Từ gần 3.000 ha hiện nay, Nghệ An đặt mục tiêu nâng diện tích dứa lên hơn 11.000 ha vào năm 2030. Cùng với cây chanh dây, địa phương đang định hướng hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, tạo nguồn cung ổn định cho doanh nghiệp chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu...

Ngày 12/11, tại Nghệ An, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Làm vườn Việt Nam và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An tổ chức Diễn đàn “Phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến và xuất khẩu tại vùng Bắc Trung bộ”.

Diễn đàn là dịp để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất cùng trao đổi giải pháp khai thác tiềm năng hai loại cây trồng này theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị gia tăng.

HÌNH THÀNH VÙNG NGUYÊN LIỆU TẬP TRUNG, TRÁNH PHÁT TRIỂN TỰ PHÁT

Nghệ An có lợi thế về diện tích tự nhiên rộng, điều kiện sinh thái đa dạng, hội tụ đầy đủ các vùng miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển. Đây là nền tảng thuận lợi để tỉnh phát triển nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, đa dạng sản phẩm, từng bước gắn sản xuất với công nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Những năm qua, địa phương đã tập trung cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung. Trong đó, cây dứa được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, có lợi thế về điều kiện sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Đáng chú ý, diện tích dứa nguyên liệu của Nghệ An đã tăng từ khoảng 2.000 ha lên gần 3.000 ha. Tỉnh cũng ban hành chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, triển khai kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu gắn với hợp tác cùng Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao đầu tư nhà máy chế biến hoa quả. Mục tiêu đến năm 2030, diện tích dứa toàn tỉnh đạt trên 11.000 ha.

Bên cạnh cây dứa, chanh dây cũng được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển, khả năng tạo giá trị kinh tế cao, góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và mở rộng nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo định hướng đặt ra tại diễn đàn, việc phát triển hai loại cây trồng này cần được tính toán trên cơ sở nhu cầu thị trường và năng lực chế biến, tránh tình trạng mở rộng diện tích thiếu kiểm soát, dẫn đến mất cân đối cung cầu. Vùng nguyên liệu phải được tổ chức tập trung, lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình canh tác đồng bộ, bảo đảm chất lượng, thời vụ thu hoạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây của các địa phương Bắc Trung Bộ nói chung, Nghệ An nói riêng. Trong đó, quy hoạch sản xuất phải phù hợp với điều kiện thực tế, không phát triển tự phát, chạy theo diện tích.

Cùng với đó, tỉnh định hướng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Đặc biệt, cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với hợp tác xã và người nông dân, thu hút đầu tư nhà máy chế biến, hình thành chuỗi liên kết ổn định, hài hòa lợi ích giữa các bên.

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tư, hợp tác xã và người dân; triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư chế biến và nâng cao giá trị nông sản.

LIÊN KẾT DOANH NGHIỆP – NÔNG DÂN, MỞ RỘNG DƯ ĐỊA XUẤT KHẨU

Một trong những vấn đề được quan tâm tại diễn đàn là tổ chức sản xuất đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu. Theo các đại biểu, lợi thế về đất đai, khí hậu sẽ khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế nếu thiếu quy trình sản xuất đồng bộ và đầu ra ổn định.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), cho biết ngành rau quả Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng mạnh. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,2 tỷ USD năm 2020 lên 8,56 tỷ USD năm 2025 và dự kiến đạt 10 tỷ USD trong năm 2026. Nếu tổ chức sản xuất và phát triển thị trường hiệu quả, ngành rau quả Việt Nam có thể hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 20 tỷ USD trong những năm tới.

Đối với cây dứa, việc nâng cao năng suất và chất lượng đòi hỏi thay đổi phương thức canh tác, chú trọng từ khâu làm đất, lên luống bảo đảm thoát nước, kiểm soát độ pH đến lựa chọn giống phù hợp.

Riêng giống dứa MD2, mật độ trồng khoảng 65.000-70.000 cây/ha được đánh giá có khả năng nâng cao năng suất, đồng thời giảm chi phí làm cỏ. Thực tế tại một số vùng trồng ở Nghệ An cho thấy, nếu tuân thủ quy trình kỹ thuật, năng suất có thể đạt 50-60 tấn/ha, lợi nhuận khoảng 150-200 triệu đồng/ha.

Theo ông Đinh Cao Khuê, bên cạnh yếu tố kỹ thuật, phát triển vùng nguyên liệu cần được triển khai theo chuỗi liên kết, từ cung ứng giống, tổ chức canh tác đến thu hoạch và tiêu thụ. Việc ký kết hợp đồng giữa doanh nghiệp với người sản xuất sẽ giúp nông dân giảm thiểu rủi ro khi thị trường biến động, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chế biến.

Với chanh dây, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 ước đạt khoảng 300 triệu USD, cho thấy dư địa phát triển của loại nông sản này còn khá lớn. DOVECO hiện có năng lực chế biến khoảng 400 tấn chanh dây/ngày và sẵn sàng hỗ trợ giống, chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Đây là cơ hội để các địa phương Bắc Trung Bộ nghiên cứu mở rộng vùng trồng phù hợp, tận dụng năng lực chế biến của doanh nghiệp, từng bước hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu quy mô lớn. Tuy nhiên, để tham gia chuỗi giá trị này, người sản xuất cần tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm chất lượng đồng đều và duy trì liên kết lâu dài với doanh nghiệp.

Tại phiên thảo luận toàn thể, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất đã tập trung trao đổi những khó khăn trong tổ chức vùng trồng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và liên kết tiêu thụ. Các ý kiến cũng đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực nhằm tháo gỡ vướng mắc, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và tạo điều kiện để người dân yên tâm sản xuất.

Thực tế cho thấy, phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây không đơn thuần là mở rộng diện tích cây trồng mà cần một chiến lược đồng bộ từ quy hoạch, giống, kỹ thuật canh tác đến chế biến và thị trường tiêu thụ. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò kết nối thị trường, hợp tác xã tổ chức sản xuất, còn người nông dân là chủ thể trực tiếp tạo ra nguồn nguyên liệu bảo đảm chất lượng.

Việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, có sự tham gia của doanh nghiệp chế biến sẽ mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông nghiệp Bắc Trung Bộ. Đây cũng là cơ sở để nâng cao giá trị nông sản, cải thiện thu nhập cho người dân và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong nước, quốc tế.