Tăng huyết áp thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, bệnh lại làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận, thậm chí là tử vong sớm…

Một nam bệnh nhân 25 tuổi, ngụ tại TP.HCM, mắc béo phì từ nhỏ. Năm 14 tuổi, anh được chẩn đoán tăng huyết áp, nhưng gia đình nghĩ không đáng lo nên không đưa đi tái khám. Hai tháng gần đây, bệnh nhân khó thở khi gắng sức và cả khi nằm đầu thấp. Cân nặng anh chạm mốc 150 kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) 46.9, béo phì mức độ nặng.

Anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám với dự định giảm cân. Kết quả ghi nhận huyết áp lên đến 200/110 mmHg, mức rất cao. BSCKI. Đỗ Anh Tuấn, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết siêu âm tim ghi nhận bệnh nhân bị giãn cả bốn buồng tim, cho thấy tình trạng suy tim nặng kèm tăng áp động mạch phổi. Xét nghiệm độ lọc cầu thận (eGFR) chỉ còn 15 mL/phút/1,73 m2, tương đương suy thận giai đoạn 4 - 5. Anh còn bị tổn thương võng mạc do tăng huyết áp.

Theo bác sĩ Tuấn, trường hợp tăng huyết áp xuất hiện ở tuổi thanh thiếu niên là rất sớm. “Không loại trừ khả năng bệnh nhân đã có bệnh lý cầu thận từ nhỏ, biểu hiện ban đầu bằng tăng huyết áp, sau đó tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không biết, nay biến chứng bệnh thận mạn giai đoạn nặng”, bác sĩ Tuấn nhận định.

Tương tự, một nam bệnh nhân khác phát hiện huyết áp tăng vọt nhưng bỏ qua vì bận rộn. Vài tháng sau đó, nam thanh niên 25 tuổi nhập viện cấp cứu vì đau đầu dữ dội. PGS.TS.BS. Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu Bệnh viện Thống Nhất, cho biết nam bệnh nhân được xác định suy thận mạn trên nền viêm cầu thận IgA. 

Bác sĩ chia sẻ, trước đó một phụ nữ 38 tuổi cũng từng phát hiện huyết áp tăng tình cờ khi đi tiêm ngừa. Do không thấy bất thường, chị không đi khám chuyên sâu, không kiểm tra lại. Vài năm sau, khi đi khám vì đau lưng, phù chân, chị được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn 3. Từ đó, mỗi tháng chị phải tái khám, dùng thuốc đều đặn để giữ chức năng thận và hạn chế bệnh tiến triển, bởi nếu bước sang giai đoạn 5 - con đường chạy thận là bắt buộc.

Theo PGS. Bách, tăng huyết áp và tổn thương thận tạo thành vòng xoắn bệnh lý hai chiều. Huyết áp tăng cao kéo dài sẽ phá hủy các vi mạch máu, bào mòn màng lọc cầu thận. Ngược lại, thận suy giảm chức năng sẽ mất khả năng đào thải muối nước, kích hoạt áp lực lòng mạch tăng vọt trở lại.

Tổn thương này tiến triển âm thầm, khiến người bệnh giai đoạn đầu vẫn sinh hoạt bình thường mà không thấy bất kỳ dấu hiệu bất ổn nào. Người trẻ thường cho rằng bệnh thận chỉ tấn công lứa tuổi trung niên hoặc người già, dẫn đến tâm lý chủ quan. Phần lớn trường hợp chỉ đến viện khi bệnh rơi vào giai đoạn 3 - 4 hoặc giai đoạn cuối, lúc chức năng lọc không thể phục hồi.

Song song, tăng huyết áp cũng đang ngày càng trẻ hóa khi 95% bệnh nhân không có triệu chứng cảnh báo cho đến lúc đột ngột gục ngã. Mới đây, một nam thanh niên 20 tuổi đến Bệnh viện Đại học Y Hà Nội khám sức khỏe trong tình trạng hoàn toàn khỏe mạnh, không đau đầu, chóng mặt hay có biểu hiện bất thường. Tuy nhiên, kết quả đo huyết áp khiến các bác sĩ lưu ý vì chỉ số cao bất thường so với tuổi.

Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó phát hiện bệnh nhân có khối u ở tuyến thượng thận trái, làm tăng tiết hormone aldosterone. Trường hợp này cho thấy ở người trẻ, tăng huyết áp đôi khi không đơn thuần là một bệnh cần kiểm soát lâu dài mà có thể là dấu hiệu của một bệnh lý khác đang tồn tại trong cơ thể.

Chuyên gia khuyến cáo người trẻ đo thấy huyết áp vượt ngưỡng bình thường qua nhiều lần kiểm tra cần đến bệnh viện tầm soát ngay. Những người có thân nhân mắc viêm cầu thận IgA hay suy thận mạn phải xét nghiệm máu định kỳ kiểm tra nồng độ creatinin, đánh giá độ lọc cầu thận và xét nghiệm nước tiểu tìm protein niệu để chặn bệnh từ sớm.

Bệnh nhân huyết áp cao hay tiểu đường bắt buộc uống thuốc theo đơn, tuyệt đối không ngưng cữ khi thấy khỏe khoắn. Cùng với đó, thói quen giảm muối, tập thể dục, giữ cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá và hạn chế bia rượu giúp bảo vệ hệ tim mạch lẫn màng lọc của thận.

PGS. Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết với người khởi phát tăng huyết áp trước 40 tuổi, cần đặc biệt lưu ý khả năng tăng huyết áp thứ phát, tức huyết áp tăng do một bệnh lý hoặc yếu tố khác.

Khoảng 10 - 30% trường hợp tăng huyết áp ở nhóm người trẻ có thể xác định được nguyên nhân. Một số nguyên nhân trong đó có khả năng điều trị. “Đây là điểm rất khác so với tăng huyết áp nguyên phát. Nếu tìm được và xử lý đúng nguyên nhân, huyết áp có thể cải thiện đáng kể, thậm chí trở về bình thường”, PGS. Hiếu nói.

Theo số liệu mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2024, có khoảng 1,4 tỷ người từ 30 - 79 tuổi trên thế giới mắc tăng huyết áp, tương đương khoảng 1/3 dân số trong nhóm tuổi này. Đáng chú ý, khoảng 600 triệu người, chiếm 44%, không biết mình mắc bệnh. Chỉ khoảng 23% số người tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp ở mức mục tiêu. Phần lớn người bệnh sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh cũng ở mức đáng báo động. Có khoảng 25% người trưởng thành Việt Nam mắc tăng huyết áp. Một thống kê khác cho thấy ước tính ở nước ta có khoảng 17 triệu người mắc bệnh, trong đó hơn 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị. Dữ liệu của WHO cũng ước tính tỷ lệ tăng huyết áp chuẩn hóa theo tuổi ở người Việt Nam từ 30 - 79 tuổi vào khoảng 29,7%.

Những con số này cho thấy thách thức của tăng huyết áp không chỉ nằm ở số người mắc bệnh lớn mà còn ở khoảng trống trong phát hiện, điều trị và kiểm soát bệnh. Cập nhật khoa học của ESC năm 2026 nhấn mạnh người trưởng thành từ 18 tuổi nên được kiểm tra huyết áp định kỳ, tối thiểu mỗi năm một lần. Khi phát hiện huyết áp tăng, cần xác nhận bằng các lần đo lặp lại hoặc đo huyết áp ngoài cơ sở y tế theo hướng dẫn chuyên môn.

Người dân cũng có thể chủ động theo dõi huyết áp tại nhà bằng thiết bị đã được kiểm định. Tuy nhiên, các chuyên gia hiện chưa khuyến cáo sử dụng số đo huyết áp từ đồng hồ thông minh hay thiết bị không dùng băng quấn để đưa ra quyết định điều trị, do độ chính xác của nhiều thiết bị vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ.