Đẩy mạnh phát triển hạ tầng logistics để giữ nhịp tăng trưởng

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, ông Đoàn Quang Chiến, Giám đốc Công ty TNHH MTV Logistics Viettel (đơn vị thành viên của Tổng Công ty Cổ phần Bưu chính Viettel - Viettel Post), cho biết xung đột tại khu vực Trung Đông và Biển Đỏ đang gây ra những hệ lụy trực tiếp và sâu sắc đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Kéo theo đó, chi phí xăng dầu tăng cao khiến ngành logistics Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức như chi phí vận tải gia tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và rủi ro gián đoạn luồng hàng hóa xuất nhập khẩu tới các thị trường quốc tế.

Trong ngành logistics, đặc biệt là lĩnh vực vận tải, chi phí xăng dầu chiếm khoảng 40% tổng chi phí vận hành. Thời gian qua, khi giá xăng dầu có thời điểm tăng gần gấp đôi, đã tác động trực tiếp đến giá cước vận chuyển. Đồng thời, các đơn vị quản lý hạ tầng đều điều chỉnh tăng giá từ đường bộ, đường sắt đến đường hàng không, buộc các doanh nghiệp vận tải phải tăng giá theo.

"ĐÒN KÉP" ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP LOGISTICS

Thưa ông, dưới góc độ là một doanh nghiệp logistics giữ vai trò quan trọng trong hạ tầng logistics quốc gia, Viettel Logistics đã ghi nhận những biến động cụ thể nào về chi phí vận hành và thời gian giao nhận hàng hóa quốc tế kể từ khi xung đột tại Trung Đông leo thang?

Viettel Logistics chịu ảnh hưởng cả trực tiếp và gián tiếp. Cụ thể, doanh nghiệp đang vận chuyển hàng cho một số đơn vị tại tỉnh Lai Châu, chủ yếu là mặt hàng chè xuất khẩu sang Afghanistan, quá cảnh qua Iran. Sau khi tính toán chi tiết về doanh thu, chất lượng hàng hóa và lựa chọn phương án vận chuyển tối ưu, đúng thời điểm hàng vừa được đưa tới Iran thì xung đột nổ ra, khiến cả hai container chè bị dừng lại.

Ngoài ra, đối với mảng vận tải quốc tế, khu vực Trung Đông vốn có nhu cầu tương đối lớn, đặc biệt với các mặt hàng nông sản xuất khẩu và các sản phẩm nhập khẩu như phân bón, hóa chất. Tuy nhiên, sau khi xung đột xảy ra, toàn bộ hoạt động gần như bị đình trệ. Thị trường Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 10% tổng sản lượng vận chuyển hàng hóa quốc tế của Viettel Logistics, trong khi các thị trường trọng điểm vẫn là Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Australia.

Xung đột tại Trung Đông kéo theo hệ lụy là giá xăng dầu tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp vận tải. Cụ thể, biến động này đã tác động như thế nào đến các doanh nghiệp logistics Việt Nam, trong đó có Viettel Logistics?

Nhiều nghiên cứu cho thấy chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 30-50% tổng chi phí vận tải. Khi giá xăng dầu tăng mạnh, biên lợi nhuận của doanh nghiệp logistics bị thu hẹp đáng kể, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có quy mô vận tải lớn.

Trong khi đó, tại Việt Nam, vận tải đường bộ vẫn chiếm ưu thế, còn đường sắt chưa phát triển, đường hàng không hạn chế do đặc thù, vận tải đường thủy chưa được khai thác nhiều. Theo các đánh giá, vận tải đường bộ chiếm tới 70% khối lượng hàng hóa. Trong cơ cấu chi phí của vận tải đường bộ, chi phí xăng dầu chiếm khoảng 40-45%, chi phí cầu đường khoảng 10%, tức là tổng cộng hơn 50% phụ thuộc vào xăng dầu và phí hạ tầng. Vì vậy, khi giá xăng dầu biến động, các doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh tăng giá dịch vụ. Điều này khiến khách hàng, chủ yếu là các doanh nghiệp sản xuất và thương mại, phải tối ưu lại nhu cầu vận chuyển. Nếu trước đây tần suất có thể là 5 chuyến/tuần, thì nay giảm còn 2-3 chuyến/tuần, qua đó tác động ngược trở lại tới các doanh nghiệp vận tải.

Việc tăng giá xăng dầu khiến doanh nghiệp vận tải phải tăng giá dịch vụ đối với khách hàng. Thoạt nhìn có vẻ không ảnh hưởng lớn, nhưng “tổn thất tiềm ẩn” lại nằm ở chỗ: trước đây doanh nghiệp vận hành 10 xe với 7 xe hoạt động, thì nay chỉ còn 3-5 xe có thể chạy, số còn lại phải “đắp chiếu”, trong khi chi phí đầu tư vẫn phải gánh. Đây là phần chi phí ngầm gia tăng, buộc doanh nghiệp tiếp tục cộng thêm một phần chi phí vào giá dịch vụ ngoài phụ phí xăng dầu.

