Trong giai đoạn 2027-2045, khi Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng, lưới điện, trung tâm dữ liệu và các công trình hạ tầng chiến lược, phát triển thị trường bảo hiểm hạ tầng cần trở thành một định hướng dài hạn của ngành bảo hiểm phi nhân thọ…

Khi giá trị một dự án hạ tầng lên tới hàng chục tỷ USD, bảo hiểm trở thành một bộ phận trong cấu trúc tài chính và quản trị rủi ro của dự án, góp phần bảo vệ dòng vốn, tài sản và khả năng vận hành trước những tổn thất lớn. Làn sóng đầu tư vào các siêu dự án hạ tầng tại Việt Nam đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: phải đủ năng lực thẩm định hồ sơ kỹ thuật, lượng hóa các kịch bản tổn thất lớn, xác định mức giữ lại phù hợp, kiểm soát rủi ro tích tụ và thu xếp tái bảo hiểm với các đối tác quốc tế.

SIÊU DỰ ÁN ĐẶT RA CHUẨN NĂNG LỰC KHÁC CHO BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ

Với một tuyến metro ngầm, doanh nghiệp bảo hiểm phải tính đến hàng loạt rủi ro từ điều kiện địa chất, phương pháp đào, công nghệ TBM đến sụt lún, ngập nước, cháy nổ, hư hỏng thiết bị và ảnh hưởng tới các công trình lân cận. Khi dự án đi vào vận hành, rủi ro còn bao gồm nguy cơ gián đoạn hoạt động, ảnh hưởng doanh thu vận hành và khả năng thanh toán của chủ đầu tư.

Sân bay cũng có một hồ sơ rủi ro phức tạp, từ công trình xây dựng, hệ thống điện, nhiên liệu, thiết bị hàng không đến trách nhiệm với bên thứ ba và tổn thất do gián đoạn kinh doanh. Đối với các dự án năng lượng, doanh nghiệp bảo hiểm phải đánh giá công nghệ sử dụng, tiêu chuẩn thiết bị, điều kiện khí tượng, thiên tai, thời gian thay thế máy móc và thiệt hại tài chính trong thời gian nhà máy ngừng hoạt động. Những rủi ro như vậy đòi hỏi doanh nghiệp bảo hiểm phải có đội ngũ đủ năng lực thẩm định kỹ thuật, định phí, đánh giá tổn thất và quản trị rủi ro tích tụ; đồng thời có dữ liệu, nhân sự chuyên môn và mạng lưới tái bảo hiểm phù hợp.

Xu hướng quốc tế cũng đang đặt yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực vốn gắn với hồ sơ rủi ro. Tháng 12/2024, Hiệp hội Quốc tế các cơ quan giám sát bảo hiểm (IAIS) thông qua Chuẩn vốn bảo hiểm (Insurance Capital Standard - ICS) - một chuẩn vốn dựa trên rủi ro dành cho các tập đoàn bảo hiểm hoạt động quốc tế. ICS không phải là quy định áp dụng trực tiếp cho mọi doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam, nhưng cách tiếp cận này cho thấy vốn cần được nhìn trong tương quan với mức độ và cơ cấu rủi ro mà doanh nghiệp đang nhận. Cùng với đó, các rủi ro thiên tai, khí hậu, dữ liệu và phương pháp lượng hóa tổn thất ngày càng được chú trọng. Đây là vấn đề đáng lưu ý với Việt Nam khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai tại các đô thị, khu vực ven biển và những địa bàn thường xuyên chịu tác động của bão, ngập lụt và thời tiết cực đoan.

THỰC TRẠNG NĂNG LỰC BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TRONG NƯỚC

Qua phân tích ba trường hợp tiêu biểu là Bảo hiểm PVI (Tổng công ty bảo hiểm PVI), Bảo hiểm Bảo Việt (Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt) và Vinare (Tổng công ty cổ phần Tái bảo hiểm quốc gia Việt Nam), cho thấy thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, tái bảo hiểm trong nước, đã bước đầu tích lũy những nền tảng quan trọng để tham gia bảo hiểm các dự án lớn. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của các siêu dự án, những nền tảng này cần tiếp tục được củng cố, kết nối và phát triển theo hướng phù hợp với từng loại rủi ro và quy mô các dự án lớn.

