Mở rộng bổ nhiệm thẩm phán là người nước ngoài tại Tòa án chuyên biệt

Chiều 5/12, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế. Dự thảo quy định tại khoản 2, Điều 9 “thẩm phán bao gồm công dân Việt Nam, người nước ngoài”.

Đại biểu Đặng Bích Ngọc - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ cho biết trong bối cảnh hiện nay khi thẩm phán của Việt Nam chưa đủ về số lượng, chưa đảm bảo về chất lượng, có thể khó thực hiện nhiệm vụ xét xử dẫn đến hiệu quả sẽ hạn chế. Điều này dẫn đến việc khó có thể cạnh tranh được với các Tòa án chuyên biệt của các nước trên thế giới.

Do đó, đại biểu thống nhất có thể mở rộng nguồn bổ nhiệm thẩm phán là người nước ngoài nhằm đáp ứng các yêu cầu trước mắt trong giai đoạn hiện nay.

Điều này sẽ góp phần thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, có kinh nghiệm và là điều kiện rất tốt để các thẩm phán và thư ký là người Việt Nam có điều kiện học tập, học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn.

Ủng hộ quy định trên, đại biểu Lê Thu Hà, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai, cho biết đây là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của mô hình Tòa án chuyên biệt.

Tuy nhiên, dự thảo luật cần làm rõ cơ chế phòng ngừa xung đột lợi ích; đặc biệt với trường hợp thẩm phán có hoạt động tư vấn trọng tài hoặc lợi ích kinh tế liên quan các bên. Phạm vi miễn trừ tư pháp cũng cần được xác định rõ, có chịu trách nhiệm khi có lỗi cố ý hay không.

Khoản 2, điều 9 dự thảo quy định, thẩm phán là người nước ngoài thì phải đáp ứng được các điều kiện, tiêu chuẩn như sau: thẩm phán nước ngoài, luật sư, chuyên gia có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp; có ít nhất 10 năm kinh nghiệm tham gia xét xử, giải quyết vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh; có trình độ tiếng Anh để giải quyết vụ việc tại Tòa án chuyên biệt; không quá 75 tuổi...

Đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa, đề nghị cần làm rõ căn cứ để xác định một người nước ngoài là người có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt,  kiến thức chuyên môn phù hợp khi họ không sinh sống, làm việc tại Việt Nam.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu Thạch Phước Bình, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, nhận thấy đội ngũ thẩm phán là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và uy tín của Tòa án.

Các mô hình thành công như Tòa án thương mại quốc tế Singapore, Tòa án Dubai, Tòa án Abu Dhabi, Tòa án quốc tế Qatar… đều xây dựng đội ngũ thẩm phán kết hợp giữa trong nước và quốc tế; bảo đảm trình độ chuyên môn, tính độc lập, hiệu quả và minh bạch theo chuẩn mực quốc tế.

Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng các Tòa án này đều lựa chọn mô hình đội ngũ thẩm phán hỗn hợp, kết hợp thẩm phán trong nước với thẩm phán quốc tế. Sự đa dạng này giúp tăng cường tính tin cậy của Tòa án "trong mắt" nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế. Đồng thời tạo sự cân bằng giữa hiểu biết hệ thống pháp luật trong nước với kinh nghiệm quốc tế.

Đại biểu đề nghị cần phân loại thẩm phán không chỉ theo quốc tịch mà theo chức năng, bao gồm Thẩm phán chuyên trách, Thẩm phán quốc tế và Thẩm phán kiêm nhiệm là các chuyên gia cao cấp.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến, phối hợp với cơ quan thẩm tra để xem xét trong quá trình chỉnh lý dự thảo luật.

Về việc xác định tiêu chí thẩm phán là người nước ngoài, đề nghị Quốc hội cho phép Chánh án Tòa án nhân dân tối cao chịu trách nhiệm xây dựng Bộ tiêu chí để lựa chọn thẩm phán trước khi trình Chủ tịch nước bổ nhiệm.