Do đó, các doanh nghiệp vận tải không “gục ngã” trực tiếp vì giá xăng dầu, mà bởi chi phí nền bị đẩy lên. Mỗi doanh nghiệp có cấu trúc chi phí nền khác nhau, vì vậy những đơn vị không tối ưu được chi phí này sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

BỐN GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ

Trước những áp lực và thách thức lớn chưa từng có như vậy, Viettel Logistics đã ứng phó như thế nào?

Cũng như nhiều doanh nghiệp logistics khác, Viettel Logistics không tránh khỏi những khó khăn tổng thể và dồn dập trong thời gian qua. Tuy nhiên, may mắn là trong kế hoạch 2026-2030, Viettel Post, đặc biệt là Viettel Logistics, hướng tới chiến lược vận tải đa phương thức, kết hợp đường sắt, đường bộ, đường thủy và đường hàng không.

Viettel Logistics đã triển khai quyết liệt bốn giải pháp chính:

Thứ nhất, không phụ thuộc vào vận tải đường bộ. Doanh nghiệp kết hợp đường bộ, đường sắt và đường thủy để đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa, bao gồm cả vận chuyển xuyên biên giới. Trước áp lực chi phí nhiên liệu tăng cao, Viettel Logistics tối ưu các trạm và tuyến vận chuyển. Nhiều tuyến đường bộ đã được chuyển sang đường sắt và hành trình xe được bố trí theo phương thức đa phương thức.

Hiện, Viettel Logistics đang thuê 6 đoàn tàu đường sắt, tương đương 120 container đầu kéo mỗi ngày. Nếu không có các đoàn tàu này, doanh nghiệp phải dùng tới 120 đầu kéo, tiêu tốn nhiều nhiên liệu. Trong khi đó, sử dụng đường sắt chỉ cần một đầu kéo kéo 120 container tàu, tối ưu chi phí vận hành. Từ miền Nam ra Bắc, hàng hóa được gom về các ga, ví dụ từ ga Sóng Thần (TP.Hồ Chí Minh) chuyển thẳng ra ga Yên Viên (Hà Nội) bằng đường sắt, sau đó phân tán đi các tỉnh, cảng biển hoặc cửa khẩu bằng đa phương thức.

Thứ hai, tối ưu chi phí chuyến xe. Trong vận tải logistics, sau xăng dầu, yếu tố lớn nhất là hiệu quả của chuyến xe. Một chuyến xe cần có cả hai chiều hàng để cân bằng chi phí và doanh thu, nhưng khách hàng thường chỉ có hàng một chiều. Ví dụ, nông sản từ miền Nam chỉ có hàng đi, còn miền Bắc chỉ có hàng linh kiện điện tử hay hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Do đó, doanh nghiệp phải khớp chuyến giữa hàng đi và hàng về, xây dựng nền tảng khách hàng đa dạng để tối ưu hiệu quả vận chuyển. Nếu không thực hiện được, doanh nghiệp có thể chịu tổn thất lớn, thậm chí phá sản.

Thứ ba, neo giá biến động xăng dầu vào giá cước. Biến động giá xăng dầu được chuyển một phần vào giá cước, đồng thời có sự hỗ trợ khách hàng thông qua các dịch vụ phụ trợ. Ví dụ, khi xăng dầu tăng 20%, một số khách hàng chịu phụ phí 20%, trong khi một phần doanh nghiệp bù từ lợi nhuận khác. Giá cước không thể tăng quá cao vì sẽ hạn chế nhập khẩu, khiến doanh nghiệp thiếu hàng. Bên cạnh đó, các chi phí như phí cầu đường cũng được tối ưu bằng việc lựa chọn các tuyến thay thế, giúp bù chi phí cho khách hàng.

Thứ tư, tăng vòng quay của phương tiện. Một chuyến container hàng bưu chính thường quay 4-5 vòng/tháng, trong khi hàng nông sản chỉ 2-2,5 vòng do thời gian chờ thông quan, bốc dỡ và gom hàng. Để tăng số vòng quay, Viettel Logistics đầu tư thêm rơ-mooc và thùng container lạnh, tối ưu thời gian chờ hàng, nâng vòng quay lên 3-3,5 vòng/tháng, tối đa hóa thời gian hoạt động của xe đầu kéo. Trong bối cảnh giá xăng dầu tăng, doanh nghiệp vẫn mạnh dạn đầu tư trọng điểm để mở rộng quy mô.

Tóm lại, tác động của giá xăng dầu lên logistics không chỉ là việc tăng giá cước trực tiếp. Nếu chỉ tăng cước thuần túy, khách hàng sẽ giảm nhu cầu, ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường. Do đó, Viettel Logistics lựa chọn các giải pháp tổng thể như trên, vừa đem lại lợi ích cho khách hàng, vừa đảm bảo tăng trưởng và phát triển bền vững.

TRONG KHÓ KHĂN PHẢI TÌM CƠ HỘI ĐI LÊN

Như ông vừa chia sẻ, trong khi nhiều doanh nghiệp logistics lựa chọn tiết kiệm chi phí, vận hành cầm chừng, thậm chí co cụm, thì Viettel Logistics lại đẩy mạnh đầu tư, mở rộng quy mô. Liệu đây có phải là nghịch lý?

