“Sách trắng” Phòng Thương mại Châu Âu nói gì về môi trường kinh doanh tại Việt Nam?

Ấn bản “Các vấn đề Thương mại/Đầu tư và Kiến nghị” của Phòng Thương mại Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), thường được biết đến với tên gọi là “Sách trắng Eurocham” vừa được công bố với nhiều kiến nghị rất đáng chú ý.

Báo cáo cho rằng Chính phủ Việt Nam đã dành được nhiều thành công trong công tác kiểm soát lạm phát, nhưng rõ ràng là vẫn còn nhiều vấn đề làm cản trở nguồn vốn FDI của châu Âu vào Việt Nam và cần được tháo gỡ.

“Mặc dù các thành viên của chúng tôi vẫn lạc quan về sự phát triển trong trung hạn của Việt Nam, nhưng chúng tôi vẫn quan ngại rằng trong ngắn hạn nhiều vấn đề vẫn không được cải thiện. Thực tế, có nhiều thông tin cho thấy các rào cản kinh doanh đang gia tăng trở lại do tăng cường hoạt động giám sát và tình trạng quan liêu. Và điều này lại diễn ra trong bối cảnh sự cạnh tranh quốc tế về FDI đang ngày càng khốc liệt”, ông Preben Hjortlund, Chủ tịch Eurocham nói.

Ba nội dung lớn đã được Eurocham đưa vào sách trắng năm nay, bao gồm giá cả, vai trò của doanh nghiệp nhà nước và sở hữu trí tuệ, những vấn đề mà cộng đồng hơn 800 doanh nghiệp thuộc tổ chức này đặc biệt quan tâm.

Về giá cả, Eurocham cho rằng Chính phủ tiếp tục “thể hiện sự lưỡng lự đối với việc định giá theo thị trường tự do”. Chẳng hạn như với ngành năng lượng, các mức giá xăng dầu, điện và than được kiểm soát ở mức thấp hơn mức giá thị trường tự do trong khi các ngành khác khi muốn điều chỉnh giá cũng phải xin chính quyền phê duyệt.

“Cách thức kiểm soát giá này rõ ràng khiến các đầu tư quan ngại khi họ kỳ vọng được tự thiết lập giá trong các khuôn khổ thông thường được xác lập bởi chi phí và cạnh tranh. Đây là một điều đáng lo ngại vì nếu mức giá không đủ để bù đắp chi phí và đem lại một khoản lợi nhuận hợp lý thì các nhà đầu tư nước ngoài sẽ không đầu tư vào Việt Nam”, báo cáo viết.

Về vai trò của khu vực doanh nghiệp nhà nước, Eurocham cho rằng khu vực này đang chiếm tới 40% toàn bộ nền kinh tế. Bản thân điều này không có gì đáng quan ngại nhưng vấn đề là ở chỗ, các doanh nghiệp nhà nước nhìn chung được ưu đãi nhiều hơn và thường hoạt động không hiệu quả.

“Việc Chính phủ tiếp tục chấp nhận thực trạng này đã tạo ra một sân chơi không bình đẳng trong rất nhiều ngành mà các doanh nghiệp nhà nước chiếm vị trí quan trọng. Điều này một lần nữa hạn chế sự hấp dẫn của Việt Nam đối với FDI.

Trong khi đó, về vấn đề quyền sở hữu trí tuệ. Eurocham nói Chính phủ Việt Nam đã bày tỏ mong muốn và nhu cầu chuyển dịch từ nền kinh tế có giá nhân công thấp sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, các nhà đầu tư sẽ không muốn mang công nghệ đến Việt Nam, trừ khi các quyền sở hữu trí tuệ thực sự được bảo vệ.

“Đáng tiếc là mặc dù các bộ luật về quyền sở hữu trí tuệ đã được ban hành, trên thực tế việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn rất hạn chế”, báo cáo viết.

Các kết quả của cuộc khảo sát Chỉ số Môi trường Kinh doanh hàng quý lần thứ 9, được Eurocham thực hiện vào tháng 10/2012, cho thấy niềm tin và nhận định về triển vọng kinh doanh tại Việt Nam của các doanh nghiệp châu Âu tiếp tục giảm sút. Chỉ số đánh giá đã giảm xuống mức kỷ lục, chỉ còn 45 điểm.

"Các thành viên tham gia vào cuộc khảo sát cho thấy họ đang quan ngại hơn về tình hình kinh doanh hiện tại, triển vọng trong tương lai cũng như về tác động của việc tăng thuế, các mức phạt và sự giám sát của các cơ quan nhà nước", vẫn theo báo cáo của Eurocham.