Việc Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam mở thêm cơ hội để Quảng Trị phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên, gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, phát triển du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng và nghiên cứu thị trường tín chỉ carbon được đặt ra như những hướng khai thác giá trị sinh thái theo hướng bền vững...

Ngày 4/11, tại xã Phong Nha, Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam (MAB Việt Nam) phối hợp với UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức hội nghị tổng kết Mạng lưới các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam năm 2026. Hội nghị có sự tham dự của đại diện UNESCO, các tổ chức quốc tế, đại diện 12 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam cùng các nhà khoa học, chuyên gia.

Sự kiện có ý nghĩa đặc biệt khi Phong Nha - Kẻ Bàng vừa được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam, đánh dấu bước phát triển mới của mạng lưới sau 26 năm hình thành và hoạt động.

GẮN BẢO TỒN THIÊN NHIÊN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ

PGS.TS Kiều Văn Hoan, Chủ tịch MAB Việt Nam cho rằng "việc Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành khu dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 tiếp tục mở rộng mạng lưới, góp phần kết nối công tác bảo tồn thiên nhiên với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững".

Theo ông Hoan, khu dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là danh hiệu quốc tế mà còn là mô hình quản lý kết hợp ba chức năng: bảo tồn đa dạng sinh học và các giá trị văn hóa; phát triển kinh tế - xã hội bền vững; hỗ trợ nghiên cứu khoa học, giáo dục và nâng cao năng lực.

Vì vậy, hiệu quả của mỗi khu cần được đánh giá thông qua chất lượng quản lý, sự tham gia của các bên liên quan và những lợi ích thiết thực mang lại cho cộng đồng, thay vì chỉ nhìn nhận ở danh hiệu hay quy mô diện tích được công nhận.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam nhấn mạnh "các khu dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là không gian bảo tồn thiên nhiên mà còn là nơi kết nối tri thức khoa học với kinh nghiệm bản địa, gắn kết nỗ lực của các địa phương với mục tiêu phát triển bền vững".

Đối với Quảng Trị, việc Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam tiếp tục khẳng định những giá trị nổi bật về cảnh quan, hệ sinh thái và đa dạng sinh học của địa phương.

Theo ông Hoàng Nam, sự công nhận của UNESCO vừa là niềm vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm trong việc gìn giữ các giá trị thiên nhiên cho thế hệ mai sau. Tỉnh Quảng Trị xác định công tác bảo tồn phải gắn với phát triển kinh tế - xã hội bền vững; hoạt động du lịch cần tôn trọng giới hạn và sức chịu tải của tự nhiên.

Đặc biệt, người dân địa phương phải là chủ thể tham gia bảo tồn và được thụ hưởng những thành quả từ quá trình này. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế tại các khu vực có giá trị sinh thái.

MỞ HƯỚNG KHAI THÁC GIÁ TRỊ SINH THÁI

Một trong những nội dung được quan tâm tại hội nghị là tìm kiếm các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của các khu dự trữ sinh quyển trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng đặt ra rõ nét.

Nhiều kinh nghiệm trong quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học đã được các chuyên gia trao đổi, chia sẻ; đồng thời đưa ra các đề xuất đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giám sát tài nguyên thiên nhiên. Cùng với đó là phát triển du lịch sinh thái, xây dựng sản phẩm đặc trưng, mở rộng hợp tác quốc tế và tạo sinh kế ổn định cho người dân gắn với công tác bảo tồn.

Ông Nguyễn Nam Khánh, đại diện Vụ Ngoại giao văn hóa và UNESCO (Bộ Ngoại giao), Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đề xuất rằng sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương cần rà soát phạm vi quản lý, phân vùng chức năng, kiện toàn cơ chế phối hợp và lồng ghép mục tiêu bảo tồn vào quy hoạch, kế hoạch phát triển.

Đặc biệt, ông Khánh khuyến nghị nên chuyển hóa các giá trị sinh thái thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng thông qua phát triển du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ môi trường rừng, xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với khu dự trữ sinh quyển và nghiên cứu cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Bên cạnh đó, theo ông Khánh, việc mở rộng hợp tác quốc tế, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số cũng là những giải pháp quan trọng nhằm huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu các địa phương cần khai thác hiệu quả hơn giá trị của hệ sinh thái, đồng thời tạo thêm cơ hội phát triển các hoạt động kinh tế gắn với bảo tồn. Trong đó, du lịch sinh thái và các sản phẩm đặc trưng địa phương có thể trở thành cầu nối đưa giá trị thiên nhiên đến gần hơn với thị trường, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân.

Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích 515.830 ha, gồm vùng lõi 123.326 ha, vùng đệm 220.055 ha và vùng chuyển tiếp 172.449 ha. Đây là không gian quan trọng để kết hợp bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, nghiên cứu khoa học và phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.

Với quy mô và giá trị sinh thái đặc biệt, Phong Nha - Kẻ Bàng có nhiều điều kiện để Quảng Trị tiếp tục phát triển các hoạt động du lịch gắn với thiên nhiên, nghiên cứu khoa học và các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Tuy nhiên, yêu cầu xuyên suốt vẫn là bảo đảm hoạt động khai thác không vượt quá giới hạn chịu tải của tự nhiên, đồng thời gắn trách nhiệm bảo tồn với lợi ích của cộng đồng.

Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu đã tham quan không gian trưng bày thông tin, hình ảnh, bản đồ, ấn phẩm và các sản phẩm OCOP tiêu biểu gắn với 12 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam; tham quan thực tế tại bến thuyền Trung tâm, động Phong Nha và Trung tâm Thông tin thám hiểm hang động Phong Nha.