Ba trụ cột phát triển lĩnh vực y tế tim mạch Việt Nam

Mới đây, một nữ nhân viên y tế 28 tuổi tại Hà Nội đã tử vong chỉ sau vài giờ xuất hiện cơn đau tức ngực, dù được đưa vào bệnh viện cấp cứu ngay lập tức. Trường hợp này dấy lên hồi chuông cảnh báo khi nhồi máu cơ tim, căn bệnh tim mạch vốn được xem là xảy ra ở người lớn tuổi, đang ngày càng trẻ hóa.

Theo ThS.BS. Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, bệnh nhân được gia đình đưa vào viện trong tình trạng đau ngực cấp, khó thở và diễn tiến cực nhanh. “Dù đã xử trí đúng phác đồ nhồi máu cơ tim cấp, chúng tôi vẫn không thể cứu được bệnh nhân”, BS Mạnh chia sẻ. Người nhà kể rằng trước đó cô chỉ cảm thấy mệt như cảm cúm. Ít ai nghĩ những biểu hiện mơ hồ ấy lại là khởi đầu của biến cố tim mạch nguy hiểm.

Theo BS. Mạnh, thực tế những năm gần đây cho thấy nhồi máu cơ tim ở nhóm 20 đến 30 tuổi không còn hiếm. Khi tiếp nhận các bệnh nhân trẻ, bác sĩ ghi nhận điểm chung là lối sống thiếu cân bằng: thừa cân béo phì, tích tụ mỡ nội tạng, vòng eo lớn, thức khuya kéo dài và ít vận động.

Đặc biệt, hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử làm co thắt mạch máu và dễ hình thành huyết khối. Một số trường hợp còn sử dụng chất kích thích gây co mạch mạnh, kết hợp với stress kéo dài và cường độ làm việc cao khiến nguy cơ càng tăng.

“Việc thiếu ngủ, rối loạn giấc ngủ, ngồi lâu không vận động đã trở thành thói quen phổ biến ở giới trẻ. Đây là nền tảng khiến biến cố tim mạch xảy ra sớm hơn,” BS. Mạnh nhận định.

Tại Hội nghị khoa học tim mạch quốc tế thường niên tại Hà Nội mới đây, TS.BS. Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cảnh báo: Bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, với khoảng 200.000 ca tử vong mỗi năm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2021, toàn cầu có khoảng 20,5 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch, trong đó 80% xảy ra tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Việt Nam cũng đang đối mặt với gánh nặng bệnh tim mạch ngày càng gia tăng, cả về số mắc, số tử vong và đặc biệt là xu hướng trẻ hóa.

Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết các yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì, hút thuốc lá, lối sống ít vận động đang gia tăng nhanh. Độ tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ, gây áp lực lớn cho hệ thống y tế và ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực, phát triển kinh tế – xã hội.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, thách thức hiện nay không chỉ là điều trị mà là phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý nguy cơ ngay tại cộng đồng, mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa tuyến trên, y tế cơ sở, chuyên gia và người dân.

Bộ Y tế xác định “nghiên cứu khoa học – đổi mới sáng tạo – hợp tác quốc tế” là 3 trụ cột phát triển của ngành y tế nói chung và lĩnh vực tim mạch nói riêng trong thời gian tới. Theo đó, ngành tim mạch sẽ tập trung phát triển mạng lưới tim mạch quốc gia; đẩy mạnh dự phòng và sàng lọc sớm; tăng cường đào tạo chuyên sâu; thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao và hoàn thiện hành lang pháp lý.

Theo ông Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, ở khu vực Đông Nam Á, tỉ lệ tử vong do bệnh lý tim mạch cao hơn ở châu Âu. Riêng tại Việt Nam, khoảng 1/4 dân số trưởng thành mắc tăng huyết áp, tỉ lệ mắc tiểu đường tăng gấp 3 chỉ trong 1 thập kỷ, số bệnh nhân suy tim ước tính lên tới 2 triệu người vào năm 2030.

Để giảm gánh nặng bệnh lý tim mạch và các căn bệnh đang là gánh nặng y tế lớn nói chung, phòng bệnh sớm, sàng lọc sớm đang là vấn đề được nói đến nhiều nhất. "Trí tuệ nhân tạo, hình ảnh tim mạch thế hệ mới, y học chính xác, dữ liệu lớn... đang làm thay đổi hoàn toàn cách chúng ta chẩn đoán và điều trị bệnh tim," ông Cơ cho biết.

Theo ông Cơ, tại Hàn Quốc, thiết bị đeo ở hông giúp giảm 20% ca nhập viện vì suy tim. Ở Mỹ, AI giúp dự báo nguy cơ nhồi máu cơ tim sớm hơn 5 - 7 năm. Singapore đang xây dựng mạng lưới dữ liệu tim mạch quốc gia kết nối với mọi cơ sở y tế. Nhật Bản và châu Âu đã giảm 40% ca tử vong nhờ dự phòng chủ động...

Tại Việt Nam, muốn đạt các mục tiêu như trên, các chuyên gia cho rằng cần phát triển hệ sinh thái dự phòng tim mạch quy mô quốc gia, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tầm soát và quản lý bệnh, trong đó dự phòng sớm bệnh tim mạch đặt lên hàng đầu. Tiếp đó là bứt phá về kỹ thuật điều trị, nâng tỉ lệ cứu sống bệnh nhân nhồi máu cơ tim lên ngang chuẩn châu Âu.

Riêng tại Bệnh viện Bạch Mai, ông Cơ cho biết sẽ thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo tim mạch đầu tiên của Việt Nam tại Viện Tim mạch quốc gia. Trong đó, ưu tiên nguồn lực nhân lực, hạ tầng, trang thiết bị để phục vụ các mục tiêu dự phòng sớm và bứt phá về kỹ thuật trong điều trị tim mạch.

Bệnh viện Bạch Mai cũng hướng tới đưa Viện Tim mạch Việt Nam thành trung tâm hàng đầu Đông Nam Á, tập trung dự phòng bằng AI, can thiệp chuyên sâu, tim mạch nhi, hợp tác quốc tế, đồng thời đẩy mạnh đào tạo, nghiên cứu và xây dựng dữ liệu tim mạch.

Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, giải pháp sẽ là phát triển hệ sinh thái dự phòng tim mạch quy mô quốc gia bằng cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tầm soát và quản lý bệnh. Bên cạnh đó, lĩnh vực can thiệp tim mạch cũng phải bứt phá.

"Viện Tim mạch Bạch Mai sẽ mở rộng trung tâm tim nhi lớn nhất miền Bắc, ưu tiên can thiệp ít xâm lấn, hợp tác sâu với CHOP, Mayo Clinic và Singapore Heart Centre," ông Cơ thông tin.

Cùng đó, nghiên cứu và đào tạo là nền tảng lâu dài. Viện Tim mạch Việt Nam sẽ phát triển 5 chương trình Học bổng nghiên cứu/Đào tạo chuyên sâu (fellowship) chuẩn quốc tế, tăng gấp đôi công bố khoa học, xây dựng ngân hàng dữ liệu tim mạch lớn nhất Việt Nam...

Với sự trợ giúp của AI, dữ liệu lớn, công nghệ hình ảnh và lâm sàng, tin rằng lĩnh vực y tế tim mạch Việt Nam sẽ tạo ra những giải pháp mới cho bệnh nhân.