Bảo hiểm PVI nổi bật về sự kết hợp giữa năng lực tài chính, kinh nghiệm bảo hiểm rủi ro công nghiệp và kết nối tái bảo hiểm quốc tế. Năm 2025, Bảo hiểm PVI đạt tổng doanh thu 27.266 tỷ đồng, doanh thu bảo hiểm gốc hơn 14.900 tỷ đồng, tương đương khoảng 16,9% thị phần bảo hiểm phi nhân thọ; vốn điều lệ được nâng lên 5.000 tỷ đồng vào tháng 1/2026. AM Best duy trì xếp hạng năng lực tài chính A- (xuất sắc), triển vọng “Ổn định”. PVI có kinh nghiệm lâu năm với bảo hiểm năng lượng và từ đầu những năm 2000 đã thiết lập hợp đồng tái bảo hiểm năng lượng trực tiếp với thị trường London.

PVI cũng đã xây dựng hệ thống quản trị rủi ro, sử dụng dữ liệu để phân loại rủi ro, xây dựng chính sách thẩm định và định phí, theo dõi các chỉ tiêu rủi ro và điều chỉnh chương trình tái bảo hiểm. Phía sau lớp bảo hiểm gốc còn có công ty thành viên Hanoi Re và các quan hệ với các đối tác quốc tế như Hannover Re, HDI Global (cổ đông chiến lược và là thành viên của Talanx Group - một trong những tập đoàn tài chính bảo hiểm lớn nhất châu Âu).

Bảo hiểm Bảo Việt sở hữu năng lực được tích lũy từ chính quá trình tham gia các công trình lớn. Bảo Việt từng là nhà bảo hiểm chính của Thủy điện Sơn La, với giá trị được bảo hiểm hơn 15.116 tỷ đồng, cùng sự tham gia của Bảo Minh, PJICO và Munich Re ở các lớp đồng bảo hiểm, tái bảo hiểm. Chương trình có khảo sát công trường, kỹ sư quản lý rủi ro, xem xét thông số kỹ thuật, bản vẽ, tiến độ thi công và đưa ra khuyến nghị phòng ngừa tổn thất. Bảo Việt cũng từng là nhà bảo hiểm chính của Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông với giá trị tài sản được bảo hiểm gần 4.450 tỷ đồng.

Những kinh nghiệm này cho thấy doanh nghiệp đã có quá trình tích lũy năng lực về bảo hiểm xây dựng - lắp đặt, quản lý rủi ro công trường và phối hợp với các nhà đồng, tái bảo hiểm. Ở thời điểm tháng 7/2026, Bảo Việt được AM Best duy trì xếp hạng năng lực tài chính ở mức B++ (Good), triển vọng ổn định.

Vinare đứng ở một vị trí khác trong cấu trúc này. Năm 2025, doanh nghiệp đạt doanh thu phí nhận tái bảo hiểm 3.660 tỷ đồng, tăng 16,1%; danh mục bao gồm các nghiệp vụ kỹ thuật, tài sản, hàng hải, năng lượng, hàng không và trách nhiệm. Vinare có năng lực khảo sát, đánh giá rủi ro được bảo hiểm, quản lý rủi ro trong hoạt động nhận tái và áp dụng các điều kiện nhận tái tối thiểu đối với một số dịch vụ. AM Best duy trì xếp hạng B++ và triển vọng ổn định trong năm 2026.

