Trong khi thế giới đang “khát” pin lưu trữ, Trung Quốc lại bất ngờ tạm dừng xét duyệt hàng loạt nhà máy mới vì lo ngại nguy cơ dư thừa công suất. Liệu ngành pin có lặp lại vết xe của điện mặt trời khi đầu tư ồ ạt, giá lao dốc và lợi nhuận bị bào mòn?

Đầu tháng 9/2026, thông tin Trung Quốc tạm đình lại các dự án nhà máy pin lưu trữ mới thu hút sự chú ý của thị trường quốc tế. Theo Reuters, các cơ quan chức năng nước này đang rà soát năng lực sản xuất hiện hữu và dự kiến, đặc biệt trong lĩnh vực pin lưu trữ. Những dự án chưa khởi công sẽ tạm thời chưa được tiếp tục, trong khi các dự án đã triển khai xây dựng không thuộc diện bị đình lại.

KHI NHÀ MÁY TĂNG NHANH HƠN THỊ TRƯỜNG

Theo trang tin tài chính Tài Tân, việc tạm dừng xây dựng các dự án pin động lực và pin lưu trữ mới bắt đầu từ giữa tháng 5/2026, trong khi cơ quan chức năng tiến hành đánh giá công suất và hiệu suất sử dụng năng lực sản xuất. Những dự án đã hoàn tất thủ tục cần thiết trước thời điểm này được xử lý theo diện ngoại lệ; quyết định tiếp theo phụ thuộc vào kết quả đánh giá cuối năm.

Tờ Kinh tế Quan sát thông tin nhiều doanh nghiệp pin hàng đầu đã xác nhận từ nửa cuối năm 2026, các địa phương cơ bản đã ngừng tiếp nhận đăng ký năng lực sản xuất pin động lực và pin lưu trữ mới. Một quản lý cấp cao của doanh nghiệp pin lưu trữ hàng đầu cho biết: “Từ nửa đầu năm nay, việc quản lý đăng ký đã được thắt chặt, nhưng không phải dừng lại, quyền phê duyệt đã được chuyển từ địa phương lên trung ương”.

Nhờ hệ thống pin lưu trữ, phần điện dư thừa được giữ lại để dùng khi nhu cầu cao hoặc nguồn phát giảm; hệ thống cũng góp phần ổn định lưới điện và cung cấp điện dự phòng cho nhà máy, trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp.

Nhu cầu đó hấp dẫn các nhà sản xuất Trung Quốc, vốn có lợi thế chuỗi cung ứng lithium-ion, vật liệu điện cực, thiết bị sản xuất và khả năng triển khai nhà máy quy mô lớn. Năm 2025, tổng xuất hàng pin lithium-ion của nước này đạt khoảng 1.875 GWh, tăng 53% so với năm trước, chiếm hơn 80% thị phần toàn cầu.

Tuy nhiên, nhu cầu tăng không có nghĩa mọi dự án đều hiệu quả. Nhà máy pin cần vốn lớn, thời gian xây dựng và thiết bị chuyên dụng. Khi nhiều doanh nghiệp cùng dự báo thị trường bùng nổ, họ có động cơ xây dựng năng lực sản xuất trước khi nhu cầu thực sự tăng, nhằm giành khách hàng, giảm chi phí đơn vị và chiếm thị phần.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc ghi nhận 100 dự án mở rộng công suất pin lithium được ký kết, tổng công suất thiết kế khoảng 2.608,52 GWh/năm, tương đương khoảng 1,5 lần tổng sản lượng pin năm 2025.

“BÓNG DÁNG” NGÀNH ĐIỆN MẶT TRỜI

Nỗi lo của Trung Quốc không phải không có tiền lệ. Trong nhiều năm, ngành điện mặt trời nước này đã mở rộng công suất với tốc độ rất cao, đưa các doanh nghiệp Trung Quốc trở thành lực lượng chủ đạo trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng chính sự phát triển mạnh mẽ đó cũng góp phần tạo ra dư thừa công suất, giá bán giảm sâu và sức ép tài chính đối với nhiều nhà sản xuất.

Theo Reuters, năm nhà sản xuất điện mặt trời lớn của Trung Quốc gồm: Longi, Trina Solar, JinkoSolar, JA Solar và Tongwei đã cắt giảm tổng cộng 40.589 lao động trong năm 2025, tương đương 21% nhân sự của nhóm doanh nghiệp này. Trước đó, lao động của nhóm đã giảm 31% trong năm 2024. Tongwei cho biết số lượng nhân sự kỹ thuật giảm 21% và Longi cắt giảm 15% chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển trong năm 2025. Tổng số nhân viên của năm doanh nghiệp này cuối năm 2025 là 154.061 người, giảm 40.589 người so với năm trước.

Những con số trên cho thấy một nghịch lý: năng lực sản xuất công nghệ xanh có thể tiếp tục mở rộng, trong khi việc làm và khả năng sinh lời của doanh nghiệp lại chịu sức ép.

Ngành pin lưu trữ có những điểm tương đồng với điện mặt trời. Cả hai đều nằm trong chuỗi công nghiệp phục vụ chuyển đổi năng lượng, hưởng lợi từ chính sách hỗ trợ và kỳ vọng thị trường dài hạn. Khi triển vọng đủ hấp dẫn, các doanh nghiệp có thể đồng loạt đầu tư, còn chính quyền địa phương có động cơ thu hút nhà máy để tạo việc làm, tăng sản lượng công nghiệp và mở rộng nguồn thu.

