Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, xu hướng già hóa dân số cùng sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu về kỹ năng và cơ hội việc làm. Thách thức đặt ra không chỉ là tạo việc làm cho thanh niên, mà còn là giúp họ tiếp cận được việc làm năng suất, thỏa đáng và có khả năng thích ứng với những thay đổi ngày càng phức tạp của thị trường lao động…

Tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề “Việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động: Dữ liệu, bằng chứng và truyền thông”, do Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam và Học viện Báo chí và Tuyên truyền (AJC) cùng phối hợp tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội ngày 18/9. 

Hầu hết các trao đổi tại sự kiện cùng chung nhận định là cần nhìn nhận thực trạng việc làm thanh niên từ nhiều góc độ hơn là chỉ dựa vào tỷ lệ thất nghiệp. Theo Cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi tại Việt Nam quý 2/2026 là 8,67%, cao gần gấp 4 lần tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động.

Tuy nhiên, ngay cả trong nhóm thanh niên đang có việc làm, chất lượng việc làm vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Năm 2024, 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức, trong khi chỉ 41,4% thanh niên tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này cho thấy nhiều lao động trẻ vẫn đang làm việc trong những công việc thiếu sự bảo vệ cần thiết, ít cơ hội nâng cao kỹ năng và phát triển nghề nghiệp, đồng thời dễ bị tác động hơn trước những biến động của nền kinh tế.

THÁCH THỨC KHI TIẾP CẬN VIỆC LÀM CÓ CHẤT LƯỢNG

PGS. TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết việc làm thanh niên luôn là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế, xã hội. “Với mỗi người trẻ, quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm không chỉ liên quan tới thu nhập, mà còn gắn với khả năng phát huy năng lực và xây dựng tương lai. Ở tầm rộng hơn, chất lượng việc làm của thanh niên có quan hệ trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới của nền kinh tế”, PGS. TS. Phạm Minh Sơn chia sẻ.

Vấn đề này càng trở nên cấp thiết hơn trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, chuyển đổi xanh và các mô hình kinh tế mới. Những thay đổi đó đã mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đồng thời đặt ra yêu cầu về đổi mới về kỹ năng và năng lực thích ứng.

Đồng quan điểm, bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam, nhấn mạnh đến thực trạng thanh niên ngày nay đang bước vào thị trường lao động trong bối cảnh thế giới việc làm thay đổi nhanh chóng và sâu rộng. Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách thức làm việc cũng như những kỹ năng mà người lao động cần có.

Biến đổi khí hậu đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, tạo ra những cơ hội việc làm mới nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới về kỹ năng. Bên cạnh đó, những thay đổi về nhân khẩu học và sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang tác động mạnh mẽ đến nhu cầu lao động và cơ hội việc làm.

Trong bối cảnh đó, thanh niên thường là nhóm chịu ảnh hưởng rõ nét nhất từ những biến động của thị trường lao động. Thanh niên, cả nữ và nam, thường là những người chịu ảnh hưởng đầu tiên trước những thay đổi của thị trường lao động. “Thách thức không chỉ nằm ở việc thanh niên có tìm được việc làm hay không. Điều quan trọng hơn là liệu họ có thể tiếp cận được việc làm năng suất và việc làm thỏa đáng, có cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững hay không”, Giám đốc ILO tại Việt Nam chia sẻ.

CẦN GIẢI PHÁP TỔNG THỂ TRONG TẠO VIỆC LÀM CHO THANH NIÊN

Một vấn đề quan trọng khác cũng được đề cập là tình trạng thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET), một chỉ số phản ánh những khó khăn mà thanh niên gặp phải trong quá trình chuyển tiếp từ học tập sang thị trường lao động.

Theo Cục Thống kê, ước tính có 1,4 triệu thanh niên tại Việt Nam thuộc nhóm này trong quý 2/2026. Trên toàn cầu, con số này lên tới khoảng 257 triệu người, tương đương 20% dân số thanh niên thế giới, trong đó hơn 2/3 là phụ nữ trẻ, theo báo cáo Xu hướng Việc làm Thanh niên Toàn cầu 2026 của ILO.