Ba trường hợp trên cho thấy thị trường bảo hiểm trong nước đã tích lũy được kinh nghiệm và năng lực đáng kể trong các lĩnh vực xây dựng, năng lượng, tài sản, bảo hiểm kỹ thuật và tái bảo hiểm. Tuy nhiên, khi Việt Nam bước vào giai đoạn triển khai đồng thời nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn trong 10–15 năm tới, những năng lực hiện có sẽ phải đối mặt với phép thử lớn hơn nhiều về quy mô, tính phức tạp và mức độ tập trung rủi ro. Tổng giá trị tài sản cần bảo hiểm, quy mô tổn thất tiềm tàng và khả năng nhiều công trình cùng chịu tác động của một rủi ro có thể tạo ra áp lực vượt xa kinh nghiệm mà thị trường đã tích lũy từ các dự án riêng lẻ.

Đường sắt tốc độ cao, metro ngầm, các dự án công nghệ năng lượng mới hay hạ tầng số đều đặt ra những yêu cầu thẩm định chuyên sâu về địa chất, công nghệ thi công, thiết bị, thiên tai, gián đoạn kinh doanh và mối liên hệ giữa các rủi ro. Áp lực vì thế sẽ không dừng ở năng lực tài chính, mà còn trải rộng sang nhân lực kỹ thuật, kinh nghiệm xử lý tổn thất lớn, dữ liệu, công nghệ mô hình hóa và khả năng thu xếp các chương trình đồng bảo hiểm, tái bảo hiểm phức tạp.

Nếu những năng lực này không được nâng cấp kịp thời, doanh nghiệp trong nước có thể khó đảm nhận vai trò tương xứng với quy mô các dự án, phải chuyển giao phần lớn các lớp rủi ro lớn và phức tạp ra thị trường quốc tế. Do đó, bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm các dự án có đủ bảo hiểm, mà còn là làm thế nào để doanh nghiệp bảo hiểm trong nước tham gia sâu hơn vào quá trình thẩm định, định phí, phân bổ và quản trị rủi ro, qua đó giữ lại nhiều hơn giá trị và tri thức bảo hiểm cho nền kinh tế.

ĐỊNH HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC

Từ những yêu cầu của các siêu dự án và nền tảng đã được tích lũy trong nước, việc nâng cao năng lực cần được triển khai theo hướng có trọng tâm, gắn với từng khâu của chuỗi bảo hiểm: từ đánh giá rủi ro và quyết định mức giữ lại, phát triển nhân lực và dữ liệu, đến kiểm soát rủi ro tích tụ và tổ chức phân tán rủi ro qua đồng bảo hiểm, tái bảo hiểm. Một số định hướng ưu tiên gồm:

Thứ nhất, cần nâng cao năng lực đánh giá sức chứa theo rủi ro. Với những doanh nghiệp có danh mục lớn và phức tạp, cần lượng hóa mối quan hệ giữa vốn, mức rủi ro chấp nhận, phần rủi ro giữ lại và mức tổn thất lớn nhất có thể xảy ra (PML). Mỗi quyết định giữ lại rủi ro cần trả lời ba câu hỏi: doanh nghiệp đang nhận loại rủi ro nào; trong kịch bản xấu, mức tổn thất có thể lên tới đâu và nguồn lực nào sẽ bù đắp khoản tổn thất đó. Cơ chế ORSA (Đánh giá rủi ro và khả năng thanh toán của chính doanh nghiệp bảo hiểm) có thể được áp dụng theo hướng phù hợp với quy mô và mức độ phức tạp của từng doanh nghiệp. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế quản lý vốn dựa trên rủi ro của IAIS.

Thứ hai, phát triển đội ngũ nhân sự kỹ thuật và năng lực đánh giá rủi ro công trình. Đây là năng lực cần được đầu tư mạnh nếu muốn tham gia sâu hơn vào các dự án thế hệ mới. Những năng lực có chi phí cao nhưng nhu cầu sử dụng không thường xuyên có thể được chia sẻ giữa các doanh nghiệp hoặc xây dựng thông qua hợp tác với tổ chức kỹ thuật, nhà tái bảo hiểm và môi giới quốc tế. Mục tiêu quan trọng là doanh nghiệp Việt Nam phải đủ khả năng đọc hồ sơ kỹ thuật, đặt câu hỏi đúng và tự đưa ra quyết định thẩm định thay vì phụ thuộc quá nhiều vào đánh giá bên ngoài.

