Cùng với việc xây dựng chính sách và lộ trình triển khai, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các công cụ quản lý, giám sát và đăng ký hạn ngạch phát thải, tạo nền tảng cho thị trường carbon vận hành minh bạch, hiệu quả và kết nối với các cơ chế hợp tác quốc tế...

Ngày 13/11, Cục Biến đổi khí hậu (DCC), Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS), thông qua Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), phối hợp tổ chức sự kiện tại Gian hàng Việt Nam trong khuôn khổ COP31 với chủ đề “Thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam: Minh bạch, Hiệu quả và Hợp tác quốc tế”.

Sự kiện được tổ chức nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường carbon theo hướng minh bạch, hiệu quả và kết nối chặt chẽ với thị trường quốc tế. Tại đây, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, đối tác phát triển, chuyên gia quốc tế và doanh nghiệp cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận và xác định những ưu tiên quan trọng trong việc phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Các ý kiến khẳng định sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, các đối tác phát triển và doanh nghiệp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng nhằm bảo đảm thị trường carbon Việt Nam góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thu hút đầu tư và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.

THỊ TRƯỜNG CARBON VIỆT NAM CHUYỂN TỪ XÂY DỰNG NỀN TẢNG SANG VẬN HÀNH

Phát biểu khai mạc sự kiện, ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho rằng trong bối cảnh thế giới đang đẩy mạnh thực hiện Thỏa thuận Paris, thị trường carbon đang trở thành công cụ chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính, huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh và hỗ trợ thực hiện các mục tiêu khí hậu.

Đối với Việt Nam, ông Hiếu nhấn mạnh "việc phát triển thị trường carbon là một trong những giải pháp nhằm hỗ trợ thực hiện các cam kết quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050". "Chúng tôi xác định thị trường carbon không chỉ là công cụ để quản lý phát thải mà còn cần tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải," ông nói. 

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng ghi nhận trong việc hoàn thiện thể chế và xây dựng hạ tầng thị trường. Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng từ xây dựng chính sách sang triển khai trên thực tế.

Đối với Việt Nam, việc phát triển thị trường carbon là một trong những giải pháp nhằm hỗ trợ thực hiện các cam kết quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Chúng tôi xác định thị trường carbon không chỉ là công cụ để quản lý phát thải mà còn cần tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải. 

Theo đó, Việt Nam đã thực hiện phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở thuộc các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025–2026; đưa Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon vào vận hành; đồng thời khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước vào ngày 29/6/2026.

Đáng chú ý, sự kiện tại Gian hàng Việt Nam trong khuôn khổ COP31 cũng đã diễn ra Lễ ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon, được xây dựng với sự hỗ trợ của UNDP và phối hợp chặt chẽ với Cục Biến đổi khí hậu. Cổng thông tin cung cấp công khai các thông tin quan trọng về chính sách, quy định và hoạt động của thị trường, giúp doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan tiếp cận thông tin và tham gia thị trường carbon đang hình thành tại Việt Nam.

"Đây là những bước đi ban đầu quan trọng trong quá trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam," ông Hiếu khẳng định.

Tuy nhiên, ông Hiếu cũng cho rằng việc thiết lập khung pháp lý và hạ tầng kỹ thuật mới chỉ là bước khởi đầu. Trong giai đoạn thí điểm, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính; bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý và các đơn vị vận hành thị trường; đồng thời nâng cao năng lực và mức độ sẵn sàng tham gia của doanh nghiệp.

"Những yêu cầu này cần được giải quyết để thị trường carbon thực sự trở thành công cụ thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính một cách hiệu quả," ông Hiếu nói.

Giới thiệu tổng quan mô hình vận hành và lộ trình phát triển thị trường carbon Việt Nam, ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường Carbon, Cục Biến đổi khí hậu, cho biết Việt Nam xây dựng thị trường carbon trong nước theo mô hình hệ thống giao dịch phát thải bắt buộc (ETS), dựa trên nguyên tắc “giới hạn và trao đổi” (cap-and-trade). Theo cơ chế này, cơ sở phát thải được phân bổ hạn ngạch trong giới hạn nhất định và có thể giao dịch hạn ngạch theo quy định.