Theo Reuters, các nhà sản xuất điện mặt trời Trung Quốc cũng đã mở rộng sang lĩnh vực pin lưu trữ khi lợi nhuận trong ngành tấm pin bị thu hẹp bởi dư thừa công suất. Điều này khiến câu chuyện càng đáng chú ý: một lĩnh vực đang gặp khó khăn có thể tìm kiếm tăng trưởng ở lĩnh vực khác, nhưng nếu động cơ đầu tư chủ yếu là tìm nơi hấp thụ vốn và công suất dư thừa, ngành mới có nguy cơ tiếp nhận cả những vấn đề cũ.

Dù có nhiều điểm tương đồng, pin lưu trữ cũng có những khác biệt quan trọng. Pin lưu trữ không chỉ là một sản phẩm phần cứng được sản xuất rồi bán ra. Hiệu quả của hệ thống còn phụ thuộc vào tuổi thọ, số chu kỳ sạc xả, độ an toàn, khả năng quản lý năng lượng và điều kiện vận hành. Một hệ thống pin rẻ hơn nhưng nhanh xuống cấp hoặc tiềm ẩn rủi ro cháy nổ có thể làm cho tổng chi phí cao hơn trong suốt vòng đời sử dụng.

CHUYỂN TỪ MỞ RỘNG QUY MÔ SANG SÀNG LỌC CÔNG SUẤT

Động thái rà soát các dự án pin không phải dấu hiệu Trung Quốc từ bỏ tham vọng phát triển công nghiệp năng lượng mới. Trái lại, điều này thể hiện việc cơ quan quản lý đang tìm cách kiểm soát chất lượng tăng trưởng trong một ngành có ý nghĩa chiến lược.

Đầu năm 2026, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, Tổng cục Quản lý Thị trường Nhà nước và Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia đã tổ chức hội nghị về việc chuẩn hóa trật tự cạnh tranh trong ngành pin động lực và pin lưu trữ.

Theo thông báo, cơ quan quản lý thừa nhận ngành pin đã đạt được lợi thế cạnh tranh quốc tế, nhưng cũng xuất hiện tình trạng xây dựng công suất thiếu cân nhắc và cạnh tranh giá phi lý. Các biện pháp được nêu gồm tăng cường kiểm tra giá, giám sát chất lượng sản phẩm, hoàn thiện cơ chế theo dõi công suất, cảnh báo sớm nguy cơ dư thừa và hạn chế xây dựng trùng lặp giữa các địa phương.

Tháng 4/2026, bốn bộ/ngành trên tiếp tục tổ chức hội nghị với các doanh nghiệp pin động lực và pin lưu trữ, nhấn mạnh quyết tâm chấn chỉnh cạnh tranh “nội” trong ngành.

Đến 28/9/2026, bảy cơ quan Trung Quốc công bố hướng dẫn giải thích Quy hoạch phát triển ngành pin thế hệ mới giai đoạn 2026-2030, đặt trọng tâm vào đổi mới công nghệ, phát triển toàn chuỗi, mở rộng ứng dụng và phối hợp cung cầu; đồng thời nhấn mạnh việc tránh phát triển nóng, tăng cường quản lý công suất và chuẩn hóa cạnh tranh giá.

Đây là sự chuyển hướng đáng chú ý. Trong giai đoạn đầu, mở rộng nhà máy giúp Trung Quốc nhanh chóng xây dựng quy mô sản xuất và giảm chi phí. Nhưng khi thị trường trưởng thành hơn, lợi thế không còn chỉ nằm ở việc sản xuất nhiều. Chất lượng sản phẩm, hiệu suất sử dụng công suất, khả năng đổi mới và độ tin cậy của chuỗi cung ứng trở nên quan trọng hơn.

Tuy nhiên, kiểm soát đầu tư cũng có mặt trái. Nếu việc rà soát kéo dài hoặc thiếu tiêu chí minh bạch, các doanh nghiệp có dự án tốt có thể phải trì hoãn kế hoạch, còn những doanh nghiệp đang hoạt động có thể hưởng lợi từ việc giảm áp lực cạnh tranh.

Những con số này cho thấy rõ khoảng cách. Theo Liên minh Đổi mới Công nghiệp Pin Động lực Trung Quốc, nửa đầu năm 2026, sản lượng pin động lực và pin lưu trữ đạt 1.068,9 GWh, tăng 53,3% so với cùng kỳ.

Ở chiều ngược lại, theo thông tin ngày 30/7/2026 của Cục Năng lượng Quốc gia, lũy kế đến cuối tháng 6/2026, tổng công suất lưu trữ năng lượng mới toàn quốc đạt 153 GW/396 GWh, tăng 61% so với cùng kỳ; song nửa đầu năm chỉ lắp đặt mới khoảng 17 GW/45 GWh, giảm khoảng 20% về công suất và 17% về dung lượng so với cùng kỳ năm 2025.

Thêm vào đó, pin lưu trữ không phải một thị trường đồng nhất. Pin cho hệ thống điện lưới, trung tâm dữ liệu và hộ gia đình có yêu cầu kỹ thuật, thời gian lưu trữ và tiêu chuẩn an toàn khác nhau. Một doanh nghiệp có công suất lớn nhưng sản phẩm không đáp ứng đúng nhu cầu khách hàng vẫn khó bán hàng.

Về dài hạn, Trung Quốc vẫn hướng tới mở rộng ứng dụng pin trong hệ thống điện, giao thông điện hóa và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, tiêu chí cạnh tranh đang thay đổi: khả năng huy động vốn và xây nhà máy nhanh sẽ không còn đủ nếu sản phẩm thiếu ưu thế về hiệu suất, độ an toàn, tuổi thọ hoặc chi phí vòng đời. Doanh nghiệp nào có công nghệ tốt và hợp đồng tiêu thụ ổn định có thể hưởng lợi khi thị trường sàng lọc bớt các dự án thiếu hiệu quả.