Trước những biến đổi về quy mô, cơ cấu dân số và yêu cầu nâng cao chất lượng dân số, chính sách dân số của Việt Nam đã chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, gắn các mục tiêu dân số với phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước…

Tại Bệnh viện Đà Nẵng, hai anh em P.N.A.K. và P.N.A.V. hiện phải thường xuyên điều trị vì mắc bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) thể nặng. Hàng tháng, cả hai bệnh nhi phải truyền máu và sử dụng thuốc thải sắt định kỳ. Sau nhiều năm điều trị, một người mắc viêm gan B, người còn lại bị suy tim.

Bác sĩ Huỳnh Thị Ngọc Vân, Khoa Nội Thần kinh - Cơ xương khớp - Huyết học lâm sàng, Bệnh viện Đà Nẵng, cho biết đơn vị đang điều trị khoảng 80 trường hợp Thalassemia, chủ yếu ở thể trung bình và nặng. Điều đáng lưu ý, người mang gene Thalassemia có thể không có biểu hiện bất thường về sức khỏe. Nếu cả vợ và chồng cùng mang gene có khả năng kết hợp gây bệnh, con sinh ra có nguy cơ mắc Thalassemia thể nặng. Do đó, việc tầm soát trước khi kết hôn giúp các cặp đôi nhận biết nguy cơ di truyền để có phương án sinh con phù hợp.

Tương tự, trước kết hôn chị H. cùng bạn trai đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh kiểm tra sức khỏe sinh sản toàn diện, với suy nghĩ đây chỉ là “thủ tục” để yên tâm. Kết quả trả về cho thấy chỉ số dự trữ buồng trứng (AMH) của chị chỉ còn 0,12 ng/ml, tương đương một phụ nữ 45 - 50 tuổi trong giai đoạn tiền mãn kinh.

Nồng độ nội tiết tố FSH tăng lên 42 mlU/ml (bình thường 3.5 – 10 mIU/ml), cho thấy tuyến yên đang liên tục “ép” buồng trứng làm việc nhưng chức năng buồng trứng suy giảm và không đáp ứng. “Dự trữ buồng trứng của người bệnh gần như đã cạn, trì hoãn thêm chỉ 1 năm cũng có thể khiến cơ hội có con bằng trứng tự thân đóng lại”, bác sĩ Nguyễn Lệ Thủy, Đơn vị Hỗ trợ sinh sản, cho biết.

Bác sĩ Thủy tư vấn nếu muốn sinh con từ trứng tự thân, chị cần gấp rút thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm, kết hợp xét nghiệm di truyền tiền làm tổ nhằm chọn phôi phù hợp. Chị H. và bạn trai lập tức đăng ký kết hôn để đủ điều kiện bước vào điều trị. Mục tiêu là tranh thủ số trứng ít ỏi còn lại trước khi buồng trứng suy giảm thêm.

Theo TS. Lê Thị Thu Hà, nguyên Trưởng Khoa sản N1 Bệnh viện Từ Dũ, khám sức khỏe tiền hôn nhân không đơn thuần là một lần kiểm tra sức khỏe tổng quát mà là bước chuẩn bị chủ động, khoa học cho cuộc sống hôn nhân và kế hoạch sinh con an toàn.

"Thông qua thăm khám, xét nghiệm và tư vấn chuyên khoa, bác sĩ có thể phát hiện sớm các rối loạn nội tiết, bệnh lý phụ khoa - nam khoa, các bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc những bất thường có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và mang thai sau này", bác sĩ Hà cho biết.

Thực tế cho thấy nhiều bệnh lý sinh sản diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng. Rối loạn rụng trứng, lạc nội mạc tử cung ở nữ giới hay tinh trùng yếu, tinh trùng ít ở nam giới thường chỉ được phát hiện khi các cặp đôi gặp khó khăn trong việc có con. Khi đó, việc điều trị không chỉ tốn thời gian, chi phí mà còn tạo áp lực tâm lý lớn cho cả hai vợ chồng.

