“Chúng ta chưa thể biến dữ liệu thành dòng chảy giá trị kinh tế”

Tại Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026 Chủ đề: Làm chủ công nghệ số: Từ tư duy chiến lược đến hành động đột phá, ngày 28/5, Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã gửi tới Diễn đàn bài phát biểu chỉ đạo quan trọng. Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy xin đăng tải bài phát biểu này.

"Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á năm 2026 là sự kiện quan trọng thường niên của cộng đồng doanh nghiệp số Việt Nam, thể hiện khát vọng phát triển và vươn ra thế giới của doanh nghiệp số Việt Nam. Với chủ đề Diễn đàn năm nay là "Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số", phù hợp với mục tiêu Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là: Đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030" và phù hợp với Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương, đó là "đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính, đóng góp thực chất vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số".

Tôi đánh giá cao Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) và Bộ Khoa học và Công nghệ đã kịp thời phối hợp tổ chức Diễn đàn này. Đây là nơi để chúng ta cùng nhau trao đổi, tìm lời giải cho những bài toán lớn, quy mô quốc gia.

Thực tiễn hiện nay cho thấy, chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là động lực phát triển. Những giải pháp công nghệ "Make in Vietnam" từ hạ tầng đám mây tự chủ, đến các giải pháp tài chính số giúp giảm thời gian giao dịch thương mại quốc tế từ hàng tuần xuống dưới một ngày, hay những mô hình quản trị thông minh, trợ lý ảo AI, giải pháp căn cước số công dân,... đang từng bước làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của đất nước. Diễn đàn DX Summit qua các năm đã thực sự làm tốt vai trò là cầu nối vĩ mô giữa chính sách và thực tiễn, giữa Nhà nước và doanh nghiệp, giữa Việt Nam và khu vực.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào sự thật và bám sát hơi thở thực tiễn, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận dưới góc độ quản lý vĩ mô, hành trình đi tới mục tiêu tăng trưởng hai con số đang gặp những lực cản, những điểm nghẽn nội tại rất lớn. Đặc biệt, điểm nghẽn cố hữu hiện nay nằm ở chất lượng dữ liệu và hạ tầng nền tảng. Việc tạo lập dữ liệu số bảo đảm tính "đúng, đủ, sạch, sống" trên quy mô quốc gia và tại các tổ chức, doanh nghiệp còn rất hạn chế, phần lớn các cơ sở dữ liệu vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện; dữ liệu phân tán, rời rạc, cát cứ, thiếu kết nối và chia sẻ một cách đồng bộ, liên thông giữa các cấp, các ngành, các địa phương.

Chúng ta chưa thể biến dữ liệu thành dòng chảy giá trị kinh tế bởi cơ chế liên thông còn nghẽn, các nền tảng số phát triển còn manh mún, chưa đồng bộ, và đặc biệt là một số nền tảng cốt lõi chưa thực sự thân thiện, dễ tiếp cận cho đại đa số người dân và doanh nghiệp. Cùng với đó là sự chưa đồng bộ về thể chế cho các mô hình kinh doanh mới; hạ tầng số và hạ tầng năng lượng còn chưa đủ sẵn sàng cho làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) diện rộng; cùng bài toán thiếu hụt nhân lực công nghệ lõi như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, Nếu không nhìn thẳng vào những yếu kém này để quyết liệt tháo gỡ, chúng ta không chỉ lỡ nhịp với thời cuộc mà còn tự đánh mất cơ hội bứt phá của chính mình.

Chúng ta đang đứng ở năm 2026 - một cột mốc mà tôi gọi là "Giai đoạn chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất". Kiến tạo động lực mới cho tăng trưởng hai con số đòi hỏi chúng ta phải có những tư duy đột phá, hành động quyết liệt và không đi theo những lối mòn cũ. Với tinh thần đó, tôi đề nghị Diễn đàn tập trung thảo luận, hiến kế và triển khai mạnh mẽ 5 định hướng chiến lược sau đây:

Một là, đột phá mạnh mẽ về thể chế, tháo gỡ mọi rào cản cho đổi mới sáng tạo. Thể chế phải đi trước một bước để mở đường cho công nghệ phát triển, chứ không phải đi sau để quản lý và hạn chế. Chúng ta cần khẩn trương cụ thể hoá tỉnh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Tập trung xây dựng các hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng, an toàn, các cơ chế thử nghiệm (Sandbox) vượt trội cho AI, dữ liệu lớn, công nghệ bản dẫn và tài sản số,... Cơ quan nhà nước phải chuyển từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo", tạo điều kiện tối đa để kinh tế tư nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ tham gia hiến kế và cùng gánh vác để giải các bài toán lớn của quốc gia.

