Trong khuôn khổ Diễn đàn cấp cao chuyển đổi số Việt Nam – châu Á 2026 (Vietnam – Asia DX Summit 2026), phiên toàn thể với chủ đề “Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số” đã diễn ra sáng ngày 28/5.

Năm 2026 được đánh giá là năm có ý nghĩa bản lề, năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV với mục tiêu đưa đất nước phát triển, tăng trưởng hai con số. Theo các chuyên gia, để đạt được mục tiêu này, không thể chỉ dựa vào những động lực tăng trưởng truyền thống vốn đã đến giới hạn, mà Việt Nam cần tập trung vào những động lực tăng trưởng mới. Đó là đổi mới sáng tạo dựa trên khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đây là động lực cốt lõi mang tính quyết định cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Theo ông Bùi Hoàng Phương, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025 là năm mà định hướng thể chế đi trước mở đường, các cơ quan chức năng đã tiến hành rà soát, sửa đổi cơ bản hầu như toàn bộ hành lang pháp lý trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. "Đặc biệt, trong lĩnh vực chuyển đổi số, lần đầu tiên Việt Nam có Luật Chuyển đổi số; Luật Công nghiệp, công nghệ số; Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật dữ liệu. Việt Nam là một trong số ít quốc gia trên thế giới ban hành những luật này để thể chế hóa, để Nhà nước có cơ chế chính sách phối hợp, hỗ trợ cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức thúc đẩy hoạt động này trên phạm vi toàn quốc", ông Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh. 

Tổng kết một năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Ban Chỉ đạo Trung ương về Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã xác định, năm 2025 là giai đoạn khởi động và chạy đà, năm 2026 Việt Nam cần tăng tốc với phương châm “hành động đột phá và lan tỏa kết quả”. Năm 2026, nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước ta xác định là phải chuyển hóa những nền tảng, thể chế đó thành kết quả cụ thể; phải đưa được các cơ chế, chính sách về chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, phục vụ người dân và doanh nghiệp tạo ra những kết quả, giá trị thực tế.

Cũng theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, việc chuyển đổi số không thể chỉ ngồi chờ đợi người dân chủ động nghiên cứu cơ chế chính sách để đề xuất thực hiện. Chuyển đổi số cũng không chỉ là việc mua, sử dụng thiết bị công nghệ, không chỉ là dùng AI hay đầu tư vào cơ sở dữ liệu nền tảng số. Quan trọng hơn là người dân, doanh nghiệp, các tổ chức cần thay đổi tư duy, cách làm thông qua việc sử dụng công nghệ số để giải quyết công việc. Các địa phương, doanh nghiệp cần chủ động đề xuất các giải pháp có hiệu quả làm thay đổi quy trình, cách làm để ứng dụng được công nghệ số. 

Hiện doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đóng góp trên 70% xuất khẩu của Việt Nam. Samsung tạo ra doanh thu bằng 13% GDP nhưng doanh nghiệp trong nước chỉ thu hoạch được một phần nhỏ trong quá trình vận hành.

Theo đánh giá từ chuyên gia của World Bank, một lao động Việt Nam tạo ra giá trị gia tăng bằng 6,7 USD mỗi giờ (trong khi ở Trung Quốc là 14,4 USD và 27,7 USD tại Malaysia). Thủ tục xuất khẩu qua biên giới tại Việt Nam bình quân xấp xỉ mất 55 giờ với chi phí 290 USD mỗi lô hàng, trong khi ở Thái Lan chỉ với 13 giờ và dưới 2 giờ ở Singapore.

Các chuyên gia cho rằng, mô hình tăng trưởng đã thay đổi theo xu thế mới, từ lao động giá rẻ đến dữ liệu, AI và năng suất. Quy tắc cạnh tranh cũng thay đổi với ba chuyển dịch cơ cấu tái định hình nền kinh tế toàn cầu: Từ lao động đến năng suất; Công nghệ số là cỗ máy tạo năng suất mới; AI tạo sinh đang định hình lại cuộc đua.

Ở khu vực chuyển dịch từ lao động đến năng suất thì quốc gia thành công nhờ tăng hiệu suất, đổi mới sáng tạo và sử dụng thông minh dữ liệu, ngành công nghệ thông tin tăng trưởng cao gấp ba lần so tổng tăng trưởng kinh tế trong thập kỷ qua. Trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh cũng đang định hình lại cuộc đua với số việc làm cần tuyển dụng về AI tăng 11% tại các quốc gia thu nhập trung bình thấp, nhưng hơn 70% việc làm về trí tuệ nhân tạo vẫn tập trung ở các quốc gia giàu có.

Trong bối cảnh đó, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam là yêu cầu chiến lược; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.