Tại Hội nghị tổng kết các hoạt động nâng cao chất lượng dân số vừa qua, BSCKII. Huỳnh Xuân Nghiêm, Phó giám đốc Bệnh viện Hùng Vương, cho biết bệnh viện đã phối hợp Chi cục Dân số TP.HCM khám sức khỏe tiền hôn nhân cho 203 cặp đôi trong 5 đợt, từ ngày 22/9 đến 8/10. 

Kết quả sàng lọc ở nam giới năm nay, độ tuổi trung bình 27, cho thấy tỷ lệ có tinh dịch đồ bình thường chưa đến 50%, dù tăng lên so với các năm trước. Một số trường hợp có tình trạng thiểu tinh (ít tinh trùng), nhược tinh (tinh trùng yếu) hoặc tinh trùng dị dạng. Các xét nghiệm khác cũng ghi nhận những kết quả bất thường liên quan đến giang mai, viêm gan B và hồng cầu trong nước tiểu.

Bác sĩ Nghiêm cho rằng kết quả trên nhắc nhở các cặp đôi không nên chủ quan về sức khỏe sinh sản trước khi kết hôn. Ông khuyến cáo nam giới chuẩn bị lập gia đình cần cân đối công việc, ngủ sớm, tăng cường thể dục và đặc biệt phải hạn chế rượu bia, thuốc lá - những tác nhân trực tiếp làm suy giảm chất lượng tinh trùng. Các bệnh lý như viêm gan B nếu không được phát hiện và theo dõi từ tuổi đôi mươi sẽ dễ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan khi bước sang tuổi 40 - 50.

Ở nữ giới, tỷ lệ các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa năm nay giảm mạnh. Chương trình cũng xét nghiệm AMH để đánh giá dự trữ buồng trứng, ghi nhận một trường hợp có chỉ số này thấp. Siêu âm phát hiện buồng trứng đa nang ở 9,2% trường hợp và u xơ tử cung ở 3,2%. Với u xơ tử cung, việc theo dõi hoặc điều trị tùy thuộc kích thước, vị trí khối u, triệu chứng và kế hoạch mang thai.

Những kết quả trên cho thấy không ít vấn đề sức khỏe có thể được phát hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị kết hôn, khi người trong cuộc chưa nhận thấy biểu hiện bất thường rõ rệt. Việc phát hiện sớm giúp các cặp đôi có cơ hội tiếp cận tư vấn chuyên môn, điều trị hoặc theo dõi khi cần thiết, chủ động chuẩn bị cho kế hoạch sinh con và chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Phát biểu tại hội nghị, ThS. Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TP.HCM, nhấn mạnh công tác dân số hiện nay tập trung vào dân số và phát triển, chú trọng đồng bộ quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số. Theo ông Trung, TP.HCM sau sắp xếp đơn vị hành chính có hơn 14 triệu dân, tuổi thọ trung bình đạt 76,7 tuổi, cao hơn mức bình quân cả nước. Tuy nhiên, thành phố đang đối mặt với mức sinh thấp, chỉ 1,51 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con.

Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ quan tâm đến số lượng trẻ được sinh ra mà còn phải chăm lo tốt hơn sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ, trẻ em và chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình. Ông Phạm Chánh Trung khẳng định: "Chủ động chăm sóc sức khỏe trước khi kết hôn là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc, góp phần nâng cao chất lượng dân số và tương lai thế hệ mai sau".

Ông Nguyễn Tăng Minh, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, nhấn mạnh khám tiền hôn nhân không nhằm tạo áp lực hay trở thành rào cản đối với quyết định kết hôn, mà là cách mỗi người thể hiện trách nhiệm với bản thân, bạn đời và con cái trong tương lai. Ngành y tế thành phố định hướng tiếp tục đẩy mạnh tư vấn, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và khám tiền hôn nhân, khuyến khích người trẻ chủ động trang bị kiến thức, xây dựng lối sống lành mạnh trước khi lập gia đình.