Sự trỗi dậy của các hãng xe điện Trung Quốc đang làm thay đổi cán cân quyền lực của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Trong khi BYD, Tesla và nhiều thương hiệu mới liên tục mở rộng thị phần nhờ lợi thế công nghệ và chi phí, các nhà sản xuất truyền thống của Nhật Bản, châu Âu và Mỹ đang chật vật thích nghi với cuộc chuyển đổi sang kỷ nguyên điện hóa…

Trong phần lớn hai thập niên đầu thế kỷ XXI, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu gần như nằm trong tay một nhóm nhỏ các tập đoàn lâu đời đến từ Nhật Bản, Đức và Mỹ. Toyota, Volkswagen, General Motors, Ford, Honda, Nissan hay Mercedes-Benz là những cái tên quen thuộc thống trị doanh số và lợi nhuận trên nhiều thị trường lớn.

Trong giai đoạn đó, các nhà sản xuất Trung Quốc hầu như không tạo được dấu ấn đáng kể trên bản đồ ô tô thế giới. Ngay cả Tesla - doanh nghiệp hiện được xem là biểu tượng của cuộc cách mạng xe điện - cũng chỉ được nhìn nhận như một nhà sản xuất ngách với sản lượng còn rất hạn chế.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của thị trường ô tô Trung Quốc trong hơn một thập niên qua đã dần làm thay đổi cấu trúc của ngành công nghiệp này. Khi Trung Quốc trở thành thị trường ô tô lớn nhất thế giới, đồng thời đẩy mạnh chiến lược phát triển xe năng lượng mới, một thế hệ doanh nghiệp mới đã nổi lên với tốc độ tăng trưởng khiến nhiều đối thủ truyền thống bất ngờ.

Diễn biến này không chỉ phản ánh một sự thay đổi về công nghệ mà còn cho thấy một sự dịch chuyển quyền lực sâu sắc trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

NHỮNG VẾT NỨT ĐẦU TIÊN CỦA CÁC ĐẾ CHẾ Ô TÔ TRUYỀN THỐNG

Những khó khăn mà các nhà sản xuất ô tô truyền thống đang phải đối mặt ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

Honda Motor vừa ghi nhận khoản lỗ hoạt động khoảng 400 tỷ yên, tương đương 2,55 tỷ USD, trong năm tài chính gần nhất. Đây là lần đầu tiên trong gần 70 năm hãng xe Nhật Bản rơi vào tình trạng thua lỗ ở cấp độ hoạt động.

Trong khi đó, Nissan đã công bố kế hoạch đóng cửa nhiều nhà máy và cắt giảm khoảng 20.000 việc làm trên toàn cầu sau khi doanh số tại hai thị trường chiến lược là Mỹ và Trung Quốc suy giảm mạnh. Chỉ riêng tại châu Âu, hãng tiếp tục thông báo cắt giảm thêm 900 lao động.

Singapore là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi đó. Trong nhiều năm, Toyota luôn là thương hiệu thống trị thị trường ô tô tại quốc đảo này. Tuy nhiên, năm 2025 đã đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng khi BYD chính thức vượt qua Toyota để trở thành thương hiệu ô tô bán chạy nhất.

Theo phân tích của CNA đối với tám thương hiệu từng nằm trong nhóm ba hãng xe bán chạy nhất Singapore trong vòng 12 năm qua, thị phần của các thương hiệu đại chúng như Toyota, Honda, Nissan và Mazda đều sụt giảm đáng kể trong giai đoạn 2016-2025.

Ngược lại, các thương hiệu xe điện mới nổi lại tăng trưởng với tốc độ rất nhanh. Thị phần của BYD tại Singapore tăng từ 2,5% năm 2022 lên 21,2% năm 2025. Tesla cũng mở rộng từ 2% năm 2021 lên 6,6% năm 2025. Những con số này cho thấy cuộc cách mạng xe điện không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành hiện thực trên thị trường.

CƠ HỘI TỪ ĐIỆN HÓA VÀ SỰ TRỖI DẬY CỦA XE ĐIỆN

Theo Giáo sư Martin Krzywdzinski, Giám đốc Viện Weizenbaum (Đức), quá trình điện hóa đã mở ra một “cửa sổ cơ hội” hiếm có cho những người chơi mới tham gia ngành công nghiệp ô tô.

