Chân dung nhà khoa học đã giúp Trung Quốc chinh phục không gian

Ông Qi Faren sinh năm 1933 tại huyện Phụ Hiền (Liêu Ninh) và lớn lên ở thành phố Đại Liên. Ông kể lại trong cuốn Một suy nghĩ dài, tuổi thơ ông gắn liền với những trận bom trong chiến tranh và thời kỳ Trung Quốc yếu kém. Vì vậy, khi bước vào kỳ thi đại học, ước mơ duy nhất của ông là được cống hiến cho Trung Quốc, góp sức vào sự nghiệp quốc phòng nước này. 

Đến tận năm 2004, Trung Quốc vẫn bị một số quốc gia tiên tiến áp đặt lệnh hạn chế chuyển giao công nghệ quân sự/nhạy cảm. Những khó khăn ấy khiến thế hệ khoa học gia Trung Quốc cùng thời với ông càng quyết tâm hơn. Họ hiểu rằng để giành được sự tôn trọng quốc tế, Trung Quốc buộc phải tự mình làm chủ những công nghệ tiên tiến này.

Trước đó, những năm 1960, dù còn nghèo khó, nhưng Trung Quốc đã quyết tâm chế tạo tên lửa và bom nguyên tử. Ông Qi Fare nhớ lại năm 1955, nhà khoa học hàng đầu Qian Xuesen, sau khi lấy bằng tiến sĩ ở Viện Công nghệ California (Mỹ), có sự nghiệp thành công trong nghiên cứu tên lửa, nhưng lại từ bỏ cuộc sống đầy đủ để trở về Trung Quốc. 

Khi ấy, ông Qi Farenm mới ngoài hai mươi tuổi, từng được ông Qian Xuesen trực tiếp giảng dạy những kiến thức cơ bản về tên lửa, từng tự hỏi: “Vì sao một nhà khoa học vĩ đại như vậy lại giảng dạy cho những sinh viên trẻ như chúng tôi?”

Về sau, ông hiểu đó là bởi thầy của ông đã chọn cống hiến trọn vẹn cho đất nước của họ. Tinh thần ấy đã ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời của nhà khoa học Qi Faren. 

Trong cuốn sách, ông cũng giải thích rằng chính lòng yêu nước, sự tận tụy và tinh thần đoàn kết đã giúp các thế hệ nhà khoa học Trung Quốc đưa chương trình không gian nước này tiến lên.

Ông cũng cho rằng nếu không có một nền quốc phòng và hàng không vũ trụ vững mạnh, Trung Quốc sẽ mãi bị tụt lại phía sau. Bởi vậy, khi đăng ký đại học, cả ba nguyện vọng của ông đều là các ngành hàng không vũ trụ.

Ngay cả trong những năm tháng Cách mạng Văn hóa, khi trí thức Trung Quốc bị công kích, niềm tin lung lay, ông Qi Faren vẫn kiên định với sức mạnh tinh thần và lý tưởng của mình. Vào năm 1970, khi chàng kỹ sư ấy 37 tuổi, vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Trung Quốc được phóng thành công. 

Ông bộc bạch: “Việc phóng vệ tinh diễn ra giữa Cách mạng Văn hóa. Khi ấy, đúng – sai bị đảo lộn, tri thức không được coi trọng, giới trí thức bị phê phán. Nhưng vì lợi ích đất nước và nhân dân, chúng tôi vẫn miệt mài làm việc, dẫu bị chỉ trích, coi thường. Ngày thì bị đưa đi lao động cải tạo ở trường cán bộ, đêm về chúng tôi lại tranh thủ hoàn thành các thí nghiệm”. 

Sau đó, đến năm 1992, khi Trung Quốc khởi động chương trình không gian có người lái, ông Qi Faren đã 59 tuổi. Ở tuổi đó, trọng trách phải chuyển từ thiết kế vệ tinh sang thiết kế tàu vũ trụ, với ông, là vô cùng gian nan. 

Chưa kể, hoàn cảnh nghiên cứu lúc bấy giờ cũng đầy khó khăn, lương thấp đến mức có người mỉa mai rằng “bán trứng còn khá hơn làm tên lửa”. Nhân tài lần lượt rời bỏ, tìm đường sang doanh nghiệp tư nhân hoặc nước ngoài.

Trong tình cảnh ấy, nhà khoa học này vẫn nhận trọng trách và dẫn dắt một nhóm kỹ sư trẻ. Hơn một thập kỷ miệt mài, họ đã làm nên thành công của loạt tàu Thần Châu – từ thử nghiệm không người lái đến chuyến bay có người điều khiển Thần Châu 5/2003, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc không gian có người lái.

Dành trọn đời mình cho sự nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc, thế nhưng khi nói về thế hệ các nhà khoa học trẻ Trung Quốc hôm nay, ông lại không kỳ vọng họ hy sinh như thế hệ ông.

Trong cuốn sách, ông nói rằng điều quan trọng nhất để giữ chân nhân tài không chỉ nằm ở mức lương, mà là cảm giác gắn bó với tập thể và một sứ mệnh thật sự có ý nghĩa. “Nhiều thứ không thể mua được bằng tiền. Người trẻ ngày nay giỏi giang và sáng tạo, nhưng còn thiếu một chút tinh thần cống hiến. Nếu nhiệm vụ đủ lớn và hấp dẫn, họ sẵn sàng chấp nhận ít đi, nhưng không phải là không có gì”.