Kỳ họp không thương lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI sau 17 ngày làm việc khẩn trương đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật; cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật, đồng thời xem xét, quyết định 7 nghị quyết quan trọng. Các quyết sách được thông qua cho thấy một hướng tiếp cận: tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian phát triển và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng cao.

Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội khóa XVI đã bế mạc vào chiều 24/8/2026, sau 17 ngày làm việc, chia thành hai đợt từ ngày 3-13/8 và 19-24/8. Trong thời gian đó, kỳ họp ghi nhận 2.680 ý kiến phát biểu tại các phiên thảo luận tổ và 535 ý kiến tranh luận, đóng góp trực tiếp tại hội trường.

Nhìn xuyên suốt toàn bộ kết quả của kỳ họp có thể thấy thể chế đang được yêu cầu phản ứng nhanh hơn trước những đòi hỏi của phát triển và trở thành một nguồn lực trực tiếp của tăng trưởng. Đây cũng là điểm khiến Kỳ họp không thường lệ thứ nhất được nhìn lại không chỉ dưới góc độ nghị trường, mà từ góc độ kinh tế và năng lực phát triển của đất nước.

NHIỀU QUYẾT SÁCH, TẬP TRUNG THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN

Nếu nhìn vào nhóm luật được sửa đổi, có thể thấy một phần đáng kể tập trung vào những lĩnh vực tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư – kinh doanh và hoạt động của nền kinh tế: đầu tư, hải quan, ngân hàng, điều kiện kinh doanh, nông nghiệp, môi trường, viễn thông, giao dịch điện tử, chuyển giao công nghệ, xuất bản và một số lĩnh vực chuyên ngành khác.

Việc sửa đổi nhóm luật trên cho thấy việc giảm, loại bỏ các chi phí do thể chế gây ra phục vụ cho yêu cầu tăng trưởng là rất cần thiết. Một thủ tục kéo dài, một điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, một thẩm quyền chưa được phân cấp hợp lý hay một quy định chồng chéo đều có thể làm chậm quá trình đưa vốn, đất đai, công nghệ và lao động vào sản xuất.

Bởi vậy, cải cách thể chế không chỉ là câu chuyện của quản trị nhà nước. Ở góc độ kinh tế, đó là cách giảm chi phí giao dịch và giải phóng nguồn lực xã hội.

Một điểm khác cũng đáng chú ý là các nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù. Trong bối cảnh nhiều dự án, công trình và lĩnh vực đang vướng những quy định không còn phù hợp với thực tiễn, cơ chế đặc thù có thể giúp xử lý nhanh những trường hợp mà khuôn khổ chung chưa giải quyết được.

Cơ chế đặc thù không phải là “tạo lối đi riêng” cho từng trường hợp mà là nhằm tăng khả năng giải phóng những nguồn lực đang bị mắc kẹt nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và khả năng giám sát.

Cùng với đó, việc Quốc hội cho ý kiến lần đầu đối với các dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự cho thấy chương trình lập pháp của nhiệm kỳ XVI đang tiếp tục đi vào những lĩnh vực có tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế – xã hội.

Với các luật liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, thị trường bất động sản, ngân sách và quyền của người dân, yêu cầu nhanh nhưng phải chắc chắn, minh bạch và khả thi.

Như vậy, ngay trong phần việc lập pháp, Kỳ họp đã cho thấy một sự kết hợp giữa xử lý những vấn đề cấp thiết trước mắt và chuẩn bị cho những thay đổi có tính nền tảng hơn.

TỪ THÁO GỠ TRƯỚC MẮT ĐẾN TẠO DƯ ĐỊA TĂNG TRƯỞNG DÀI HẠN

Kỳ họp cũng đã đưa ra các quyết định về hạ tầng, năng lượng và tổ chức không gian phát triển, hướng tới năng lực tăng trưởng trong trung và dài hạn. Một trong những quyết định đáng chú ý là: chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Ý nghĩa của những dự án này không chỉ nằm ở quy mô đầu tư. Hạ tầng giao thông, xét về bản chất, là công cụ mở rộng không gian kinh tế. Khi các trung tâm sản xuất, đô thị, cảng biển và vùng nguyên liệu được kết nối tốt hơn, chi phí logistics có thể giảm, thị trường lao động được mở rộng và các chuỗi sản xuất có thêm điều kiện hình thành.

Tương tự, việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập có ý nghĩa không chỉ ở việc xử lý một dự án cụ thể. Với nhu cầu điện ngày càng tăng, năng lượng đang trở thành một trong những điều kiện quyết định khả năng duy trì tăng trưởng cao. An ninh năng lượng vì thế ngày càng gắn trực tiếp với an ninh và năng lực phát triển kinh tế.

Các cơ chế đặc thù xử lý khó khăn đối với những dự án điện gió, điện mặt trời cũng cần được nhìn trong bài toán đó. Khi tháo được những vướng mắc pháp lý của các dự án đang tồn tại, nguồn lực đã đầu tư có thêm cơ hội được đưa vào khai thác, đồng thời góp phần củng cố năng lực cung ứng điện và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Những quyết định về hạ tầng và năng lượng có thể không tạo ra tác động lớn ngay trong vài tháng cuối năm 2026. Nhưng đó lại là những quyết định có thể tạo năng lực tăng trưởng cho nhiều năm sau.

