Sản phẩm năng lượng sạch của Trung Quốc đang góp phần giảm chi phí chuyển dịch năng lượng và mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ xanh tại các nước đang phát triển. Tuy nhiên, những rào cản thương mại từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đang đặt ra nghịch lý giữa mục tiêu khí hậu và chính sách bảo hộ…

Tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) diễn ra ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, vai trò của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng sạch tiếp tục thu hút sự chú ý. Là một trong những trung tâm sản xuất hàng đầu thế giới về pin mặt trời, tua-bin gió, pin lưu trữ và xe điện, Trung Quốc đang góp phần giảm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận các công nghệ phục vụ chuyển dịch xanh, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Tuy nhiên, trong khi nhu cầu hợp tác quốc tế về khí hậu ngày càng cấp thiết, các biện pháp thuế quan và hạn chế thương mại đối với sản phẩm năng lượng sạch Trung Quốc tại một số nền kinh tế phát triển lại đang làm dấy lên tranh luận về tính nhất quán giữa cam kết giảm phát thải và chính sách thương mại.

CÔNG NGHỆ SẠCH TRUNG QUỐC GÓP PHẦN GIẢM CHI PHÍ CHUYỂN DỊCH NĂNG LƯỢNG

Bên lề Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo tại Antalya, Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính đã có cuộc gặp với Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres. Hai bên trao đổi về hợp tác ứng phó biến đổi khí hậu, thực hiện các cam kết trong Thỏa thuận Paris và thúc đẩy hợp tác Nam - Nam trong lĩnh vực khí hậu.

Hội nghị Biến đổi khí hậu Liên Hợp Quốc lần thứ 31 (COP31)

Đọc thêm

Phía Trung Quốc khẳng định sẽ tiếp tục thực hiện các đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), đồng thời tăng cường hợp tác với các nước đang phát triển, nhất là trong chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Một trong những vấn đề được đặt ra tại COP31 là khoảng cách lớn về nguồn lực giữa các quốc gia. Nhiều nước đang phát triển phải đối mặt với tình trạng thiếu vốn, công nghệ và năng lực triển khai các chương trình thích ứng, giảm phát thải. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận các giải pháp năng lượng sạch có chi phí hợp lý được xem là điều kiện quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.

Cựu đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về khí hậu John Kerry đánh giá Trung Quốc đang giữ vai trò dẫn đầu trong quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. Bộ trưởng Biến đổi khí hậu và Năng lượng Australia Chris Bowen cũng ghi nhận đóng góp của Trung Quốc trong việc giúp giảm giá thành các công nghệ năng lượng sạch.

Trung Quốc là quốc gia duy nhất đạt được tốc độ tăng tốc vượt trội trong việc phát triển năng lượng carbon thấp và điện khí hóa nhanh chóng. Phần còn lại của thế giới vẫn đang loay hoay, trong khi thiên nhiên liên tục gửi đến chúng ta những tín hiệu ngày càng mạnh mẽ, mỗi tuần, thậm chí mỗi ngày. 

Ông John Kerry  Cựu đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về khí hậu

Những đánh giá này phản ánh một thực tế: quy mô sản xuất lớn, năng lực công nghiệp và sự phát triển của chuỗi cung ứng tại Trung Quốc đã góp phần kéo giảm chi phí của nhiều công nghệ xanh. Giá pin mặt trời, pin lưu trữ và xe điện giảm trong những năm qua đã tạo điều kiện để các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp tiếp cận những giải pháp trước đây còn đắt đỏ.

Tại COP31, Bộ trưởng Sinh thái và Môi trường Trung Quốc Hoàng Nhuận Thu cho biết nước này đã hoàn thành nâng cấp phát thải siêu thấp đối với các nhà máy nhiệt điện than có tổng công suất 1,17 tỷ kW và các cơ sở sản xuất thép với tổng công suất 1 tỷ tấn thép thô.

Trung Quốc cũng duy trì vị trí dẫn đầu thế giới về sản xuất và tiêu thụ xe điện trong 11 năm liên tiếp. Trong 5 năm qua, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại nước này giảm 20%, trong khi số ngày ô nhiễm nghiêm trọng giảm 25%.

Giáo sư Bảo Tồn Khoan thuộc Đại học Phúc Đán nhận định chuyển dịch xanh ngày càng không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn mở ra cơ hội kinh tế. Theo ông, những tiến bộ công nghệ và năng lực sản xuất của Trung Quốc có thể giúp các quốc gia thuộc nhóm phương Nam toàn cầu (Global South) tiếp cận các giải pháp năng lượng sạch với chi phí thấp hơn.

Chuyển dịch xanh ngày càng không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là cơ hội kinh tế.

Giáo sư Bảo Tồn Khoan Đại học Phúc Đán

RÀO CẢN THƯƠNG MẠI VÀ NGHỊCH LÝ TRONG HỢP TÁC KHÍ HẬU

Trong khi công nghệ năng lượng sạch ngày càng được xem là công cụ quan trọng để thực hiện các mục tiêu khí hậu, hoạt động thương mại các sản phẩm này lại đang chịu tác động từ những căng thẳng địa kinh tế.

