6 văn bản pháp lý đang định hình thị trường tài sản mã hóa Việt Nam

Tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” ngày 12/5, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính, đã làm rõ các chính sách, cơ chế quản lý quan trọng đối với thị trường tài sản mã hoá Việt Nam.

Theo đó, Luật Công nghiệp công nghệ số là văn bản đầu tiên đưa ra khái niệm về tài sản số, tài sản ảo và tài sản mã hóa, đồng thời thừa nhận đây là một loại tài sản được bảo vệ theo pháp luật Việt Nam. 

Ông Hòa cũng cho biết trước đây, khi doanh nghiệp muốn đầu tư hoặc kinh doanh tài sản mã hóa thường gặp nhiều khó khăn do chưa có quy định cụ thể về ngành nghề hoạt động. Thì nay, với Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, lần đầu tiên Việt Nam đã có ngành nghề đầu tư kinh doanh tài sản mã hóa, dù đây vẫn là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện.

Trong khi đó, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP được xem là nền tảng quan trọng cho việc xây dựng thị trường giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam. Nghị quyết đã quy định rõ phạm vi quản lý, bao gồm hoạt động chào bán, phát hành, tổ chức giao dịch và cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa,... đồng thời quy định trách nhiệm quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này.

“Đặc biệt, lần đầu tiên Nghị quyết số 05 đưa ra khái niệm ICO (Initial Coin Offering) liên quan đến phát hành tài sản mã hóa và cho phép phát hành tài sản mã hóa trên cơ sở tài sản thực”, ông Hòa cho hay.

Về hệ thống thông tư hướng dẫn, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 15 về nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa. Theo đó, có ba nhóm đối tượng chính được hướng dẫn gồm các VASP, tức tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa; các tổ chức phát hành và nhà đầu tư tổ chức.

Đối với VASP, các hoạt động như giao dịch, phát hành, chào bán, lưu ký hay tự doanh sẽ được hướng dẫn cụ thể về cách kê khai trên bảng cân đối kế toán. Các tổ chức phát hành cũng sẽ căn cứ vào bản chất của loại tài sản phát hành để thực hiện hạch toán phù hợp.

Đặc biệt, đối với nhà đầu tư là tổ chức, doanh nghiệp có thể kê khai mục đích đầu tư và nắm giữ tài sản mã hóa như một phần tài sản của doanh nghiệp.

“Trước đây khi doanh nghiệp mua tài sản mã hóa, việc ghi nhận thường phải xếp vào nhóm “loại hình khác”, nhưng với quy định mới, tài sản mã hóa đã có thể được kê khai rõ ràng hơn trong danh mục tài sản”, ông Hòa nói.

Về chính sách thuế, Thông tư số 32 hướng dẫn cụ thể đối với thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân liên quan đến tài sản mã hóa.

Toàn bộ hoạt động kê khai sẽ được kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia và hệ thống quản lý của Bộ Công an liên quan đến người nộp thuế nhằm bảo đảm việc kê khai được thực hiện đầy đủ theo quy định pháp luật.

Về mức thuế, mức 20% sẽ áp dụng đối với tổ chức được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam. Mức thuế 0,1% áp dụng cho nhà đầu tư tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài và nhà đầu tư cá nhân.

Đối với mức thuế này, theo Thông tư 41, hiện Bộ Tài chính quy định doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ thực hiện nộp thay cho nhóm nhà đầu tư nói trên. Điều này nhằm tạo điều kiện tối đa cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường tài sản mã hóa.

Đề cập đến vấn đề minh bạch và xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư, ông Hòa cho biết Nghị quyết số 05 yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải công khai, minh bạch trong toàn bộ hoạt động. 

Ngoài ra, toàn bộ hoạt động quảng cáo và tiếp thị phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, không gây hiểu nhầm; đồng thời các tổ chức phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của thông tin công bố.

Ông Hòa cho hay hiện nay, Bộ Tài chính đang nghiên cứu xây dựng thêm các văn bản hướng dẫn liên quan đến việc công bố thông tin và báo cáo trên thị trường tài sản mã hóa.

Bên cạnh đó, để minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, các tổ chức cung cấp dịch vụ cũng có nghĩa vụ công khai toàn bộ biểu phí dịch vụ cũng như các hợp đồng ký kết với bên thứ ba cho nhà đầu tư. Những đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ cho VASP cũng phải thực hiện công bố thông tin đầy đủ.

Ông Hoà nhấn mạnh: “Bất cứ thay đổi nào trong quy trình hoạt động đều phải được công bố và chúng tôi sẽ kiểm tra, giám sát rất chặt chẽ”. 

Đối với hoạt động phát hành tài sản mã hóa, cơ quan quản lý yêu cầu các tổ chức phát hành phải công bố thông tin tương tự các tổ chức cung cấp dịch vụ. Mọi thay đổi đều phải được công bố theo bản cáo bạch, trước khi phát hành.

Ngoài ra để bảo vệ nhà đầu tư, các tổ chức cung cấp dịch vụ phải ưu tiên quyền lợi của nhà đầu tư, bao gồm ưu tiên thực hiện lệnh giao dịch của nhà đầu tư trước lệnh của chính tổ chức. Đồng thời, tài sản của nhà đầu tư sẽ được bảo vệ theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam.

Theo các quy định hiện hành, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được phép hoạt động trong bốn nhóm ngành nghề gồm: tổ chức thị trường giao dịch, tự doanh, lưu ký tài sản và nền tảng phát hành.

Đồng thời, các đơn vị này có quyền lựa chọn tài sản mã hóa để niêm yết giao dịch, cũng như được phép thu phí đối với các dịch vụ liên quan đến hoạt động cung cấp dịch vụ.

Tuy nhiên, đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh các sàn giao dịch phải đặc biệt thận trọng trong quá trình lựa chọn tài sản mã hóa đưa vào giao dịch. “Chúng tôi khuyến khích các sàn ưu tiên những tài sản có tính thanh khoản cao, phổ biến trên thị trường để đảm bảo an toàn và hạn chế rủi ro lừa đảo”.

Từ năm 2017 đến nay, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất nhanh về số lượng người dùng. Hiện có nhiều đánh giá khác nhau về quy mô thị trường. Một số đơn vị cho rằng đến năm 2025, Việt Nam có khoảng 9 triệu tài khoản giao dịch tài sản mã hóa, trong khi một số tổ chức khác đưa ra con số lên tới 21 triệu tài khoản. Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý, khoảng 15 triệu tài khoản là con số phù hợp và khả thi hơn đối với thị trường Việt Nam.

Về quy mô giao dịch, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất mạnh kể từ năm 2021 đến nay. Riêng năm 2025, tổng giá trị giao dịch ước đạt khoảng 220 tỷ USD. Theo ông Hòa, dù đây mới là con số ước tính, nhưng cũng cho thấy tiềm năng và triển vọng rất lớn của thị trường tài sản mã hóa Việt Nam trong thời gian tới.