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương cũng cần được đặt trong cùng một logic về tổ chức không gian phát triển. Có thể nói, Quảng Ninh có lợi thế về kinh tế biển, du lịch và dịch vụ; Bắc Ninh có nền tảng công nghiệp và vị trí quan trọng trong mạng lưới sản xuất phía Bắc. Nếu tổ chức không gian và quản trị tốt hơn, những lợi thế đó có thể được khai thác ở quy mô lớn hơn.

Và điều này cũng cho thấy ý nghĩa của phân cấp - phân quyền. Đó là việc phân cấp phải được trao đủ quyền để quyết định, đủ nguồn lực để thực hiện và đồng thời đủ trách nhiệm để bị giám sát. Nếu quyền được trao mà trách nhiệm không rõ, hoặc trách nhiệm tăng lên nhưng nguồn lực không đi cùng, phân cấp khó tạo ra hiệu quả như kỳ vọng.

Về chương trình mục tiêu quốc gia hợp nhất với nguồn lực giai đoạn 2026-2030 hơn 808.000 tỷ đồng lại cho thấy một hướng tiếp cận khác: tăng trưởng không chỉ được đo bằng tốc độ GDP mà còn phải tạo ra khả năng phát triển đồng đều hơn giữa các vùng, khu vực và nhóm dân cư.

Nguồn lực lớn có thể tạo ra tác động tích cực nếu được phân bổ đúng trọng tâm, đầu tư hiệu quả và tránh dàn trải. Ngược lại, quy mô nguồn lực càng lớn thì yêu cầu về quản trị, giám sát và chống lãng phí càng cao.

Nhìn từ các quyết định này, có thể thấy Kỳ họp không chỉ xử lý những điểm nghẽn của hiện tại mà còn tìm cách mở thêm không gian phát triển cho tương lai.

QUYẾT SÁCH MỞ ĐƯỜNG, THỰC THI LÀ THEN CHỐT

Việc Quốc hội tổ chức kỳ họp không thường lệ để xử lý khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn cho thấy yêu cầu về tốc độ lập pháp ngày càng rõ. Khi nền kinh tế thay đổi nhanh, thể chế không thể phản ứng chậm, nhưng cũng không thể đơn giản hóa.

Một quy định ban hành nhanh nhưng thiếu rõ ràng, thiếu khả thi hoặc dễ gây nhiều cách hiểu sẽ tạo ra chi phí thực thi lớn hơn nhiều so với thời gian tiết kiệm được. Vì vậy, điều ghi nhận không chỉ là Quốc hội “làm luật nhanh”, mà đó còn là sự nỗ lực tìm sự cân bằng giữa tốc độ, chất lượng và khả năng thực thi.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chuẩn bị, thẩm tra và xử lý thông tin cũng cho thấy phương thức làm luật đang thay đổi. Công nghệ hỗ trợ xử lý lượng lớn thông tin, phát hiện vấn đề và nâng cao hiệu quả. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế trách nhiệm chính trị, năng lực phán đoán và sự cân nhắc lợi ích xã hội của người làm luật.

Các quy định cắt giảm điều kiện kinh doanh chỉ hiệu quả khi doanh nghiệp thực sự bớt thủ tục. Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi địa phương dám quyết và đủ năng lực. Cơ chế đặc thù chỉ có giá trị khi giải quyết được điểm nghẽn mà không tạo rủi ro quản trị mới. Đó chính là khoảng cách giữa quyết sách và kết quả.

Các dự án luật lớn vừa được cho ý kiến lần đầu cần tiếp tục hoàn thiện. Các cơ chế đặc thù về APEC 2027, năng lượng tái tạo hay xử lý quan hệ kinh tế nhà nước – tư nhân phải đi kèm giám sát đủ mạnh. Nguồn lực lớn cho các chương trình mục tiêu quốc gia phải chuyển thành công trình, dịch vụ và cơ hội phát triển cụ thể, không phân bổ dàn trải.

Nếu trước đây thước đo của một kỳ họp thường là số lượng luật, nghị quyết được thông qua, thì với kỳ họp này, thước đo quan trọng không kém sẽ là: Bao nhiêu điểm nghẽn được tháo gỡ? Bao nhiêu nguồn lực được khơi thông? Và chúng đóng góp thế nào vào tăng trưởng?

Đây cũng là phép thử cho tinh thần đổi mới phương thức lập pháp mà kỳ họp đã thể hiện.

Kỳ họp không thường lệ thứ nhất khóa XVI có thể được xem như bước tiếp tục chuyển từ tư duy hoàn thiện khuôn khổ quản lý sang kiến tạo không gian phát triển. Các quyết định về thuế, đầu tư, thủ tục tạo dư địa trước mắt; các quyết định về hạ tầng, năng lượng và tổ chức không gian tạo năng lực tăng trưởng dài hạn.

Nhưng giữa quyết sách và tăng trưởng vẫn còn khoảng cách. Khoảng cách ấy chỉ được lấp đầy bằng chất lượng thực thi, năng lực quản trị, sự chủ động của địa phương và khả năng hấp thụ chính sách của doanh nghiệp, người dân. Kỳ họp đã mở thêm những cánh cửa thể chế. Giai đoạn tới sẽ quyết định nền kinh tế bước qua những cánh cửa ấy với tốc độ và hiệu quả như thế nào.