Trung Quốc hiện là nhà sản xuất lớn nhất thế giới đối với nhiều sản phẩm năng lượng sạch, bao gồm tấm pin mặt trời, tua-bin gió, pin và xe điện. Tuy nhiên, các sản phẩm này đang phải đối mặt với nhiều biện pháp hạn chế tại một số thị trường lớn.

Mỹ áp thuế đối với sản phẩm năng lượng mặt trời và xe điện Trung Quốc. Trong khi đó, EU áp thuế đối với ô tô điện Trung Quốc, đồng thời tăng cường các biện pháp hạn chế liên quan đến linh kiện pin mặt trời và tiến hành điều tra đối với một số doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực điện gió.

Những biện pháp này được các nền kinh tế phương Tây lý giải bằng yêu cầu bảo vệ ngành sản xuất trong nước, bảo đảm cạnh tranh công bằng và giảm rủi ro phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Tuy nhiên, ở góc độ chuyển dịch năng lượng, các rào cản thương mại có thể làm tăng chi phí thiết bị, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ.

Ông Mã Quân, Giám đốc Viện Các vấn đề công cộng và môi trường (IPE) của Trung Quốc, cảnh báo chủ nghĩa bảo hộ thương mại có thể làm gia tăng chi phí và cản trở quá trình chuyển dịch xanh.

Vấn đề này càng đáng chú ý trong bối cảnh nhiều quốc gia đang phát triển vẫn thiếu nguồn tài chính để thực hiện các cam kết khí hậu. Theo số liệu Reuters, Trung Quốc đã đưa khoảng 132 tỷ USD công nghệ sạch và đầu tư tới các nước đang phát triển trong năm trước. Quy mô này gần tương đương tổng viện trợ, khoản vay và nguồn tài chính tư nhân mà các nước giàu cung cấp cho những quốc gia nghèo trong năm 2024.

Dòng vốn và công nghệ nói trên cho thấy hợp tác năng lượng sạch không chỉ là vấn đề môi trường mà còn gắn với thương mại, đầu tư và phát triển công nghiệp. Đối với các nước tiếp nhận, việc có thêm nhà cung cấp thiết bị và nguồn vốn có thể giúp đa dạng hóa lựa chọn, giảm chi phí đầu tư và đẩy nhanh quá trình xây dựng hạ tầng năng lượng.

CƠ HỘI CHO CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

Pakistan là một ví dụ về tác động của việc tiếp cận các sản phẩm năng lượng sạch có giá thành thấp. Pin mặt trời giá rẻ từ Trung Quốc đã giúp nhiều hộ gia đình Pakistan giảm phụ thuộc vào lưới điện, đồng thời mở ra cơ hội phát triển các hoạt động kinh doanh sử dụng năng lượng mặt trời.

Với những quốc gia thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu điện hoặc chi phí năng lượng cao, các hệ thống điện mặt trời phân tán có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận điện năng, giảm áp lực lên hệ thống truyền tải và tăng tính chủ động trong sử dụng năng lượng.

Tuy nhiên, để những lợi ích này được duy trì lâu dài, các nước tiếp nhận cần chú trọng hơn đến chất lượng thiết bị, năng lực vận hành, hệ thống lưu trữ và khả năng kết nối với lưới điện. Việc mở rộng năng lượng tái tạo cũng đòi hỏi cơ chế đầu tư phù hợp, khung pháp lý ổn định và nguồn nhân lực kỹ thuật đủ đáp ứng yêu cầu.

Đây cũng là một trong những thách thức lớn của hợp tác khí hậu toàn cầu. Các quốc gia đang phát triển cần nguồn lực tài chính và công nghệ để thực hiện mục tiêu giảm phát thải, nhưng khả năng tiếp cận những nguồn lực này vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, các biện pháp bảo hộ thương mại đối với sản phẩm năng lượng sạch có thể khiến chi phí chuyển dịch tăng lên.

Xét từ góc độ kinh tế, quá trình chuyển dịch xanh toàn cầu khó có thể đạt được tốc độ cần thiết nếu công nghệ và thiết bị vẫn bị chia cắt bởi những rào cản thương mại. Việc bảo vệ năng lực sản xuất trong nước là mục tiêu chính sách của mỗi quốc gia, nhưng cần được cân nhắc cùng yêu cầu duy trì chuỗi cung ứng ổn định và khả năng tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý.

Trong bối cảnh đó, thách thức đặt ra tại COP31 không chỉ là thúc đẩy các cam kết giảm phát thải, mà còn là tìm kiếm cơ chế hợp tác thực chất hơn về vốn, công nghệ và thương mại. Nếu các quốc gia không giải quyết được mâu thuẫn giữa mục tiêu khí hậu và chính sách bảo hộ, quá trình chuyển dịch xanh có nguy cơ trở nên tốn kém hơn, đặc biệt đối với những nền kinh tế còn hạn chế về nguồn lực.