Mở đường cho cà phê và nông sản Tây Nguyên vươn ra thị trường quốc tế

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng khắt khe, việc đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nông sản Việt Nam duy trì năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Hiện nay, các quốc gia nhập khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản đang siết chặt quy định liên quan đến môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội, buộc doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm của mình được sản xuất theo hướng xanh, sạch và minh bạch. Nếu không đáp ứng, nông sản Việt Nam sẽ đối mặt nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc mất lợi thế trên bàn thương lượng giá.

TRĂN TRỞ CÂU CHUYỆN TRỒNG CÀ PHÊ SẠCH VÀ XÂY DỰNG NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG

Cà phê và các đặc sản vùng Tây Nguyên được xem là những ngành hàng chịu tác động rõ rệt nhất. Là “thủ phủ cà phê” của Việt Nam và một trong những trung tâm sản xuất lớn của thế giới, Tây Nguyên không chỉ mang giá trị kinh tế chiến lược mà còn là biểu tượng của nông nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, 90% các sản phẩm cà phê Việt Nam xuất khẩu vẫn ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Đáng chú ý, các sản phẩm cà phê cũng như đặc sản vùng miền đang đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững quốc tế, từ giảm phát thải carbon, bảo tồn đa dạng sinh học đến cải thiện điều kiện lao động.

Ngày 24 đến 26/9 vừa qua, Dự án GEVA (Green Export Vietnam) do KisStartup vận hành đã tổ chức hai khóa đào tạo về xuất khẩu xanh tại hai tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai, thu hút gần 70 doanh nghiệp, hợp tác xã và cá nhân hoạt động trong chuỗi giá trị cà phê và các loại hạt.

Đại diện các doanh nghiệp, hợp tác xã và học viên đều thể hiện niềm đam mê dành cho nông sản địa phương, đồng thời có những trăn trở rất thực tế trong hành trình phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Không ít doanh nghiệp chia sẻ đang loay hoay tìm lời giải cho câu hỏi làm thế nào để trồng cà phê sạch, phát triển nông nghiệp bền vững đạt chuẩn quốc tế mà vẫn duy trì hiệu quả kinh tế.

Những câu hỏi cũng phản ánh đúng thực trạng của nhiều doanh nghiệp đang loay hoay tìm hướng đi bền vững, khi "xuất khẩu xanh" không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành một yêu cầu cụ thể từ các thị trường khó tính như châu Âu, Bắc Mỹ.

Chia sẻ về mô hình kinh doanh và truyền thông cho xuất khẩu xanh, bà Nguyễn Đặng Tuấn Minh, CEO KisStartup, cho biết Tiêu chuẩn Bền vững Tự nguyện (VSS) là một khái niệm “nóng” đang định hình lại hướng đi của ngành nông nghiệp xuất khẩu.

Dưới sự dẫn dắt của bà Nguyễn Đặng Tuấn Minh, các doanh nghiệp đã thực hành cách định vị lại sản phẩm theo hướng xanh, xây dựng câu chuyện thương hiệu dựa trên giá trị bền vững để kết nối hiệu quả hơn với thị trường quốc tế.

Theo nghiên cứu về tác động thương mại của các tiêu chuẩn bền vững tự nguyện VSS đối với hàng hóa nông sản nhiệt đới, mức độ áp dụng VSS tăng 1 điểm phần trăm có thể làm tăng giá trị xuất khẩu các mặt hàng nhiệt đới (trong đó có cà phê) từ 1,8-3,3%.

“GIẢI MÔ NHỮNG BĂN KHOĂN VỀ VSS VÀ XUẤT KHẨU XANH CHO SẢN PHẨM CÀ PHÊ VÀ HẠT CỦA TÂY NGUYÊN

Bà Nguyễn Đặng Tuấn Minh cho rằng dù mang tên “tự nguyện”, nhưng trên thực tế, VSS ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết để sản phẩm có thể thâm nhập vào các thị trường lớn. Doanh nghiệp buộc phải hiểu và đáp ứng các tiêu chuẩn này nếu muốn duy trì vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chính sự “tự nguyện mà như bắt buộc” ấy đã khơi gợi nhiều câu hỏi, tranh luận và chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn, giúp các doanh nghiệp nhận diện rõ hơn yêu cầu của thị trường cũng như con đường cần đi để chuyển mình theo hướng xanh hóa.

Tại khóa học, ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc kỹ thuật của CODAS, cũng đã trực tiếp giới thiệu và hướng dẫn cách áp dụng các tiêu chuẩn phổ biến trong ngành cà phê như 4C, Rainforest Alliance vào thực tế trang trại.

Các chuyên gia đã cùng doanh nghiệp tham gia khóa học “giải mã” nhiều băn khoăn về VSS cũng như xuất khẩu xanh. Theo đó, VSS không phải là “rào cản” mà là cơ hội để nâng tầm sản phẩm, chủ động đáp ứng yêu cầu thị trường thay vì bị động “chạy theo” khách hàng và các chuẩn. Và “Xanh” không chỉ vì thị trường quốc tế đòi hỏi, mà còn vì lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp, cộng đồng và môi trường, đặc biệt tại vùng thủ phủ cà phê Tây Nguyên, giúp nông sản Tây Nguyên không chỉ bán được giá cao hơn mà còn xây dựng được uy tín vững chắc.

“Theo đuổi chất lượng và bền vững là lựa chọn chiến lược, giúp doanh nghiệp xây dựng nền tảng vững chắc để phát triển xuất khẩu”, ông Bùi Khánh Tùng nói.

Không khí học tập sôi nổi, cởi mở cùng những trao đổi thẳng thắn giữa doanh nghiệp và chuyên gia đã biến các khóa đào tạo của GEVA không chỉ là lớp học về kỹ thuật xuất khẩu, mà còn là diễn đàn thực sự về tư duy phát triển bền vững - nơi khái niệm “xanh” được cụ thể hóa bằng hành động, và bằng chính quyết tâm của những người làm nông sản Việt Nam muốn vươn xa.

Kết thúc khóa học, sự quyết tâm thay đổi đã được thể hiện rõ nét khi nhiều doanh nghiệp chủ động đăng ký tham gia chương trình ươm tạo – tăng tốc của GEVA. Đây là chương trình hướng tới nâng cao năng lực xuất khẩu xanh, áp dụng tiêu chuẩn VSS, cho doanh nghiệp Việt Nam thông qua chuỗi hoạt động đào tạo, tư vấn, ươm tạo – tăng tốc và kết nối thị trường quốc tế nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.