Thỏa thuận giữa Đức và Pháp hướng tới bảo vệ ngành công nghiệp ô tô châu Âu trước sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc, đồng thời thúc đẩy đầu tư, nghiên cứu và sản xuất xe điện (EV). Tuy nhiên, đề xuất nới lỏng mục tiêu giảm phát thải từ năm 2035 cũng đặt ra bài toán cân bằng giữa sức cạnh tranh công nghiệp và tham vọng khí hậu của khu vực…

Đức và Pháp đã đạt được thỏa thuận về cách tiếp cận chung nhằm bảo vệ tương lai ngành công nghiệp ô tô châu Âu, trong bối cảnh các nhà sản xuất trong khu vực chịu sức ép ngày càng lớn từ chi phí sản xuất cao, quá trình chuyển đổi sang xe điện và sự cạnh tranh của các hãng xe Trung Quốc.

Động thái này được xem là nỗ lực phối hợp chính sách công nghiệp và môi trường của hai nền kinh tế lớn trong Liên minh châu Âu (EU). Trong khi Đức muốn có thêm dư địa điều chỉnh các quy định về khí thải để hỗ trợ ngành ô tô, Pháp nhấn mạnh yêu cầu sử dụng các chính sách và nguồn lực của châu Âu để thúc đẩy sản xuất trong khu vực.

Tuy nhiên, đây mới là lập trường chung của Đức và Pháp nhằm thúc đẩy đàm phán ở cấp EU, chưa phải quy định pháp luật cuối cùng. Các đề xuất vẫn cần được các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu xem xét, thông qua.

XE ĐIỆN TRỞ THÀNH TRỌNG TÂM TRONG CUỘC ĐUA CẠNH TRANH CÔNG NGHIỆP

Theo tuyên bố chung của hai chính phủ, mục tiêu của thỏa thuận không chỉ là bảo vệ các nhà sản xuất ô tô hiện hữu mà còn bảo đảm châu Âu có đủ năng lực phát triển và chế tạo những phương tiện của tương lai.

Tham vọng chung của chúng ta rất rõ ràng: chuyển đổi thành công ngành công nghiệp ô tô, đồng thời duy trì tham vọng về khí hậu và bảo đảm những chiếc xe của tương lai được sản xuất tại châu Âu.

Tuyên bố chung Đức- Pháp

Trong định hướng này, xe điện (electric vehicle - EV) giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Quá trình điện hóa phương tiện giao thông đang làm thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị ô tô, từ thiết kế, sản xuất động cơ, pin và linh kiện điện tử đến phần mềm điều khiển, hạ tầng sạc và dịch vụ hậu mãi.

Đối với châu Âu, thách thức không đơn thuần là chuyển từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện. Khu vực này còn phải bảo đảm các doanh nghiệp trong nước duy trì được năng lực nghiên cứu, sản xuất và làm chủ công nghệ, thay vì ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung pin, linh kiện và giải pháp công nghệ từ bên ngoài.

Sức ép cạnh tranh thể hiện rõ tại thị trường xe điện, nơi các nhà sản xuất Trung Quốc đang gia tăng hiện diện nhờ khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, quy mô sản xuất và tốc độ phát triển sản phẩm. Trong khi đó, nhiều hãng xe châu Âu phải đồng thời xử lý chi phí lao động, năng lượng, đầu tư công nghệ và các khoản chi lớn để chuyển đổi nhà máy.

Điều này phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận chính sách: xe điện không còn chỉ được nhìn nhận như một giải pháp giảm phát thải trong giao thông, mà còn là lĩnh vực công nghiệp chiến lược, gắn với việc làm, năng lực công nghệ và vị thế cạnh tranh quốc tế.

Nếu các chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả, nhu cầu phát triển xe điện có thể tạo thêm động lực cho các ngành liên quan như sản xuất pin, vật liệu mới, điện tử công suất, phần mềm, tái chế pin và hạ tầng năng lượng. Ngược lại, nếu các doanh nghiệp châu Âu không theo kịp tốc độ đổi mới và tối ưu chi phí, quá trình điện hóa có thể khiến một phần giá trị gia tăng dịch chuyển sang những quốc gia đang có lợi thế về công nghệ và quy mô sản xuất.

ĐIỀU CHỈNH MỤC TIÊU KHÍ THẢI TỪ NĂM 2035

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của thỏa thuận là đề xuất điều chỉnh yêu cầu giảm phát thải đối với ô tô mới từ năm 2035.

Theo thông tin được báo Handelsblatt và các hãng tin quốc tế đăng tải, Đức và Pháp đã nhất trí về nguyên tắc rằng các nhà sản xuất ô tô sẽ phải giảm 90% lượng phát thải CO₂ bình quân của đội xe mới so với mức cơ sở năm 2021, thay vì hướng tới mức giảm 100% như khuôn khổ ban đầu. Theo phương án này, các hãng xe không phải bù đắp 10% lượng phát thải còn lại bằng những biện pháp bổ sung như đề xuất trước đó của Ủy ban châu Âu.

