Mới đây, chỉ ba ngày sau khi sinh mổ, một sản phụ 27 tuổi đột ngột ngất xỉu do thuyên tắc phổi tối cấp. Đại diện Bệnh viện Từ Dũ cho biết trước khi biến chứng xảy ra, thai kỳ của bệnh nhân hoàn toàn thuận lợi...

Chiều ngày thứ ba sau sinh, chị bất ngờ mệt lả rồi ngất xỉu. Kíp trực lập tức hồi sức chống sốc. Lúc này, bệnh nhân suy hô hấp nặng, độ bão hòa oxy trong máu chỉ còn 86%, huyết áp tụt xuống 85/50 mmHg, tim đập nhanh và rối loạn khoảng 220 lần mỗi phút. Siêu âm tim tại giường cho thấy huyết khối trong buồng tim phải của bệnh nhân kèm giãn thất phải và dấu hiệu tăng áp động mạch phổi.

Bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ đã hội chẩn khẩn với chuyên gia tim mạch của Bệnh viện Chợ Rẫy, thống nhất chuyển viện để can thiệp chuyên sâu. Ngay sau khi chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy, ê kíp bác sĩ phải lập tức hồi sức tim phổi và thiết lập VA-ECMO - phương pháp hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp ngoài cơ thể.

Điểm đặc biệt của ca này là bệnh nhân được duy trì theo mô hình Awake ECMO - hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể nhưng chưa cần đặt nội khí quản. Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ tổn thương phổi và các biến chứng liên quan đến thở máy. Sau 48 giờ điều trị tích cực, huyết động bệnh nhân dần ổn định, các bác sĩ phẫu thuật lấy huyết khối động mạch phổi, sau đó tiếp tục hỗ trợ ECMO thêm 4 ngày. Hiện sản phụ hồi phục gần như hoàn toàn.

Tương tự, bệnh nhân N.T.B. (66 tuổi, ngụ xã Trần Đề, TP. Cần Thơ) cho biết, khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, bà cùng gia đình đi du lịch. Ngày đầu tiên sức khỏe hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, sang ngày thứ hai, bà bắt đầu đau tức ngực sau xương ức, tim đập nhanh, khó thở tăng dần, đặc biệt khi vận động hoặc lên xuống xe. 

Với biểu hiện khá giống nhồi máu cơ tim, các bác sĩ ban đầu nghĩ nhiều đến bệnh lý tim mạch. Tuy nhiên, BS. Trần Thị Như Ngọc, Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, cho biết kết quả chụp CT phổi ghi nhận nhiều huyết khối cấp tính tại hệ động mạch phổi hai bên. Siêu âm tim cũng cho thấy đã xuất hiện các dấu hiệu rối loạn chức năng tim phải.

"Trong chuyên ngành, chúng tôi thường ví thuyên tắc động mạch phổi giống như tình trạng 'chết đuối trên cạn'. Bệnh nhân vẫn đang thở, vẫn cố gắng hít không khí vào phổi nhưng oxy không thể đi vào máu một cách hiệu quả do dòng máu đến phổi bị cục máu đông chặn lại. Hậu quả là người bệnh xuất hiện khó thở dữ dội, hụt hơi, đau ngực, tim đập nhanh, thậm chí suy hô hấp và suy tim cấp trong những trường hợp nặng", BS Trần Thị Như Ngọc giải thích.

May mắn, trường hợp của bà B. được đánh giá chưa bị huyết khối gây tắc hoàn toàn động mạch phổi. Người bệnh đáp ứng tốt với phác đồ điều trị kháng đông nên không cần can thiệp tái thông mạch máu. Sau 11 ngày điều trị, các triệu chứng đau ngực và khó thở gần như biến mất. 

Trước đó, anh Đ.T.P (21 tuổi, ở phường Bình Đông, TP.Hồ Chí Minh) thấy khó thở bất thường sau một buổi chơi thể thao. Nghĩ chỉ là mệt thông thường, anh tự mua thuốc uống. Tuy nhiên, đến ngày hôm sau, sau khi làm việc, tình trạng khó thở tăng rõ rệt. Người bệnh đi khám sức khỏe, được chẩn đoán thuyên tắc phổi và được chuyển đến cấp cứu tại Bệnh viện Nguyễn Trãi (TP.Hồ Chí Minh).

