Hội nghị Công Thương phía Bắc: Biến khó khăn hợp nhất thành động lực phát triển vùng

Tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc lần thứ XI năm 2025 diễn ra ngày 17/10/2025 tại Tuyên Quang, các địa phương đã thẳng thắn chia sẻ những vướng mắc trong triển khai mô hình chính quyền hai cấp, từ chồng chéo pháp lý trong phát triển cụm công nghiệp đến hạ tầng năng lượng chưa đồng bộ. Đây là những bài toán cấp thiết cần tháo gỡ để khu vực phía Bắc tận dụng được lợi thế quy mô mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030.

QUY MÔ LỚN HƠN, ĐỘNG LỰC MẠNH HƠN

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi các tỉnh phía Bắc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp đơn vị hành chính.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh: "Kết quả của năm 2025 sẽ là tiền đề quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, khẳng định vị thế và sức mạnh của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng."

Ba tỉnh Phú Thọ, Ninh Bình và Thái Nguyên là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình này. Phú Thọ sau hợp nhất có quy mô nền kinh tế trên 300.000 tỷ đồng, đứng thứ sáu cả nước.

Ông Trần Quang Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Phú Thọ, cho biết với hơn 430 cán bộ, công chức, viên chức sau sáp nhập, nhờ sự hỗ trợ kịp thời từ Bộ Công Thương, bộ máy ngành Công thương Phú Thọ đã ổn định chỉ sau hơn ba tháng. Tỉnh hiện duy trì tốc độ tăng trưởng 7-7,5%/năm, riêng ngành Công thương đạt 26%/năm - con số ấn tượng trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức. Trong 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 26,8 tỷ USD.

Tại Ninh Bình, sau khi hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng năm 2025 tăng 22%, tổng mức bán lẻ đạt trên 200.000 tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu khoảng 18 tỷ USD. Mặc dù đạt được kết quả tích cực, song ông Hoàng Chí Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Ninh Bình thẳng thắn cho biết quy mô phát triển mở rộng, nhưng nhiệm vụ quản lý phức tạp hơn. Cán bộ cấp xã nhiều nơi còn kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về công thương.

Thái Nguyên đối mặt thêm thách thức từ thiên tai với thiệt hại sơ bộ khoảng 12.200 tỷ đồng, riêng lĩnh vực công thương khoảng 5.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tỉnh vẫn giữ được chỉ số phát triển công nghiệp 9 tháng đạt 9,4%, bán lẻ tăng gần 17%, xuất nhập khẩu tăng 8,2%. Ông Phạm Văn Thọ, Giám đốc Sở Công Thương Thái Nguyên chia sẻ giải pháp hiệu quả: "Tất cả cán bộ phụ trách công thương tại 92 xã được đưa vào cùng một nhóm trao đổi để hướng dẫn, chia sẻ tài liệu; khi có vướng mắc thì hỏi ngay và được hướng dẫn trực tiếp."

CỤM CÔNG NGHIỆP TẠI NHIỀU TỈNH VẪN ĐANG GẶP KHÓ

Phú Thọ, với mục tiêu trở thành trung tâm logistics vùng trung du, đang gặp khó trong lựa chọn nhà đầu tư cho cụm công nghiệp do chồng chéo giữa Luật Đầu tư công và Nghị định số 32/2024/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp. Ông Trần Quang Tuấn cho biết hiện phải làm song song hai thủ tục: Chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư, nhưng chưa rõ quy trình trước sau.

Ninh Bình đối mặt tình huống tương tự khi nhiều dự án cụm công nghiệp đã hoàn tất chấm điểm, thẩm tra theo quy trình cũ, nhưng đúng thời điểm hợp nhất, các quyết định chưa kịp ban hành. Ông Hoàng Chí Dũng kiến nghị Bộ Công Thương và các Vụ, Cục hướng dẫn cụ thể để không phải làm lại từ đầu, tránh gián đoạn các dự án đang triển khai.

Vấn đề chuyển giao tài sản cụm công nghiệp hình thành trước năm 2010 cũng đang là khoảng trống pháp lý. Các địa phương không có căn cứ thực hiện khi muốn chuyển giao cho doanh nghiệp đầu tư nâng cấp hạ tầng.

Dù là nơi có các công trình thủy điện lớn, nhiều vùng nông thôn và khu sản xuất ở Phú Thọ vẫn phải chịu điện yếu, truyền tải kém ổn định. Ông Trần Quang Tuấn nêu thực tế: "Phú Thọ là nơi sản xuất ra điện nhưng hệ thống hạ thế chưa đồng bộ, dẫn đến điện yếu ở một số khu vực. Điện không ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống dân sinh."

Tại Ninh Bình, với 20 khu công nghiệp và 43 cụm công nghiệp đang hoạt động, nhiều doanh nghiệp phản ánh nguồn điện chưa linh hoạt, thiếu ổn định. Địa phương đề xuất Bộ Công Thương chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam hỗ trợ nguồn vốn nâng cấp hệ thống điện nông thôn và trạm biến áp.

Đối với tỉnh Điện Biên, bà Lê Thị Lưỡng, Giám đốc Sở Công Thương Điện Biên, cho biết tỉnh vẫn chưa có đường dây 220kV và trạm biến áp 220kV, khiến thu hút đầu tư năng lượng gặp nhiều trở ngại. Do đó, kiến nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam sớm triển khai các công trình này. Bà Lưỡng cũng đề nghị sửa đổi Luật Điện lực và Luật Đầu tư, bỏ quy định đấu thầu trong một số trường hợp đặc thù.

Ngoài ra, Điện Biên đề nghị Bộ Công Thương sớm hướng dẫn thực hiện Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện lực - nội dung thiết yếu để đảm bảo năng lực quản lý, giám sát tại các dự án thủy điện.