Viettel Logistics đã có kế hoạch đầu tư hạ tầng phương tiện từ đầu năm 2026, nhưng do ảnh hưởng từ xung đột và “bão giá” xăng dầu, kế hoạch này được triển khai nhanh hơn dự kiến. Cụ thể, trong năm nay, doanh nghiệp dự kiến tăng thêm 193 xe tải và 160 xe container (đầu kéo). Theo kế hoạch ban đầu, số xe này chỉ về vào quý 3 và đầu quý 4/2026. Tuy nhiên, khi thị trường gặp khó khăn và nhiều doanh nghiệp vận tải “chìm xuống”, Viettel Logistics đã chủ động thuê xe của các đối tác để vận hành.

Ví dụ, Viettel Logistics hiện sở hữu khoảng 1.000 xe tải và container trên 10 tấn, nhưng nhu cầu thực tế lên tới 1.500 xe do khối lượng khách hàng và hàng hóa tăng. Thay vì sở hữu toàn bộ, doanh nghiệp sử dụng 1.000 xe tự vận hành và kết hợp 500 xe từ đối tác bên ngoài để linh hoạt ứng phó biến động. Khi đối tác gặp khó khăn, không thể cung cấp xe, Viettel Logistics đã chủ động tăng số xe tự vận hành lên 1.200-1.300 chiếc, vẫn trong tầm kiểm soát.

Như vậy, Viettel Logistics đi ngược thị trường: trong khi nhiều doanh nghiệp giảm tỷ lệ tự vận hành, đơn vị này lại tăng lên. Tính đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp đã bổ sung gần 200 xe, đảm bảo năng lực phục vụ toàn bộ kế hoạch vận chuyển, bao gồm cả các tuyến xuyên biên giới.

Với những khó khăn ngoại cảnh chồng chất, Viettel Logistics vẫn đẩy mạnh mở rộng đầu tư. Vậy kết quả kinh doanh, cụ thể trong tháng 3 và quý 1/2026, của doanh nghiệp ra sao?

Trong ba tháng đầu năm 2026, Viettel Logistics đều hoàn thành kế hoạch, với mức tăng trưởng trung bình từ 30-40%. Đặc biệt, riêng trong tháng 3 - thời điểm xảy ra xung đột và giá xăng dầu tăng mạnh - tốc độ tăng trưởng còn cao hơn hai tháng đầu năm.

Trong tháng 3/2026, nhiều doanh nghiệp thương mại và sản xuất lớn tìm đến các đơn vị logistics uy tín để thuê vận chuyển. Trước đây, khi chi phí vận chuyển ổn định, họ thường chọn các doanh nghiệp nhỏ lẻ; nhưng với chi phí tăng gần đây, họ buộc phải tìm đến những đơn vị có năng lực, uy tín, vừa đảm bảo chi phí tăng theo giá xăng dầu, vừa tối ưu được tổng chi phí vận hành.

Ngoài ra, Viettel Logistics còn được hỗ trợ từ mạng lưới rộng khắp của Viettel Post, bao gồm các bưu cục và chi nhánh tại các tỉnh, giúp tiếp cận khách hàng và tạo niềm tin. Hạ tầng vận tải của doanh nghiệp cũng có kho bãi và cơ sở tại cửa khẩu, điển hình là Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn, mang lại giá trị lớn trong giai đoạn vừa qua.

Theo ông, thị trường logistics Việt Nam năm 2026 sẽ diễn biến như thế nào? Viettel Logistics có chiến lược tiếp cận ra sao để khác biệt so với các doanh nghiệp khác?

Logistics được ví như “huyết mạch” của nền kinh tế, nên dù thị trường gặp khó khăn đến đâu, dòng chảy hàng hóa vẫn không thể dừng lại. Việc vận chuyển các nguyên liệu đầu vào cho sản xuất vẫn rất cần thiết để đảm bảo phát triển kinh tế – xã hội.

Với Viettel Logistics, doanh nghiệp chủ động tìm giải pháp mở rộng quy mô thị trường, bởi việc “co cụm” chỉ khiến không gian tăng trưởng bị thu hẹp. Trong chiến lược mở rộng sự hiện diện tại Lào và Campuchia, Viettel đang đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp lý với 21 giấy phép liên vận đường bộ quốc tế, kết nối trực tiếp Việt Nam - Lào - Campuchia.

Đáng chú ý, Viettel Logistics là một trong ba doanh nghiệp đầu tiên được cấp giấy phép GMS (Giấy phép vận tải đường bộ quốc tế Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng, gồm 6 nước: Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc). Với giấy phép GMS, doanh nghiệp hiện vận hành 14 xe vận tải xuyên biên giới và đang mở rộng thêm 20 xe trong năm nay, nâng tổng số phương tiện vận tải xuyên biên giới lên 34 xe.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 14-2026 phát hành ngày 06/04/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link:  https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-14-2026.html