BSCKI. Trần Việt Hùng, Bệnh viện Nguyễn Trãi, cho biết thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch nặng ở bệnh nhân nam trẻ là tình huống hiếm gặp, nhất là khi người bệnh không có các yếu tố nguy cơ thường thấy như chấn thương, bất động kéo dài, sử dụng chất kích thích, thuốc hay bệnh lý ác tính… “Sau khi vượt qua giai đoạn nguy kịch, câu hỏi quan trọng nhất đặt ra là vì sao người bệnh lại bị thuyên tắc phổi. Nếu không tìm được nguyên nhân, nguy cơ tái phát vẫn còn”, bác sĩ Hùng nhấn mạnh.

Theo bác sĩ, các xét nghiệm chuyên sâu cho thấy người bệnh có Lupus Anticoagulant (Screen và Confirm) dương tính, Anti β2 Glycoprotein I IgG dương tính và Anti Cardiolipin IgG dương tính. Từ đó, người bệnh được chẩn đoán xác định hội chứng kháng phospholipid - một nguyên nhân tăng đông hiếm gặp, càng đặc biệt hơn khi xảy ra ở nam giới.

Thuyên tắc phổi, như cái tên của nó, là tình trạng tắc nghẽn động mạch phổi do các vật chất bắt nguồn từ bất kỳ nơi đâu trong cơ thể, ví dụ như cục huyết khối, khí, khối u hoặc mỡ. Tuy nhiên, nguyên nhân gây tắc động mạch phổi thường gặp nhất là do huyết khối đến từ hệ tĩnh mạch sâu chi dưới.

Theo sinh lý bệnh, thuyên tắc phổi sẽ xảy ra khi có ba yếu tố. Đầu tiên là sự ứ trệ máu tĩnh mạch. Tình trạng này thường gặp ở bệnh nhân trên 40 tuổi với các tình trạng: bất động, liệt, sau tổn thương tủy sống hoặc nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, suy tim sung huyết, COPD.

Tiếp theo là tổn thương mạch máu do chấn thương, sau phẫu thuật, tiền căn bệnh nhân bị bệnh nặng - nguy kịch phải thực hiện các thủ thuật xâm lấn để cứu mạng. Tình trạng tăng đông cũng dẫn đến nguy cơ thuyên tắc phổi. Ngoài ra, 90% trường hợp thuyên tắc phổi bắt nguồn từ cục máu đông trong tĩnh mạch sâu.

Các yếu tố nguy cơ của thuyên tắc phổi bao gồm yêu tố tuổi tác; tiền sử bản thân hoặc gia đình có bệnh lý hình thành cục máu đông; mắc ung thư, đặc biệt là ung thư phổi; sử dụng các thuốc tránh thai chứa estrogen khiến làm tăng sự đông máu và ảnh hưởng đến quá trình đông cầm máu…

Phụ nữ mang thai hoặc sau sinh cũng có nguy cơ cao hơn bị thuyên tắc phổi. Sự thay đổi hormone và áp lực từ thai nhi hoặc quá trình sinh đẻ có thể làm tăng khả năng hình thành cục máu đông. Tình trạng thừa cân, béo phì gây xơ vữa mạch máu, xúc tác các phản ứng viêm mãn tính và tăng đông của máu cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành cục máu đông. Đặc biệt, khi ngồi hay nằm bất động trong thời gian dài, dòng máu trong cơ thể chậm lại và dễ bị tạo thành cục máu đông.

Theo các bác sĩ, phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn động mạch phổi. Đối với những trường hợp huyết khối ở các nhánh động mạch phổi nhỏ, chưa gây tắc hoàn toàn, độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) vẫn duy trì trên 90%, người bệnh chưa có biểu hiện suy tim hoặc suy hô hấp nặng thì có thể điều trị nội khoa bằng thuốc kháng đông, kết hợp hỗ trợ oxy và theo dõi sát. 

Do đó, người dân cần đi khám hoặc cấp cứu sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở đột ngột, cảm giác hụt hơi không rõ nguyên nhân; đau ngực, hồi hộp, vã mồ hôi; chóng mặt, tim đập nhanh kèm mệt lả… Sưng đau một bên chân cũng là một gợi ý cho tình trạng huyết khối tĩnh mạch sâu.