“Lá chắn” công nghệ để kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện

Theo Thạc sĩ Hà Thị Kim Phượng, Phòng Điều dưỡng - Tiết chế và Kiểm soát Nhiễm khuẩn (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế), cứ 100 người bệnh tại các bệnh viện chăm sóc cấp tính có 7 đến 15 người bệnh mắc ít nhất một nhiễm khuẩn bệnh viện trong thời gian nằm viện. Đây là kết quả thống kê trên toàn cầu do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thực hiện năm 2022.

"Trung bình, 1 trong 10 người bệnh bị ảnh hưởng sẽ tử vong do nhiễm khuẩn bệnh viện do vi khuẩn kháng kháng sinh. Dự báo đến năm 2050, gần 3,5 triệu người có thể tử vong do nhiễm khuẩn bệnh viện mỗi năm”, bà Kim Phượng thông tin.

Ước tính ở bất cứ thời điểm nào, cũng có hơn 1,4 triệu người bệnh trên thế giới mắc nhiễm khuẩn bệnh viện. Tại Việt Nam, kết quả điều tra nhiễm khuẩn bệnh viện tại 36 bệnh viện phía Bắc, tỷ lệ này là 7,9%. Thông tin trên được Bệnh viện K đưa ra trong buổi Lễ Phát động Chiến dịch vệ sinh tay năm 2025.

Mới đây, tại Hội nghị Quốc tế Kiểm soát nhiễm khuẩn 2025 ngày 14/10, BSCKII. Phạm Thanh Việt, Phó Giám đốc phụ trách điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, cũng nhấn mạnh rằng kiểm soát nhiễm khuẩn là “lá chắn thầm lặng” bảo vệ người bệnh, nhưng nếu bị xem nhẹ, hậu quả có thể rất nặng nề.

Theo bác sĩ Việt, nói đến kiểm soát nhiễm khuẩn không thể tách rời các yếu tố phụ trợ như khử khuẩn, tiệt khuẩn và quản lý dụng cụ y tế tập trung. Những công việc này không chỉ là khâu kỹ thuật mà là yếu tố quyết định đến chất lượng phẫu thuật và an toàn của người bệnh. Đáng tiếc là ở nhiều nơi, công tác này vẫn chưa được đầu tư đúng mức.

Thực tế cho thấy kiểm soát nhiễm khuẩn kém có thể khiến bệnh nhân phải nằm viện lâu gấp đôi, tăng chi phí điều trị hàng chục phần trăm và nguy hiểm nhất là làm tăng tỷ lệ mất mạng sau phẫu thuật. Nếu các bệnh viện không thay đổi tư duy quản lý, những ca nhiễm trùng bệnh viện sẽ tiếp tục xảy ra âm thầm và lặp lại.

Trong khi đó, TS.BS. Phùng Mạnh Thắng, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Chợ Rẫy, thông tin 7 năm trở lại đây, toàn bộ quy trình tiệt khuẩn dụng cụ phẫu thuật tại bệnh viện - từ tiếp nhận, xử lý, tiệt khuẩn, lưu kho đến cấp phát - đã được số hóa và quản lý bằng phần mềm. Các phòng mổ chỉ cần đặt lệnh trên hệ thống để đăng ký loại dụng cụ cần dùng và thời gian phẫu thuật, đơn vị tiệt khuẩn sẽ chuẩn bị đúng theo yêu cầu.

Giai đoạn tiếp theo, bệnh viện sẽ tích hợp AI vào hệ thống này để tự động truy vết, cảnh báo và thay cho việc kiểm tra thủ công. Nếu hệ thống phát hiện dụng cụ có dấu hiệu bất thường, nó sẽ ngay lập tức chặn việc đưa vào phòng mổ, loại bỏ nguy cơ nhiễm khuẩn từ khâu dụng cụ. Công nghệ này giúp tự động hóa toàn bộ quy trình kiểm soát chất lượng, đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.

