Y học hiện đại “nới rộng” giờ vàng đột quỵ

Với những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đột quỵ, giới hạn “giờ vàng” cấp cứu đang dần được mở rộng. Bác sĩ không còn chỉ nhìn vào thời gian khởi phát triệu chứng, mà tập trung đánh giá tình trạng mô não để quyết định khả năng can thiệp và phục hồi cho từng bệnh nhân.

Ngày 10/10/2025, Bệnh viện Nhân dân 115 cho biết vừa cứu sống cụ ông N.V.L (95 tuổi, TP.HCM) nhập viện trong tình trạng yếu liệt hoàn toàn nửa người bên phải, nói khó, méo miệng. Khi tiếp nhận, người bệnh đã ở giờ thứ 11 sau khởi phát đột quỵ.

Theo kết quả chụp CT-scan, bệnh nhân bị tắc động mạch cảnh trong và động mạch não giữa bên trái – hai nhánh chính nuôi dưỡng phần lớn bán cầu não. PGS.TS.BS. Nguyễn Huy Thắng, Trưởng khoa Bệnh lý Mạch máu não, cho biết: “Người bệnh đã vượt qua thời gian có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết, trong khi tắc mạch máu lớn khiến não thiếu máu nghiêm trọng. Cơ hội duy nhất để cứu người bệnh là can thiệp lấy huyết khối”.

Từ kinh nghiệm và kỹ thuật can thiệp hiện đại đã triển khai tại bệnh viện, các bác sĩ quyết định thực hiện thủ thuật lấy huyết khối trong cửa sổ điều trị mở rộng đến 24 giờ. Sau 55 phút thao tác căng thẳng, các bác sĩ đã lấy ra cục huyết khối, dòng máu não tái thông hoàn toàn, giúp não được tái tưới máu.

Một ngày sau can thiệp, từ trạng thái liệt hoàn toàn, bệnh nhân đã hồi phục gần như bình thường, sức cơ nửa người bên phải đã đạt 4/5. Các bác sĩ cho biết, đây là minh chứng cho sự tiến bộ vượt bậc của y học Việt Nam trong điều trị đột quỵ, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân cao tuổi và đã quá thời gian điều trị kinh điển.

Tại Hội nghị Khoa học – Công nghệ 2025 tại Bệnh viện Đa khoa Khu vực Hóc Môn mới đây, ThS.BS Phạm Nguyên Bình, khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115, cho rằng trước đây, người bệnh trên 80 tuổi thường phải đối mặt với sự thận trọng quá mức, hoặc thậm chí bị từ chối điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết (rtPA) do nguy cơ xuất huyết não quá cao.

"Tuy nhiên, giới y khoa hiện nay đã có lời khẳng định dứt khoát, tuổi tác không còn là chống chỉ định tuyệt đối", bác sĩ Bình khẳng định. Trước đó, một bệnh nhân nam, 87 tuổi, cũng đã tới cấp cứu tại Bệnh viện Nhân dân 115 ở giờ thứ 20. Tình trạng khi vào viện là liệt nửa người phải, NIHSS (thang điểm đánh giá mức độ nặng của đột quỵ não) 11 điểm.

Nhờ áp dụng những đánh giá lâm sàng và hình ảnh học mới, bệnh nhân vẫn được chỉ định tiêu sợi huyết tĩnh mạch (rtPA). Chỉ 24 giờ sau, kết quả đã làm kinh ngạc đội ngũ điều trị, tình trạng yếu liệt cải thiện mạnh mẽ, điểm NIHSS giảm sâu xuống còn 4 điểm.

"Hai ca bệnh này cho thấy, mục tiêu cao nhất của y học hiện đại không phải là tuân thủ máy móc khoảng thời gian 4,5 giờ, mà là tận dụng mọi cơ hội để tái tưới máu cho bệnh nhân", bác sĩ Bình nói.

Bác sĩ Bình cho hay khoảng 20% bệnh nhân đột quỵ là đột quỵ thức giấc hoặc không rõ thời điểm khởi phát. Theo cách tính cũ, thời gian sẽ được tính từ lần cuối cùng bệnh nhân được nhìn thấy bình thường, khiến hầu hết bị loại khỏi điều trị.

Ngày nay, nhờ ứng dụng các kỹ thuật hình ảnh học tiên tiến, việc điều trị đột quỵ đã có bước ngoặt lớn. Với hình ảnh tưới máu não hoặc cộng hưởng từ MRI, bác sĩ có thể phân biệt rõ vùng lõi đã hoại tử và vùng khu vực não đang thiếu máu nhưng vẫn có khả năng phục hồi. Khi vùng có khả năng phục hồi lớn hơn phần lõi đã chết, các chuyên gia có thể mạnh dạn mở rộng “cửa sổ” điều trị tiêu sợi huyết lên đến 9 giờ. 

Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Đức Khang, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết: “Thống kê năm 2024 từ khoa Bệnh lý mạch máu não, tỷ lệ bệnh nhân đến bệnh viện trong khoảng từ 0 - 4,5 giờ đầu chỉ chiếm 14,2% và trong khoảng từ 4,5 - 6 giờ là 9,2%. Có đến 40,8% bệnh nhân đến trong khoảng từ 6 - 24 giờ và 35,8% đến sau 24 giờ. Như vậy, gần 80% bệnh nhân nhập viện sau 6 giờ đồng hồ”.

Theo bác sĩ Khang, từ năm 2018, nhờ vào sự hỗ trợ của phần mềm trí tuệ nhân tạo RAPID, thời gian “vàng” cho can thiệp được đột quỵ đã được mở rộng. Đây là phần mềm RAPID do nhóm nghiên cứu Đại học Stanford (Hoa Kỳ) phát triển, ứng dụng AI giúp đánh giá nhanh tình trạng não bộ của bệnh nhân đột quỵ đến muộn sau 6 giờ. 

Theo đó, những bệnh nhân đột quỵ đến sau 6 giờ đều được chụp CT hoặc MRI, rồi hình ảnh chụp được đưa vào phần mềm RAPID để tự động phân tích trong 30 giây đến 2 phút. Phần mềm này giúp xác định vùng não hoại tử, vùng tranh tối tranh sáng - tức vùng não chưa hoại tử hoàn toàn, vẫn còn khả năng phục hồi nếu được tái thông mạch máu kịp thời.

Ngoài ra, RAPID còn giúp bác sĩ đánh giá nhanh mức độ tuần hoàn bàng hệ, vị trí tổn thương mạch máu, từ đó đưa ra kế hoạch can thiệp chính xác hơn. Sau gần 5 năm áp dụng, phần mềm RAPID tại Bệnh viện Nhân dân 115  đã hỗ trợ chẩn đoán cho hơn 5.000 bệnh nhân.

Trong đó, khoảng 56% bệnh nhân đến muộn sau 6 giờ được chỉ định tái thông mạch máu. Tính trung bình, phần mềm RAPID đã góp phần giúp hơn 1/3 bệnh nhân đột quỵ đến muộn có cơ hội phục hồi, một thành tựu được xem là “mơ ước” trong ngành y khoa.

Tuy nhiên, dù “cửa sổ” điều trị đã mở rộng, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là cấp cứu càng sớm càng tốt. “Khả năng hồi phục cao nhất chỉ có ở người được tái thông mạch sớm", bác sĩ Phạm Nguyên Bình cho hay. “Khi người dân nghi ngờ dấu hiệu đột quỵ, dù nhẹ nhất, hãy gọi cấp cứu ngay, đừng để sự chần chừ đánh mất cơ hội cứu sống”.