Thứ ba, tăng cường dữ liệu và mô hình hóa. Việt Nam cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về tổn thất, thiên tai, địa chất, ngập lụt, bão, động đất, đặc điểm công trình và lịch sử bồi thường. Một cơ sở dữ liệu dùng chung, với cơ chế phân quyền và bảo vệ dữ liệu thương mại phù hợp, sẽ giúp thị trường tiến từ định phí dựa nhiều vào kinh nghiệm sang định phí dựa trên dữ liệu. Cùng với đó là mô hình hóa rủi ro tối đa (PML), mô hình thiên tai và các kịch bản tổn thất lớn.

Thứ tư, một trụ cột khác là quản trị tích tụ rủi ro và thử sức căng (stress testing). Khi nhiều dự án cùng tập trung ở các vùng kinh tế trọng điểm, doanh nghiệp không thể chỉ nhìn từng hợp đồng riêng lẻ. Cần xác định giới hạn tích tụ theo địa bàn, loại hiểm họa và nhóm tài sản, đồng thời kiểm tra sức chịu đựng trước các kịch bản bão, lũ, động đất hoặc các sự cố có tính hệ thống. Đây là cơ sở để quyết định phần nào có thể giữ lại và phần nào cần chuyển giao qua tái bảo hiểm.

Thứ năm, kết nối năng lực trong nước với đồng bảo hiểm và tái bảo hiểm quốc tế. Một cấu trúc phù hợp có thể gồm doanh nghiệp bảo hiểm dẫn đầu, các doanh nghiệp đồng bảo hiểm trong nước, các doanh nghiệp tái bảo hiểm trong nước và các nhà tái bảo hiểm quốc tế. Điều quan trọng là phải xác định rõ trách nhiệm thẩm định, phân chia rủi ro, chia sẻ dữ liệu, kiểm soát tích tụ và xử lý bồi thường. Khi được tổ chức tốt, đồng bảo hiểm có thể cộng năng lực của nhiều doanh nghiệp; tái bảo hiểm trong nước không chỉ giúp phân tán rủi ro mà còn tích lũy dữ liệu tổn thất, kinh nghiệm định phí và năng lực mô hình hóa.

Trong giai đoạn 2027-2045, khi Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng, lưới điện, trung tâm dữ liệu và các công trình hạ tầng chiến lược, phát triển thị trường bảo hiểm hạ tầng cần trở thành một định hướng dài hạn của ngành bảo hiểm phi nhân thọ. Đây là cơ hội để doanh nghiệp trong nước từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi tài chính của các dự án lớn, tham gia sâu hơn vào thẩm định, định phí và quản trị rủi ro, thay vì chủ yếu đảm nhận những phần rủi ro đơn giản hoặc chuyển phần lớn rủi ro sang thị trường tái bảo hiểm quốc tế. Tuy nhiên, năng lực của doanh nghiệp sẽ khó phát huy đầy đủ nếu thiếu một thị trường được tổ chức đồng bộ và những điều kiện hỗ trợ cần thiết.

Bên cạnh nỗ lực nâng cấp của từng doanh nghiệp, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thông qua hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phát triển dữ liệu và hạ tầng thông tin về rủi ro, thúc đẩy cơ chế hợp tác giữa các chủ thể và tạo điều kiện để hình thành những cấu trúc bảo hiểm phù hợp với các siêu dự án. Đây sẽ là bước đi cần thiết để thị trường bảo hiểm hạ tầng trong nước theo kịp làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn trong những năm tới.

(*) Nam Sơn, Chuyên gia độc lập.

Đọc tiếp bài 3: Vai trò kiến tạo của Nhà nước đối với thị trường bảo hiểm hạ tầng. 

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 43-2026 phát hành ngày 26/10/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-43-2026.html