Nếu được thông qua, điều chỉnh này sẽ tạo thêm dư địa cho các nhà sản xuất tiếp tục cung cấp một số dòng xe sử dụng động cơ đốt trong sau năm 2035, với điều kiện đáp ứng yêu cầu phát thải bình quân theo quy định cuối cùng.

Đây là vấn đề có ý nghĩa lớn đối với ngành ô tô Đức, vốn có thế mạnh truyền thống về xe sử dụng động cơ đốt trong, nhưng đang phải đầu tư mạnh để chuyển sang xe điện và các công nghệ phát thải thấp.

Hoan nghênh thỏa thuận, Thủ tướng Đức Friedrich Merz gọi đây là “một ngày tốt đẹp đối với người sử dụng ô tô và việc làm tại Đức, Pháp cũng như châu Âu”. Trên tài khoản X, ông cho rằng thỏa thuận gửi đi một tín hiệu đầu tư tới ngành công nghiệp.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đánh giá thỏa thuận thể hiện tham vọng chuyển đổi ngành ô tô châu Âu trong khi vẫn duy trì các mục tiêu khí hậu của khu vực. Ông bày tỏ hy vọng động lực hợp tác Pháp - Đức sẽ sớm giúp các bên đạt được đồng thuận rộng hơn, nhằm bảo vệ việc làm và năng lực sản xuất.

Chúng tôi hy vọng động lực hợp tác Pháp - Đức này sẽ nhanh chóng dẫn tới một thỏa thuận với các đối tác của chúng tôi, vì việc làm và ngành công nghiệp.

Ông Emmanuel Macron Tổng thống Pháp

Dù vậy, việc nới lỏng mục tiêu phát thải cũng có thể tạo ra những tác động trái chiều đối với quá trình chuyển đổi xanh.

Một mặt, các quy định linh hoạt hơn có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực đầu tư trong ngắn hạn, tận dụng cơ sở sản xuất hiện có và duy trì việc làm trong giai đoạn chuyển đổi. Mặt khác, nếu những điều chỉnh này làm giảm động lực đầu tư vào xe điện, các hãng xe châu Âu có nguy cơ chậm chân trong cuộc đua công nghệ với các đối thủ đã tập trung mạnh vào điện hóa.

Vì vậy, hiệu quả của thỏa thuận sẽ phụ thuộc không chỉ vào mức độ linh hoạt của quy định, mà còn vào việc các chính phủ và doanh nghiệp sử dụng khoảng thời gian bổ sung để nâng cao năng lực công nghệ, giảm chi phí sản xuất xe điện và phát triển chuỗi cung ứng trong khu vực.

THÚC ĐẨY SẢN XUẤT TẠI CHÂU ÂU, ỨNG PHÓ SỨC ÉP TỪ TRUNG QUỐC

Bên cạnh mục tiêu khí hậu, thỏa thuận Đức – Pháp còn phản ánh nỗ lực bảo vệ nền tảng sản xuất công nghiệp của châu Âu trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo thông tin về thỏa thuận được Handelsblatt và Euronews công bố, hai nước muốn gắn việc hỗ trợ tài chính công và mua sắm công với yêu cầu ưu tiên sản phẩm sản xuất tại châu Âu. Các đề xuất được đưa ra trong bối cảnh EU đang xem xét những cơ chế tăng cường ưu tiên sản xuất trong khu vực, trong đó có việc xác định các điều kiện về nguồn gốc linh kiện và lắp ráp đối với ô tô được hưởng hỗ trợ.

Đối với xe điện, vấn đề càng trở nên cấp thiết do chuỗi cung ứng có cấu trúc phức tạp, bao gồm khai thác và chế biến khoáng sản, sản xuất vật liệu điện cực, chế tạo pin, lắp ráp phương tiện và phát triển phần mềm. Nếu chỉ tập trung vào khâu lắp ráp cuối cùng, các nhà sản xuất châu Âu có thể không nắm giữ được phần giá trị gia tăng quan trọng nhất.

Tuy nhiên, ưu tiên sản xuất trong khu vực cũng đặt ra yêu cầu cân đối giữa bảo vệ công nghiệp và duy trì khả năng tiếp cận các nguồn cung có chi phí cạnh tranh. Những quy định quá chặt chẽ có thể làm tăng chi phí đầu vào, ảnh hưởng đến giá bán xe điện và làm chậm quá trình phổ cập phương tiện phát thải thấp.

Do đó, thách thức của EU là xây dựng chính sách đủ sức thúc đẩy sản xuất nội khối, nhưng vẫn duy trì cạnh tranh, khuyến khích đổi mới công nghệ và bảo đảm người tiêu dùng có thể tiếp cận xe điện với mức giá phù hợp.

VOLKSWAGEN VÀ BÀI TOÁN CHUYỂN ĐỔI CỦA NGÀNH Ô TÔ ĐỨC

Volkswagen, nhà sản xuất ô tô lớn nhất Đức và một trong những tập đoàn ô tô hàng đầu châu Âu xét theo sản lượng, đã hoan nghênh thỏa thuận giữa Berlin và Paris.

