Điện gió và điện mặt trời vẫn phát triển mạnh trên toàn cầu dù Mỹ “quay xe”

Dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) về tăng trưởng năng lượng tái tạo toàn cầu trong thập kỷ này đã có những điều chỉnh đáng chú ý, đặc biệt là sự chậm lại ở Mỹ do ảnh hưởng từ chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Trong một báo cáo vừa được công bố, IEA cắt giảm một nửa dự báo về tăng trưởng năng lượng tái tạo tại Mỹ, cho rằng nước này sẽ có công suất điện mới từ các nguồn tái tạo - chủ yếu là gió và mặt trời - đạt 250 gigawatt trong thời gian từ nay đến năm 2030, thay cho con số 500 gigawatt đưa ra trong lần dự báo vào năm ngoái.

Động thái cắt giảm dự báo tăng trưởng năng lượng xanh ở Mỹ diễn ra trong bối cảnh phát điện từ năng lượng tái tạo trên toàn cầu lần đầu tiên trong lịch sử vượt qua than đá trong nửa đầu năm 2025.

Sự điều chỉnh này của IEA là một trong những đánh giá toàn diện nhất về tác động từ chính sách của chính quyền ông Trump đối với nỗ lực toàn cầu dịch chuyển sang năng lượng xanh để giải quyết biến đổi khí hậu - vấn đề mà các nhà khoa học cho là chủ yếu do đốt nhiên liệu hóa thạch gây ra.

Tổng thống Trump đã có những những chính sách nhằm thúc đẩy thế giới mua dầu và khí đốt của Mỹ, đồng thời thông qua đạo luật “lớn lao, đẹp đẽ” (OBBBA) với nội dung đẩy nhanh việc kết thúc các khoản tín dụng thuế cho các dự án phát triển năng lượng xanh. Ngoài ra, hàng loạt giấy phép cấp cho các dự án gió và năng lượng mặt trời trên đất liền hoặc vùng biển của Mỹ cũng đã bị đình chỉ.

Báo cáo IEA cũng đã nâng dự báo tăng trưởng năng lượng tái tạo của Ấn Độ thêm 10%, đưa nước này trở thành thị trường tăng trưởng năng lượng tái tạo nhanh thứ hai toàn cầu sau Trung Quốc. Dự báo tăng trưởng cho khu vực Trung Đông và Bắc Phi cũng tăng thêm 23%, nhờ vào việc Saudi Arabia triển khai các turbin gió và tấm pin mặt trời.

Theo IEA, gần 80% tăng trưởng năng lượng xanh toàn cầu sẽ đến từ năng lượng mặt trời, chủ yếu bởi chi phí thấp hơn và quy trình cấp phép nhanh hơn.

Báo cáo của IEA được công bố cùng lúc với một báo cáo từ công ty tư vấn năng lượng Ember, cho thấy năng lượng tái tạo đã tạo ra nhiều điện hơn than đá trên toàn cầu trong nửa đầu năm 2025. Năng lượng tái tạo cung cấp 5.072 terawatt-giờ, trong khi than đá cung cấp 4.896 terawatt-giờ. Bà Sonia Dunlop, Giám đốc điều hành của Hội đồng Năng lượng mặt trời Toàn cầu, gọi đây là một "sự chuyển đổi lịch sử".

Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng bị cắt giảm ở Mỹ và Trung Quốc không thể được bù đắp hoàn toàn bởi sự nâng cấp dự báo cho Ấn Độ, Trung Đông và châu Phi. Bởi vậy, IEA giảm khoảng 5% trong dự báo tổng thể về tăng trưởng năng lượng tái tạo toàn cầu trong thời gian từ nay đến năm 2030, tương đương công suất mới của năng lượng xanh dự kiến đạt 4.608GW, bằng với tổng công suất của Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản hiện nay.

Trong dự báo của IEA, tổng công suất năng lượng tái tạo toàn cầu sẽ đạt 9.529GW vào năm 2030, thấp hơn mục tiêu tham vọng 11.000GW mà các nhà lãnh đạo thế giới đã đặt ra tại hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP28 của Liên hiệp quốc ở Dubai cách đây 2 năm. IEA nhấn mạnh rằng mục tiêu này vẫn có thể đạt được nếu các quốc gia áp dụng các chính sách nâng cao để thu hẹp khoảng cách giữa tham vọng và thực tiễn.

IEA cũng cảnh báo về sự gia tăng các trường hợp giá điện xanh âm và cắt giảm công suất - khi các nhà máy phát điện từ năng lượng tái tạo phải dừng hoạt động vì điện của họ không thể được sử dụng. Nguyên nhân là do các trang trại điện gió và mặt trời mới được triển khai nhanh hơn so với hệ thống truyền tải điện và pin lưu trữ năng lượng.

Theo IEA, một yếu tố chính dẫn tới cắt giảm dự báo về tăng trưởng năng lượng tái tạo của Mỹ là đạo luật OBBBA của Tổng thống Trump đẩy nhanh việc kết thúc các khoản tín dụng thuế cho các dự án xanh. Với việc đẩy nhanh thời hạn này, tăng trưởng công suất năng lượng tái tạo của Mỹ được IEA dự báo sẽ đạt đỉnh vào năm 2027, sau đó giảm vào năm 2028 và duy trì ổn định đến năm 2030.

Việc điều chỉnh giảm 5% dự báo tăng trưởng năng lượng tái tạo của Trung Quốc đến năm 2030 được IEA lý giải do các thay đổi chính sách của nước này sẽ hạn chế lợi nhuận của các dự án mới. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn chiếm gần 60% tăng trưởng công suất năng lượng tái tạo toàn cầu và đang trên đà đạt mục tiêu về năng lượng gió và mặt trời vào năm 2035, sớm hơn 5 năm so với kế hoạch.