Thị trường có hai loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Mỗi hạn ngạch tương đương quyền phát thải 1 tấn CO2 hoặc CO2 tương đương. Tín chỉ carbon được hình thành từ các cơ chế trong nước, cơ chế theo Điều 6.2, Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris và các cơ chế hợp lệ khác.

Hệ thống được tổ chức theo mô hình tập trung, gồm ba cấu phần chính: Hệ thống đăng ký quốc gia, Sở giao dịch và hệ thống lưu ký, thanh toán bù trừ. Trong đó, Cục Biến đổi khí hậu thực hiện chức năng quản lý chính sách, phân bổ hạn ngạch và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia; Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) tổ chức giao dịch; Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) thực hiện lưu ký, chuyển quyền sở hữu và thanh toán.

Bên cạnh thị trường trong nước, việc tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris cũng được xác định là nội dung quan trọng. Các hoạt động chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon được quản lý trên cơ sở ưu tiên thực hiện mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam, bảo đảm tuân thủ Thỏa thuận Paris và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ dự án và cộng đồng địa phương.

ĐỐI TÁC QUỐC TẾ HỖ TRỢ VIỆT NAM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CARBON

Đánh giá về những nỗ lực của Việt Nam, bà Leticia Guimaraes, Trưởng bộ phận Thị trường carbon toàn cầu, UNDP nhấn mạnh Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng ghi nhận trong phát triển thị trường carbon, từng bước chuyển hóa Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 thành những hành động cụ thể. Việt Nam cũng đã thiết lập một khung pháp lý rõ ràng và vững chắc cho thị trường carbon.

"Trong suốt quá trình này, UNDP tự hào được đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam và Cục Biến đổi khí hậu trong việc xây dựng nền tảng cho thị trường carbon của đất nước," bà khẳng định.

Từ năm 2022, UNDP đã hỗ trợ Cục Biến đổi khí hậu xây dựng chính sách, khung thể chế và lộ trình triển khai thị trường carbon, đồng thời tăng cường năng lực sẵn sàng tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng ghi nhận trong phát triển thị trường carbon, từng bước chuyển hóa Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 thành những hành động cụ thể. Việt Nam cũng đã thiết lập một khung pháp lý rõ ràng và vững chắc cho thị trường carbon. Trong suốt quá trình này, UNDP tự hào được đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam và Cục Biến đổi khí hậu trong việc xây dựng nền tảng cho thị trường carbon của đất nước.

UNDP cũng hỗ trợ xây dựng Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon (VCRS) và kết nối hệ thống này với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam. Cùng với Cổng thông tin mới, các hệ thống này tạo nền tảng hạ tầng số quan trọng phục vụ vận hành thị trường carbon minh bạch.

Trong khi đó, UNOPS/ETP đã hỗ trợ kỹ thuật cho Cục Biến đổi khí hậu và Bộ Tài chính trong thiết kế hệ thống ETS, phân bổ hạn ngạch phát thải, vận hành sàn giao dịch carbon và hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Các hoạt động hỗ trợ bao gồm xây dựng 20 báo cáo kỹ thuật, làm việc với 535 doanh nghiệp và đào tạo khoảng 600 học viên.

Ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), UNOPS cho biết thị trường carbon là một công cụ tài chính. "Việc thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn mà ngân sách nhà nước không thể tự mình đáp ứng. Sự hỗ trợ của các đối tác phát triển có vai trò quan trọng. ETP và UNOPS sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong thời gian tới," ông nói.

Tại sự kiện, các đại biểu cũng trao đổi kinh nghiệm quốc tế về vận hành hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải và cơ chế hợp tác theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris, đồng thời xác định các cơ hội tăng cường quan hệ đối tác và huy động tài chính khí hậu.