Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Trên toàn cầu, thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, bao gồm khoảng 1,6 triệu người chết do hít phải khói thuốc thụ động…

Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E, mới đây đã cấp cứu thành công trường hợp nam thanh niên 25 tuổi mắc căn bệnh tưởng như chỉ có ở người già. BSCKII. Nguyễn Thế Huy, Phó Trưởng khoa Nội Tim mạch người lớn, cho biết bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá kéo dài từ năm 15 tuổi. Kết quả chụp mạch cho thấy, người bệnh bị tắc cấp tính động mạch liên thất trước ngay từ đoạn gần xuất phát, đồng thời có tổn thương tắc mạn tính động mạch vành phải. Ngay sau đó, êkíp can thiệp đã hội chẩn và tiến hành tái thông động mạch vành cấp cứu. 

Theo các chuyên gia tim mạch, nhồi máu cơ tim là tình trạng động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột khiến cơ tim không được cung cấp oxy và dưỡng chất. Nhồi máu cơ tim thường gặp ở người trung niên và cao tuổi do quá trình xơ vữa động mạch diễn ra trong nhiều năm. Chính vì vậy, một bệnh nhân mới 25 tuổi đã xuất hiện tổn thương động mạch vành nghiêm trọng là trường hợp đặc biệt đáng chú ý.

Qua đánh giá toàn diện, các bác sĩ nhận định thuốc lá là yếu tố nguy cơ nổi bật nhất trong trường hợp này. Người bệnh đã hút thuốc lá liên tục suốt 10 năm, là khoảng thời gian đủ dài để gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và hình thành huyết khối. Các bác sĩ cảnh báo, việc hút thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng cũng không phải là giải pháp an toàn cho tim mạch như giới trẻ lầm tưởng.

Trong khi đó, bà N.T.H (51 tuổi, ở tỉnh Ninh Bình) phát hiện mắc ung thư phổi  sau một thời gian dài bị đau lưng và đau vai. Khi đến khám tại Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), các xét nghiệm chuyên sâu cho kết quả đã di căn vào xương. Nghe bác sĩ thông báo chẩn đoán, người chồng ngồi bên cạnh hối tiếc cho biết hơn 30 năm hôn nhân, ông luôn thủ vài điếu thuốc trong túi áo, hút ở bất cứ đâu. "Đến lúc bác sĩ nói hút thuốc lá thụ động cũng là nguyên nhân gây ung thư phổi, tôi thấy mình là tội đồ", người chồng chia sẻ.

Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy, cả nước hiện có hơn 15 triệu người hút thuốc và nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Mỗi năm, khoảng 103.000 người Việt tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có 18.800 trường hợp do hít phải khói thuốc thụ động.

Đáng lo ngại, mặc dù tỷ lệ hút thuốc ở nữ giới Việt Nam tương đối thấp, phụ nữ lại là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề của khói thuốc thụ động. Theo WHO, có tới 48,2% phụ nữ Việt Nam thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc tại nhà và 25,4% hít phải khói thuốc tại nơi làm việc. Điều này đồng nghĩa với việc gần một nửa phụ nữ đang phải đối mặt với các nguy cơ bệnh tật ngay trong môi trường sống vốn được coi là an toàn nhất.

Không chỉ gây tổn hại cho sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế rất lớn đối với mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Chi phí mua thuốc lá, điều trị các bệnh liên quan, giảm năng suất lao động và tử vong sớm đã tạo nên những tổn thất khổng lồ. WHO ước tính tổng chi phí y tế và kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam lên tới 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.

Năm nay, WHO lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”, nhấn mạnh việc bóc tách các chiêu thức tiếp thị đang nhắm trực diện vào giới trẻ. Các chuyên gia cảnh báo rằng, phía sau lớp vỏ hiện đại và mùi hương dễ chịu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine gây nghiện, có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới não bộ, hệ tim mạch, hô hấp và sức khỏe tâm thần của người trẻ.

Đáng lo ngại, không gian mạng đang trở thành “điểm nóng” phát tán thuốc lá mới. Chỉ bằng vài thao tác đơn giản, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận quảng cáo, hội nhóm mua bán hoặc video trải nghiệm sản phẩm mà gần như không có rào cản độ tuổi hiệu quả. 

Tại hội thảo lấy ý kiến dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Bắc, do Bộ Y tế tổ chức ngày 6/7, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, khẳng định hai chính sách lớn của dự án Luật, gồm cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm mới khác; vàcấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, nhằm chuyển từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm. 

Bà Nguyễn Việt Hà, Viện Chiến lược và Chính sách y tế, cho biết tại Việt Nam, trước khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 173 về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên tăng nhanh. Nghiên cứu của Bộ Y tế năm 2021 cho thấy khoảng 45% trẻ sử dụng thuốc lá điện tử chưa từng hút thuốc lá truyền thống.

Theo bà Hà, nếu chỉ cấm kinh doanh nhưng vẫn cho phép sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhu cầu vẫn tồn tại, có thể thúc đẩy thị trường không chính thức và buôn lậu. Đồng tình, TS. Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết sau hơn 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều sản phẩm và phương thức kinh doanh mới xuất hiện, đòi hỏi điều chỉnh hành lang pháp lý.

Theo ông Khoa, một điểm mới đáng chú ý là dự thảo yêu cầu cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải có giấy phép và treo biển không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Trường hợp nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi, người bán phải kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh quốc gia VNeid. Các điểm bán cũng không được trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào.

Dự thảo đồng thời bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và các loại thuốc lá mới khác. Dự thảo cũng đề xuất cấm bán thuốc lá trực tuyến hoặc qua máy bán hàng tự động; bổ sung quy định sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo cơ quan soạn thảo, các quy định mới nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của sản phẩm và phương thức kinh doanh mới, đồng thời tăng bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ lệ thuộc nicotine.