của Kazakhstan không còn chỉ hướng tới các thị trường láng giềng. Thông qua mạng lưới logistics kết nối với các cảng biển phía Đông Trung Quốc, những hàng hóa này có thể tiếp tục được đưa tới các thị trường xa hơn. Ở chiều ngược lại, các sản phẩm chế tạo của Trung Quốc như ô tô, linh kiện ô tô, thiết bị gia dụng và mô-đun quang điện ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại các thị trường Trung Á. Qua đó, logistics trở thành một yếu tố hỗ trợ trực tiếp cho quá trình hội nhập sản xuất và chuỗi cung ứng giữa hai khu vực.

Ngoài thương mại và chuỗi cung ứng, dự án còn tạo điều kiện cho giao lưu giữa người dân hai nước. Theo bà Lu, cơ sở đã tạo thuận lợi cho sự di chuyển của doanh nhân, nhân sự kỹ thuật và các nhà quản lý giữa Trung Quốc và Kazakhstan.

Khi hợp tác thương mại mở rộng, giao lưu nhân dân cũng gia tăng. Liên Vân Cảng vì thế trở thành một “cửa sổ” giúp hai bên hiểu nhau hơn, trong khi hoạt động vận tải và logistics ngày càng gắn kết với các quan hệ kinh tế, thương mại và công nghiệp rộng lớn hơn.

Nhìn từ góc độ Kazakhstan, mô hình này giúp quốc gia không giáp biển giảm bớt những hạn chế về địa lý bằng cách tham gia sâu hơn vào các mạng lưới logistics quốc tế.

Nhìn từ phía Trung Quốc, Liên Vân Cảng tạo thêm một điểm kết nối quan trọng giữa các cảng biển phía Đông với khu vực Trung Á và xa hơn là châu Âu.

Sự phát triển của cơ sở logistics vì vậy phản ánh một quá trình chuyển đổi lớn hơn: từ kết nối hạ tầng sang kết nối thương mại; từ vận chuyển hàng hóa sang hội nhập chuỗi cung ứng; và từ một điểm logistics đơn lẻ sang một nền tảng hợp tác kinh tế đa chức năng.

Trong bối cảnh các tuyến vận tải xuyên Á - Âu ngày càng đa dạng, vai trò của những trung tâm như Liên Vân Cảng không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian vận chuyển. Quan trọng hơn, các trung tâm này tạo ra những điểm kết nối để hàng hóa, doanh nghiệp, năng lực sản xuất và thị trường có thể liên kết với nhau.

Đối với Trung Á, đây là cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường toàn cầu. Đối với Trung Quốc, đây là một mắt xích trong quá trình tăng cường kết nối với khu vực Trung Á và châu Âu.

Với hơn một thập kỷ vận hành, Cơ sở hợp tác logistics Trung Quốc - Kazakhstan tại Liên Vân Cảng đang cho thấy cách một dự án logistics có thể phát triển từ một điểm trung chuyển hàng hóa thành một nền tảng kết nối kinh tế rộng lớn hơn, trong đó hạ tầng vận tải là nền tảng để thúc đẩy thương mại, sản xuất, chuỗi cung ứng và giao lưu giữa các quốc gia.