Điều đáng chú ý là các hãng xe truyền thống không chỉ bị bất ngờ bởi tốc độ chuyển đổi sang xe điện, mà còn đánh giá thấp khả năng phát triển công nghệ và sản phẩm của các doanh nghiệp Trung Quốc.

Tesla là doanh nghiệp đầu tiên chứng minh rằng xe điện có thể trở thành sản phẩm đại chúng với khả năng cạnh tranh ngang ngửa hoặc vượt trội xe động cơ đốt trong. Hãng tiên phong trong công nghệ pin, hệ thống quản lý năng lượng và đặc biệt là khái niệm “xe định nghĩa bằng phần mềm” (software-defined vehicle).

Trong mô hình mới này, giá trị của chiếc xe không còn nằm chủ yếu ở động cơ cơ khí mà chuyển sang phần mềm, khả năng kết nối, cập nhật từ xa và trải nghiệm số của người dùng. Các doanh nghiệp Trung Quốc nhanh chóng nắm bắt xu hướng này.

Được hậu thuẫn bởi chiến lược công nghiệp quốc gia, họ đầu tư mạnh vào toàn bộ chuỗi giá trị xe điện, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất pin, phát triển linh kiện, xây dựng trạm sạc cho tới nghiên cứu phần mềm. Nhờ đó, Trung Quốc đã hình thành hệ sinh thái xe điện hoàn chỉnh nhất thế giới. Không chỉ dẫn đầu về sản xuất pin, nước này còn sở hữu chuỗi cung ứng quy mô lớn giúp giảm mạnh chi phí sản xuất xe điện.

Trong khi đó, các nền kinh tế phương Tây lại chậm hơn đáng kể trong việc phát triển hạ tầng sạc cũng như xây dựng chính sách hỗ trợ quá trình điện hóa. Điều này khiến tốc độ phổ cập xe điện tại châu Âu và Mỹ thấp hơn so với kỳ vọng, đồng thời làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp bản địa.

Theo Giáo sư Stefan Bratzel, Giám đốc Trung tâm Quản lý Ô tô của Đức, nhiều hãng xe truyền thống đã phản ứng quá muộn, quá thận trọng hoặc đưa ra những sản phẩm chưa đủ hấp dẫn về giá cả lẫn công nghệ. Trong khi đó, khách hàng ngày càng đòi hỏi nhiều hơn: giá bán hợp lý, quãng đường di chuyển dài, khả năng sạc nhanh, giao diện số hiện đại và các tính năng kết nối thông minh.

LIỆU XE ĐIỆN TRUNG QUỐC CÓ THỂ DUY TRÌ ĐÀ THĂNG HOA?

Dù đang tăng trưởng mạnh, các hãng xe điện Trung Quốc cũng không hoàn toàn miễn nhiễm với rủi ro.

Theo Tiến sĩ Terence Fan thuộc Đại học Quản lý Singapore, những doanh nghiệp Trung Quốc đang thành công ở thị trường quốc tế thực chất là số ít còn tồn tại sau một cuộc cạnh tranh khốc liệt trong nước.

Hàng trăm công ty xe điện đã xuất hiện tại Trung Quốc trong những năm đầu của làn sóng điện hóa, nhưng phần lớn đã biến mất hoặc bị sáp nhập. Những doanh nghiệp còn lại như BYD, Geely, Chery hay SAIC đều sở hữu quy mô rất lớn, cho phép họ giảm chi phí sản xuất và duy trì mức giá cạnh tranh. Đó cũng chính là lý do giúp họ có thể mở rộng sang các thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, cuộc chiến giá cả hiện nay đang tạo ra những áp lực mới. Nhiều hãng xe điện Trung Quốc đang chấp nhận lợi nhuận rất thấp để giành thị phần. Trong ngắn hạn, chiến lược này giúp họ tăng trưởng nhanh nhưng về dài hạn, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình kinh doanh đó có bền vững hay không?

Một thách thức khác là giá trị bán lại của xe. Không ít người tiêu dùng bắt đầu nhận thấy rằng nhiều mẫu xe điện Trung Quốc mất giá khá nhanh sau vài năm sử dụng. Đây là điểm yếu đáng chú ý nếu so sánh với các thương hiệu lâu đời vốn có lịch sử hàng chục năm về độ bền và khả năng duy trì giá trị tài sản.

