Thách thức lớn trong điều trị ung thư là "có bệnh mới chữa"

Vừa qua, Khoa Ngoại Bệnh viện K Cơ sở Quán Sứ đã tiếp nhận và điều trị thành công trường hợp người bệnh 96 tuổi chẩn đoán ung thư dạ dày. Qua quá trình thăm khám, làm xét nghiệm và hội chẩn, ê-kíp phẫu thuật đã giúp bệnh nhân vượt qua ca mổ phức tạp và đi đến hậu phẫu ổn định.

Ca mổ không chỉ thể hiện sự nỗ lực, chuyên môn và kỹ thuật của các bác sĩ mà còn thể hiện sự hiểu biết, tinh thần lạc quan, tinh thần quyết tâm điều trị của bệnh nhân và gia đình, mặc dù bệnh nhân ở tuổi xưa nay hiếm.

Các bác sĩ cho biết những trường hợp người bệnh dù cao tuổi mà được phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời thì phương pháp điều trị sẽ đơn giản, kết quả khả quan hơn rất nhiều. Vì vậy, tầm soát ung thư sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tại Hội thảo phòng chống Ung thư TP.HCM lần thứ 28 ngày 4/12 vừa qua, TS.BS. Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết bệnh viện ước tính tiếp nhận hơn 1,08 triệu lượt khám trong năm 2025, tăng hơn 200.000 lượt so với năm trước (tương đương 22%). Bệnh viện ghi nhận hơn 42.000 ca mắc mới, trong đó ung thư tuyến giáp chiếm tỷ trọng cao nhất (23,2%), kế đến là ung thư vú (18,1%).

Theo bác sĩ Tuấn, xu hướng gia tăng bệnh ung thư phù hợp với số liệu toàn cầu, khi tỷ lệ mắc tăng từ 141 lên 151 ca trên 100.000 dân trong giai đoạn 2020 - 2022. Việc lượng bệnh nhân đổ về bệnh viện tuyến cuối TP.HCM nhiều hơn còn do yếu tố tin tưởng, đời sống người dân nâng cao, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng và hạ tầng giao thông thuận tiện khiến người dân từ các tỉnh dễ dàng đi lại.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là thói quen "có bệnh mới chữa". Bác sĩ Tuấn dẫn chứng các số liệu cho thấy 50 - 80% bệnh nhân nhập viện khi ung thư đã tiến triển đến giai đoạn 3 hoặc 4. Việc người dân bỏ qua tầm soát định kỳ và chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ rệt đã làm mất đi thời điểm vàng để can thiệp, khiến tỷ lệ tử vong tăng cao và tạo gánh nặng chi phí lớn.

Để cải thiện phát hiện sớm, bệnh viện dự kiến chuyển cơ sở 1 thành trung tâm khám sức khỏe và tầm soát, đồng thời trong tháng 12 sẽ khai trương hai phòng khám tầm soát chuyên biệt dành cho người chưa có triệu chứng.

Về điều trị, bệnh viện đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại như xạ trị điều biến liều, xạ trị định vị thân, phẫu thuật nội soi, phẫu thuật tạo hình - vi phẫu, các phác đồ hóa trị mới, điều trị nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch... Năm 2025, đơn vị bắt đầu triển khai ghép tủy tự thân cho bệnh ung thư huyết học và can thiệp mạch điều trị u gan.

Phát biểu tại hội nghị, TS.BS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, cho rằng tình trạng quá tải hiện nay xuất phát một phần từ sự thiếu đồng bộ của các chương trình sàng lọc tại tuyến cơ sở.

Khi tầm soát sớm chưa được triển khai rộng rãi và chưa trở thành thói quen cộng đồng, bệnh viện tuyến cuối sẽ phải tiếp nhận số lượng lớn bệnh nhân đã ở giai đoạn nặng, gây áp lực kép lên cả người bệnh và hệ thống y tế.

Trước những thách thức này, theo bác sĩ Đức, Bộ Y tế đặt mục tiêu tạo ra bước chuyển chiến lược bằng cách đẩy mạnh sàng lọc, quy hoạch lại mạng lưới điều trị và ứng dụng công nghệ cao. Trọng tâm của các chính sách mới là dịch chuyển từ mô hình “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”.

PGS.TS Bùi Diệu, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, nhận định ung thư đang là gánh nặng lớn của ngành y tế. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động dự phòng bằng lối sống lành mạnh, hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm chế biến sẵn.

Quan trọng nhất, người dân nên tiêm vaccine phòng các bệnh có nguy cơ gây ung thư và thực hiện tầm soát theo độ tuổi ngay cả khi cơ thể bình thường. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn khởi phát sẽ giúp quá trình điều trị đơn giản và tăng đáng kể khả năng chữa khỏi hoàn toàn.

Sở Y tế TP HCM đang đề xuất UBND cho phép Bệnh viện Ung Bướu mở cơ sở 2 tại khu đất Bệnh viện Bà Rịa cũ (13 Phạm Ngọc Thạch, phường Bà Rịa), giúp người dân giảm gánh nặng di chuyển, đồng thời giảm tải cho các bệnh viện tuyến cuối.

Bên cạnh sàng lọc và phân bổ hệ thống, bác sĩ Diệp Bảo Tuấn cho rằng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) được nhấn mạnh như một hướng đi đột phá. Bác sĩ Tuấn chia sẻ AI được ứng dụng để hỗ trợ lập kế hoạch xạ trị, xạ trị thích ứng, hỗ trợ phẫu thuật nội soi, cho đến phân tích xét nghiệm phân tử để cá thể hóa phác đồ điều trị.

Việc xây dựng bệnh án điện tử liên thông cũng được kỳ vọng tạo nền tảng dữ liệu lớn, mở ra khả năng dự đoán nguy cơ ung thư và tối ưu hóa quy trình chăm sóc.

Theo dự báo của Globocan, đến năm 2045 số ca ung thư mới tại Việt Nam có thể sẽ tăng khoảng 45% và tử vong gần 50%. Để ứng phó, hệ thống y tế cần chuẩn bị đồng bộ ngay từ bây giờ: tăng cường khám và tầm soát ung thư, truyền thông lối sống lành mạnh, kiểm soát yếu tố môi trường, tiêm chủng mở rộng (viêm gan B, HPV), triển khai chương trình sàng lọc phổ biến và nâng cao năng lực tuyến y tế cơ sở.

Đồng thời năng lực chẩn đoán và điều trị tại các cơ sở y tế cần được tăng cường thông qua đào tạo nhân lực, mô hình điều trị đa mô thức, hội chẩn liên chuyên khoa, khám chữa bệnh từ xa, và đầu tư cơ sở vật chất tại bệnh viện tuyến tỉnh cũng như tuyến cuối. Hệ thống chăm sóc giảm nhẹ, hỗ trợ tâm lý, phục hồi chức năng và bảo hiểm y tế chi trả cho phác đồ, thuốc hiện đại cũng cần được mở rộng.

Số ca ung thư tăng nhanh phản ánh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số rõ rệt. Điều này đòi hỏi ngành y tế phải chuẩn bị sớm các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát môi trường, truyền thông thay đổi lối sống và mở rộng tầm soát phát hiện sớm, chuẩn bị nguồn lực điều trị trong 20 - 30 năm tới.