Kết thúc quý 1/2026, ngân sách nhà nước duy trì trạng thái thặng dư với 299,3 nghìn tỷ đồng nhờ tiến độ thu vượt chi mặc dù so với cùng kỳ, chi tăng trên 23%. Tuy vậy, việc mở rộng các chính sách miễn, giảm thuế nhằm hỗ trợ nền kinh tế đang tạo áp lực không nhỏ lên nguồn thu thời gian tới...

Bộ Tài chính vừa công bố tình hình thu, chi ngân sách nhà nước trong quý 1 năm 2026 cho thấy nhiều điểm sáng về tiến độ thực hiện, song cũng bộc lộ những dấu hiệu cho thấy đà tăng trưởng nguồn thu đang có xu hướng chậm lại, đặc biệt ở các khoản thu chủ lực.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, riêng tháng 3/2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt 228,1 nghìn tỷ đồng.

Lũy kế quý 1, tổng thu ngân sách ước khoảng 829,4 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,8% dự toán năm và tăng 11,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, ngân sách trung ương và địa phương đều ghi nhận tiến độ thu tương đối đồng đều, lần lượt đạt 32,8% và 33,1% dự toán.

Xét trong cơ cấu thu, nguồn thu nội địa tiếp tục đóng vai trò chủ lực với 740,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,7% dự toán và tăng 12,5% so với cùng kỳ ngoài.

Tuy nhiên, nếu so với mức tăng trưởng 37% của cùng kỳ năm trước, tốc độ tăng hiện nay đã chậm lại đáng kể. Điều này cho thấy động lực từ các nguồn thu thuế trong nước bắt đầu giảm tốc.

Yếu tố bên ngoài là một trong những nguyên nhân chính gây áp lực lớn lên nguồn thu ngân sách. Diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy chi phí đầu vào tăng và khiến giá năng lượng biến động.

Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã linh hoạt áp dụng nhiều giải pháp tài khóa như giảm thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường và một số khoản phí, lệ phí nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và kích thích tiêu dùng. Tuy nhiên, các chính sách này cũng khiến nguồn thu ngân sách nhà nước bị thu hẹp trong ngắn hạn.

Song song, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 77,4 nghìn tỷ đồng, bằng 27,8% dự toán và tăng 7,6% so với kỳ năm 2025.

Ngược lại, thu từ dầu thô trong quý 1 ước đạt 11,2 nghìn tỷ đồng, bằng 26,1% dự toán nhưng giảm 15,8% so cùng kỳ năm 2025 do ảnh hưởng từ sự biến động giá dầu thế giới và sản lượng thanh toán giảm.

Đối với nguồn chi ngân sách, trong tháng 3, chi ngân sách ước đạt 219,1 nghìn tỷ đồng. Lũy kế quý 1, tổng chi đạt 530,1 nghìn tỷ đồng, tương ứng 16,8% dự toán và tăng 23,1% so với cùng kỳ năm trước. Cơ cấu chi tiếp tục ưu tiên cho đầu tư phát triển và các nhiệm vụ an sinh xã hội.

Cụ thể, chi đầu tư phát triển đạt khoảng 116,1 nghìn tỷ đồng, bằng 10,4% dự toán Quốc hội quyết định. Tỷ lệ giải ngân ước đạt 11,5% kế hoạch Thủ tướng giao, cao hơn mức 9,7% của cùng kỳ năm 2025, cho thấy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có cải thiện rõ rệt. Bên cạnh đó, chi thường xuyên đạt 20,8% dự toán, bảo đảm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện các chính sách xã hội.

Về huy động vốn cho ngân sách trung ương, tính đến hết quý 1, đã thực hiện phát hành 80,1 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, kỳ hạn bình quân 10,02 năm, lãi suất bình quân 4,06%/năm.

Bộ Tài chính cho biết, cân đối ngân sách trung ương và ngân sách các cấp địa phương trong quý 1/2026 tiếp tục được đảm bảo. Việc điều hành chi ngân sách được thực hiện bám sát dự toán, đáp ứng các yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội, đồng thời kịp thời bố trí nguồn lực cho các nhiệm vụ phát sinh.

Theo đó, ngân sách trung ương đã sử dụng 5.588 tỷ đồng từ nguồn dự phòng để xử lý các nhiệm vụ cấp bách, trong đó bố trí 4.754 tỷ đồng cho Bộ Công an và 834 tỷ đồng để hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh theo quy định. Ngoài ra, hơn 15.500 tấn gạo dự trữ quốc gia đã được xuất cấp để hỗ trợ người dân trong dịp Tết Nguyên đán và thời kỳ giáp hạt đầu năm.

Đáng chú ý, trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng và tình hình địa chính trị, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định bổ sung 8.000 tỷ đồng dự toán chi ngân sách năm 2026 cho Bộ Công Thương từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Bộ Tài chính đánh giá, đây là giải pháp tình thế góp phần kiểm soát biến động giá xăng dầu trong nước, qua đó hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo đời sống người dân.