Dẫu vậy, phần lớn chuyên gia đều thống nhất rằng sự nổi lên của các hãng xe Trung Quốc không phải hiện tượng nhất thời. Đây là một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc, tương tự những gì từng xảy ra khi các hãng xe Nhật Bản vươn lên mạnh mẽ trong thập niên 1970 và 1980.

HYBRID VÀ SỨC MẠNH THƯƠNG HIỆU: “LÁ CHẮN” CỦA CÁC HÃNG XE TRUYỀN THỐNG

Trước áp lực từ xe điện, nhiều nhà sản xuất truyền thống đang lựa chọn chiến lược “đa công nghệ” thay vì đặt cược hoàn toàn vào EV.

Toyota là ví dụ điển hình khi hãng tiếp tục coi xe hybrid là giải pháp điện hóa thực tế nhất trong giai đoạn hiện nay. Trong 5 tháng đầu năm 2026 tại Singapore, Toyota bán được 2.708 xe hybrid, trong khi xe điện chỉ đạt 45 chiếc.

Theo Toyota, hybrid giúp giảm phát thải ngay lập tức mà không yêu cầu người dùng thay đổi thói quen sử dụng hoặc phụ thuộc vào hạ tầng sạc công cộng.

Honda cũng đi theo hướng tương tự. Trong 5 tháng đầu năm 2026, hãng ghi nhận 737 xe hybrid và 325 xe chạy xăng được đăng ký mới tại Singapore, trong khi chưa bán được chiếc EV nào.

Điều này cho thấy vẫn còn một bộ phận khách hàng đáng kể chưa sẵn sàng từ bỏ hoàn toàn động cơ đốt trong.

Tuy nhiên, ngay cả những nhà sản xuất thận trọng nhất cũng đã bắt đầu tăng tốc đầu tư cho xe điện. Honda vừa ra mắt mẫu Super-ONE EV tại Nhật Bản và nhanh chóng đưa sản phẩm này tới Singapore. Sự thay đổi đó cho thấy ngay cả những doanh nghiệp từng hoài nghi về tốc độ điện hóa cũng không thể đứng ngoài cuộc chơi.

Một điểm đáng chú ý là các thương hiệu xe sang như BMW và Mercedes-Benz vẫn đang giữ được vị thế tương đối ổn định.

Tại Singapore, thị phần BMW tăng từ 6,2% năm 2015 lên 9,7% năm 2025, trong khi Mercedes-Benz gần như giữ nguyên mức thị phần.

Lợi thế lớn nhất của nhóm này nằm ở giá trị thương hiệu.

Khác với phân khúc đại chúng, nơi người mua thường nhạy cảm với giá cả, khách hàng xe sang sẵn sàng trả thêm tiền cho trải nghiệm sở hữu, lịch sử thương hiệu và cảm xúc gắn liền với sản phẩm. Đó là những giá trị mà các thương hiệu mới khó có thể xây dựng trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, ngay cả các hãng xe hạng sang cũng không thể tránh khỏi áp lực chuyển đổi. Khi xe điện ngày càng trở thành tiêu chuẩn mới, những lợi thế truyền thống về động cơ, cảm giác lái hay kỹ thuật cơ khí sẽ dần suy giảm.

Trong một thế giới mà chiếc xe ngày càng giống một thiết bị công nghệ di động hơn là một cỗ máy cơ khí, các tiêu chí cạnh tranh cũng đang thay đổi nhanh chóng.

Theo các chuyên gia, cuộc đua tương lai sẽ không còn xoay quanh việc ai chế tạo động cơ tốt hơn, mà là ai có phần mềm tốt hơn, dữ liệu tốt hơn, khả năng kết nối mạnh hơn và tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn.

Đó cũng là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng ngành công nghiệp ô tô đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc nhất kể từ khi dây chuyền sản xuất hàng loạt của Henry Ford ra đời hơn một thế kỷ trước.

Trong cuộc chuyển đổi này, không phải tất cả các hãng xe điện mới sẽ trở thành người chiến thắng. Tuy nhiên, điều gần như chắc chắn là cán cân quyền lực đang dịch chuyển về phía những doanh nghiệp có khả năng kết hợp điện hóa, phần mềm, năng lực kiểm soát chi phí và mô hình dịch vụ di chuyển hiện đại.