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê, Bộ Tài chính, cho biết trên thực tế, mọi nền kinh tế luôn tồn tại nhóm thanh niên này. Lý do là trên thị trường luôn có một lực lượng đang chuyển giao từ giai đoạn học tập sang việc làm và nhóm người lao động tạm thời đang không có nhu cầu làm việc, ngoài lực lượng lao động đang tham gia vào thị trường. Vì vậy, một nền kinh tế sẽ rất khó để đưa tỷ lệ lực lượng thanh niên NEET này về mức bằng 0.

Theo bà Mai, mặt khác, so với mặt bằng chung thế của thế giới, tỷ lệ nhóm thanh niên NEET này ở Việt Nam chưa hẳn ở mức đáng lo ngại, thậm chí thấp hơn rất nhiều so với thế giới. “Tỷ lệ này chỉ đáng lo ngại khi tăng đột biến. Chẳng hạn, mức chung là 10% - 12%, nhưng có thời điểm đã tăng lên mức 16% trong giai đoạn Covid-19. Đây là dấu hiệu bắt đầu đáng lo ngại và lúc đó chúng ta cần có những can thiệp kịp thời”, bà Mai nhấn mạnh.

Chuyên gia Cục Thống kê cũng khẳng định, mục tiêu của chính sách là duy trì một tỷ lệ thanh niên NEET ở mức phù hợp với bối cảnh của nền kinh tế. “Điều quan trọng không phải là đưa tỷ lệ này bằng 0, mà là không để một bộ phận nào ở trong tình trạng NEET kéo dài quá lâu. Tức là, xét trên toàn nền kinh tế, tỷ lệ này không đáng lo ngại, nhưng nếu với một gia đình, một cá nhân, tình trạng này kéo dài sẽ là một vấn đề nghiêm trọng, và để lại hệ lụy đối với hệ thống chính sách an sinh xã hội”, bà Mai nhìn nhận.

Với bối cảnh đặt ra như vậy, bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam cho biết các bằng chứng từ ILO nhận thấy tiếp cận giáo dục và đào tạo, hướng nghiệp, cũng như cơ hội tích lũy kinh nghiệm làm việc có thể cải thiện triển vọng nghề nghiệp lâu dài của thanh niên.

Ngược lại, tình trạng thất nghiệp kéo dài hoặc công việc bấp bênh có thể để lại những hệ lụy lâu dài đối với tương lai của họ. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cũng cho thấy không có một giải pháp đơn lẻ nào có thể giải quyết hiệu quả những thách thức về việc làm thanh niên.

Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể và đồng bộ, kết hợp giữa tạo việc làm, phát triển kỹ năng, dịch vụ việc làm, an sinh xã hội và hỗ trợ khởi nghiệp. Quan trọng hơn là cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức đại diện người lao động và người sử dụng lao động, các cơ sở giáo dục và đào tạo cùng các bên liên quan khác.

Song những chính sách và chương trình hiệu quả chỉ có thể được xây dựng trên cơ sở dữ liệu tin cậy và bằng chứng vững chắc. Để hiểu đúng những xu hướng đang diễn ra trên thị trường lao động, nhận diện các cơ hội mới và đánh giá hiệu quả của các chính sách, cần những dữ liệu chất lượng cùng với các phân tích khách quan và sâu sắc.

“Chúng tôi tin rằng đầu tư cho thanh niên chính là đầu tư cho tương lai. Khi thanh niên có cơ hội tiếp cận việc làm thỏa đáng, được trang bị kỹ năng phù hợp và có cơ hội công bằng để phát huy tiềm năng của mình, lợi ích mang lại không chỉ dành cho mỗi cá nhân, mà còn góp phần xây dựng các doanh nghiệp vững mạnh hơn, thị trường lao động bao trùm hơn và một tương lai phát triển bền vững hơn cho tất cả mọi người”, Giám đốc Văn phòng ILO Việt Nam, bà Sinwon Park, nhấn mạnh.