Bệnh viện đang xem xét lựa chọn giữa hai mô hình quản lý bằng mã QR hoặc RFID. Khi đó, mỗi dụng cụ phẫu thuật sẽ được gắn mã định danh để truy vết vòng đời sử dụng, kiểm tra số lần tái tiệt khuẩn và chủ động lập kế hoạch thay mới khi cần thiết...

“Các nước phát triển đều yêu cầu mọi dụng cụ sử dụng cho người bệnh phải được truy vết và đảm bảo an toàn tuyệt đối. Với AI, chúng tôi hy vọng có thể đạt được tiêu chuẩn này", bác sĩ Thắng nói.

Bên cạnh Bệnh viện Chợ Rẫy, hội nghị năm nay cũng chia sẻ mô hình quản lý dụng cụ tập trung tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM và Bệnh viện Hùng Vương; mô hình đơn vị tiệt khuẩn tập trung trong kỷ nguyên số tại BV Quân Y 175... Đặc biệt, chương trình còn cập nhật thêm các tiến bộ, ứng dụng công nghệ mới trong vấn đề kiểm soát nhiễm khuẩn tại các nước trên thế giới.

Theo ông David Bellamy, Phó chủ tịch Liên đoàn Khoa học Tiệt khuẩn Thế giới (WFHSS), việc số hóa và truy xuất nguồn gốc dụng cụ y tế là xu hướng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa, số ca phẫu thuật và mức độ phức tạp của các thủ thuật ngày càng tăng. "Mỗi dụng cụ đều quan trọng, mỗi quy trình phải minh bạch, và mỗi bệnh nhân xứng đáng được an toàn", ông nói.

Hiện các bệnh viện trên thế giới đang chuyển đổi mạnh mẽ sang các hệ thống quản lý số hóa, ứng dụng AI và phân tích dữ liệu để ngăn ngừa lỗi thủ công, mất dụng cụ hoặc thiếu khay phẫu thuật - những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh. Truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là nền tảng của an toàn bệnh nhân và trách nhiệm pháp lý.

BSCKII. Phạm Thanh Việt ước tính, việc ứng dụng số hóa và AI có thể giúp giảm 30 - 40% nhân sự trong khâu tiệt khuẩn dụng cụ. Theo ông Việt, trong bối cảnh nhân lực y tế ngày càng khó khăn và yêu cầu chất lượng điều trị ngày càng cao, việc mạnh dạn ứng dụng công nghệ là hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý và chăm sóc người bệnh.

Một trong những lợi ích lớn nhất của AI là khả năng phân tích dữ liệu lịch sử, bao nhiêu ca phẫu thuật trong ngày, loại phẫu thuật nào thường sử dụng loại dụng cụ nào, và tốc độ tiêu hao thiết bị ra sao...

Từ đó, AI có thể dự báo nhu cầu dụng cụ trong tương lai, giúp bộ phận kho chuẩn bị trước. Nếu nguồn cung gần cạn hoặc có thiết bị cần bảo trì, hệ thống sẽ tự động cảnh báo, tránh tình trạng “thiếu dao mổ giữa ca” – một sự cố hi hữu nhưng cực kỳ nghiêm trọng.

Theo các chuyên gia, chỉ riêng việc giảm 10% thời gian chờ đợi dụng cụ trong ca mổ đã giúp tiết kiệm hàng tỉ đồng mỗi năm cho bệnh viện tuyến trung ương. Đồng thời, Việt Nam có lợi thế lớn khi triển khai AI trong y tế vì các bệnh viện lớn đều đã số hóa hồ sơ bệnh án và quy trình phẫu thuật.

Điều còn thiếu là sự liên thông dữ liệu giữa các hệ thống và đầu tư ban đầu cho hạ tầng. Nếu được triển khai đồng bộ, một trung tâm kiểm soát dụng cụ y khoa thông minh có thể phục vụ cho nhiều bệnh viện vệ tinh cùng lúc, giúp tiết kiệm chi phí và nhân lực đáng kể.

Các chuyên gia quốc tế cũng nhận định, AI trong quản lý vô khuẩn sẽ là xu hướng tất yếu, tương tự như cách robot phẫu thuật đã trở thành chuẩn mực trong nhiều lĩnh vực.