Hai là, chuyển đổi số phải đi đôi với cấu trúc lại hệ thống và chuẩn hoá quy trình. Nếu chúng ta mang quy trình thủ công, rườm rà, rồi số hoá lên máy tính, thì chúng ta chỉ có một "quy trình rườm rà trên máy tính" chứ không có chuyển đổi số. Công nghệ là cơ hội để chúng ta nhìn lại mình, tinh gọn bộ máy, làm sạch dữ liệu và tối ưu hoá quy trình, cách thức vận hành. Chuyển đổi số nếu không đi kèm với cấu trúc lại quy trình và thể chế thì hành động sẽ bị bó buộc, không thể đột phá được.

Ba là, phải xây dựng được một hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, tạo lập và liên thông dữ liệu. Hạ tầng số giống như mạch máu. Mạch máu có thông suốt từ Trung ương đến cơ sở thì cơ thể mới khoẻ mạnh. Chúng ta phải coi dữ liệu là tài sản quốc gia, là dòng máu của nền kinh tế số. Đề nghị các bộ ngành và địa phương tập trung tổng lực cho công tác tạo lập dữ liệu sạch, chuẩn hoá theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống". Thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống trong khu vực công và giữa khu vực công và khu vực tư một cách thông suốt, hiệu quả.

Trong dòng chảy dữ liệu đó, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu phải được xem là điều kiện tiên quyết, là huyết mạch của sự phát triển bền vững. Chúng ta đẩy mạnh tốc độ nhưng phải đi kèm với sự an tâm tuyệt đối của người dùng và bảo đảm an ninh mạng của quốc gia.

Bốn là, chuyển dịch từ "ứng dụng công nghệ" sang "làm chủ công nghệ lõi" và tự chủ số. Việt Nam không thể mãi dừng lại ở một quốc gia gia công phần mềm hay ứng dụng các công nghệ có sẵn của nước ngoài. Để bứt phá vươn mình, các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp tiên phong của Việt Nam phải dấn thân vào các lĩnh vực khó, nghiên cứu và làm chủ các công nghệ chiến lược then chốt: AI, chip bán dẫn, IoT, mạng 5G và tương lai là 6G...

Chúng ta phải dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình tối ưu quy trình sang mô hình tự động hoá quy mô lớn, hướng tới các mô hình doanh nghiệp tự động hoá/tự hành, thông minh, nâng cao năng suất lao động gắn liền với phát triển năng lượng xanh bền vững.

Năm là, chiến lược phát triển nguồn nhân lực công nghệ số mang tầm nhìn toàn cầu. Con người luôn là yếu tố quyết định mọi sự thành bại. Để phục vụ mục tiêu bứt phá kinh tế số, chúng ta cần một cuộc cách mạng về giáo dục và đào tạo. Tôi đề nghị các Bộ, ngành phối hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng các chương trình đào tạo chất lượng, hiệu quả, chú trọng đào tạo ra những thế hệ con người có tư duy số, có trách nhiệm với dữ liệu và có khát vọng cống hiến, đổi mới sáng tạo.

Tôi hy vọng rằng, sau diễn đàn ngày hôm nay, các đồng chí lãnh đạo các địa phương, các Bộ, ngành Trung ương hãy chủ động bám sát thực tiễn, quyết liệt tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, tăng cường liên kết vùng để tạo không gian phát triển số. Tôi cũng đề nghị cộng đồng doanh nghiệp công nghệ trong nước tiếp tục giữ vững ngọn lửa đam mê, tinh thần dấn thân, không ngừng đổi mới sáng tạo để tạo ra đến những sản phẩm công nghệ thực chất, đóng góp cho tăng trưởng quốc gia. Đối với các đối tác quốc tế, Việt Nam luôn chào đón, cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để các bạn hợp tác, đầu tư và cùng phát triển bền vững.

Cuối cùng, xin chúc Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026 thành công tốt đẹp, mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới, kiến tạo những động lực bứt phá mới cho đất nước!"