Theo tuyên bố của hãng được DW dẫn lại, Volkswagen đánh giá lập trường chung của hai nước là tín hiệu tích cực đối với ngành công nghiệp ô tô châu Âu, đồng thời cho rằng những điều chỉnh linh hoạt có thể giúp các doanh nghiệp thực hiện mục tiêu bảo vệ khí hậu mà không làm suy yếu năng lực cạnh tranh.

Lập trường chung của Đức và Pháp gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ tới châu Âu, đồng thời cho thấy khả năng hành động của khu vực. 

Người phát ngôn Volkswagen

Tuy nhiên, Volkswagen vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức cơ cấu. Tình trạng dư thừa công suất tại các nhà máy ở Đức, chi phí cố định cao và sự phụ thuộc đáng kể vào thị trường Trung Quốc đang gây sức ép lên hoạt động kinh doanh của tập đoàn.

Quá trình chuyển sang xe điện cũng đòi hỏi Volkswagen phải tái cơ cấu danh mục sản phẩm, đầu tư vào nền tảng xe mới, pin, phần mềm và các công nghệ điều khiển điện tử. Đây là những khoản đầu tư dài hạn, trong khi thị trường ngày càng đòi hỏi sản phẩm có giá cạnh tranh, thời gian phát triển ngắn và khả năng cập nhật công nghệ nhanh.

Bà Hildegard Müller, người đứng đầu Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức (VDA), đánh giá thỏa thuận Đức - Pháp là một bước đi quan trọng, nhưng cho rằng vẫn còn những vấn đề cần giải quyết, đặc biệt liên quan đến việc làm và mục tiêu khí hậu.

Bà kêu gọi có cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với lộ trình nội địa hóa pin tại châu Âu, đồng thời đề nghị cải thiện quy định đối với xe tải, xe buýt và xe tải nhẹ. Bà cũng nhấn mạnh vai trò của nhiên liệu tái tạo và vật liệu xanh trong quá trình giảm phát thải.

Những ý kiến này cho thấy sự chuyển đổi của ngành ô tô không thể chỉ dựa vào một công nghệ duy nhất. Xe điện chạy pin có vai trò quan trọng trong giảm phát thải từ phương tiện, song việc giảm phát thải trên toàn chuỗi giá trị còn đòi hỏi cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, sử dụng vật liệu có hàm lượng carbon thấp và phát triển hệ thống tái chế.

Dù vậy, các giải pháp bổ trợ không làm thay đổi yêu cầu cốt lõi: ngành công nghiệp ô tô châu Âu cần nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xe điện nếu muốn giữ vững vị thế trên thị trường toàn cầu.

CHUYỂN ĐỔI XANH CẦN ĐI CÙNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH

Thỏa thuận Đức - Pháp cho thấy châu Âu đang tìm cách điều chỉnh chính sách để giải quyết đồng thời ba sức ép: giảm phát thải, bảo vệ việc làm và duy trì năng lực sản xuất công nghiệp.

Đối với ngành ô tô, đây là bài toán đặc biệt khó bởi quá trình chuyển đổi sang xe điện đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thay đổi công nghệ sâu rộng và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Các hãng xe không chỉ phải đáp ứng tiêu chuẩn môi trường mà còn phải cạnh tranh về giá bán, quãng đường di chuyển, thời gian sạc, độ bền pin và hệ sinh thái dịch vụ.

Nếu được thiết kế phù hợp, chính sách công có thể hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chuyển đổi, thúc đẩy nghiên cứu và hình thành các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn.

Ngược lại, việc nới lỏng các yêu cầu môi trường mà không đi kèm lộ trình đầu tư rõ ràng có thể làm giảm động lực đổi mới và khiến doanh nghiệp mất lợi thế trong những thị trường đang chuyển nhanh sang xe điện.

Đối với Đức và Pháp, thỏa thuận mới là bước khởi đầu cho quá trình tìm kiếm đồng thuận ở cấp EU. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào đàm phán với các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu, cũng như cách các quy định được chuyển hóa thành đầu tư và năng lực sản xuất thực tế.

Trong cuộc đua xe điện toàn cầu, bảo vệ ngành công nghiệp ô tô châu Âu không chỉ có nghĩa là duy trì các nhà máy hiện hữu hay tạo thêm thời gian cho những dòng xe truyền thống. Quan trọng hơn, đó là bảo đảm khu vực có thể phát triển công nghệ, sản xuất xe điện cạnh tranh và tạo ra những việc làm có giá trị cao trong nền kinh tế carbon thấp.

Đây cũng là phép thử đối với tham vọng kinh tế xanh của châu Âu: liệu khu vực có thể đồng thời duy trì mục tiêu khí hậu, bảo vệ việc làm và xây dựng một ngành công nghiệp xe điện đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu hay không.