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO: TIỀM NĂNG LỚN CẦN CƠ CHẾ PHÙ HỢP CHO PHÁT TRIỂN

Sơn La có tiềm năng năng lượng tái tạo khoảng 10.200 MW, đã đưa vào vận hành gần 4.000 MW, cung cấp 12-15 tỷ kWh/năm, chiếm 4-5% sản lượng điện quốc gia. Riêng năm 2024, thu ngân sách từ năng lượng đạt 2.900-3.400 tỷ đồng, chiếm 50% tổng thu của tỉnh.

Tuy nhiên, dù Quy hoạch điện 8 được phê duyệt hơn 2 năm, Sơn La chưa được cấp phép cho dự án nào mới. Ông Quàng Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Công Thương Sơn La, cho biết tỉnh đang rà soát lại toàn bộ quy hoạch sử dụng đất, đảm bảo đồng bộ giữa các ngành, đồng thời đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó ưu tiên hoàn thiện quy hoạch, rà soát cơ chế phối hợp giữa các ngành và đẩy mạnh thu hút đầu tư điện gió, điện mặt trời, thủy điện tích năng.

Lai Châu nêu vấn đề công tác đấu thầu dự án có sử dụng đất chưa thống nhất. Ông Vương Thế Mẫn, Giám đốc Sở Công Thương Lai Châu nhấn mạnh: "Nơi giao Sở Tài chính, nơi giao Sở Công Thương, thậm chí có nơi giao cho cấp xã. Sự thiếu nhất quán này gây lúng túng trong xác định cơ quan chủ trì, kéo dài tiến độ."

Trước đây, doanh nghiệp được phép tự khảo sát, tự lập dữ liệu, trong khi Nhà nước chưa có nguồn lực thực hiện. Do đó, phần lớn dữ liệu hiện nằm trong tay doanh nghiệp, gây vướng khi tích hợp lên quy hoạch cấp quốc gia. Lai Châu kiến nghị bổ sung các loại giá năng lượng mới (điện mặt trời, điện tích năng, thủy điện tích năng) và xem xét bỏ đấu thầu với dự án quy mô vừa và nhỏ để đẩy nhanh tiến độ đầu tư.

Ghi nhận các kiến nghị, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết Bộ đã, đang tích cực xử lý. Về phân cấp công trình thủy điện, hiện quy định hầm dài trên 1,5 km được xếp loại "công trình đặc biệt", kéo theo hàng loạt yêu cầu về giám sát, tư vấn, đấu thầu đặc biệt. Bộ đã hai lần kiến nghị Bộ Xây dựng và theo phản hồi mới nhất, Bộ Xây dựng sẽ điều chỉnh trong quy định liên quan tới đây.

Liên quan đến 250 hộ dân Sơn La chưa có điện, Bộ Công Thương đã làm việc với Bộ Tài chính và được thông tin vướng mắc về nguồn vốn ODA đang được tháo gỡ, dự kiến sớm triển khai cấp điện cho các hộ dân vùng sâu, vùng xa.

Về kiến nghị bỏ quy định đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, ông Trần Hoài Trang cho biết Luật Điện lực quy định rõ, khi có từ hai nhà đầu tư trở lên đăng ký, bắt buộc phải đấu thầu. Tuy nhiên, Bộ ghi nhận thực tế triển khai còn chậm và đang rà soát để điều chỉnh, phối hợp chặt hơn giữa các cấp, ngành.

"Thực tế, nguyên nhân chậm không hoàn toàn do quy định đấu thầu, mà chủ yếu do khâu tổ chức, thẩm định, lựa chọn nhà đầu tư ở địa phương chưa đồng bộ", ông Trang nhấn mạnh.

Với việc Chính phủ ban hành Nghị định số 225/2025/NĐ-CP mới đây, quy định về hồ sơ, bản đồ quy hoạch tỷ lệ 1/2000 đã được nới, tạo thuận lợi hơn cho các dự án năng lượng quy mô lớn. Nhiều điểm nghẽn pháp lý sẽ được gỡ trong thời gian tới, giúp các địa phương có thêm dư địa phát triển năng lượng sạch, bền vững.

Ông Đinh Thế Phúc, Thành viên Hội đồng thành viên Tập đoàn Điện lực Việt Nam, cho biết ngành công nghiệp điện và dịch vụ điện lực là lĩnh vực phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế-xã hội, cũng như đời sống của nhân dân. Nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng, cả về sản lượng và chất lượng.

"Tập đoàn đã chỉ đạo các công ty điện lực tỉnh phối hợp chặt chẽ với Sở Công Thương tại địa phương, nắm bắt đầy đủ các nhu cầu, công việc, yêu cầu của người dân", ông Phúc thông tin; đồng thời cho biết thông qua các ý kiến, kiến nghị của các Sở Công Thương, Tập đoàn đã tiếp thu và sẽ chỉ đạo các đơn vị trực thuộc thực hiện tốt hơn trong thời gian tới."

Để có nguồn điện ổn định và cung cấp đủ cho các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề xuất ba giải pháp:

Thứ nhất, các tỉnh tạm thời sử dụng quy hoạch cũ để sớm quyết định chủ đầu tư, tránh ách tắc do quy hoạch điện đang chờ điều chỉnh sau sáp nhập.

Thứ hai, đề nghị các Sở Công Thương phối hợp, hỗ trợ đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng để kịp tiến độ các dự án điện.

Thứ ba, đề nghị các địa phương tạo điều kiện, hỗ trợ tuyên truyền về tiết kiệm điện - giải pháp quan trọng để đảm bảo cung ứng điện ổn định, bền vững.