Giữa vùng đồng bằng xứ Thanh, những ao cá rô đầu vuông của anh Bùi Sỹ Bằng đang trở thành điểm sáng trong phong trào phát triển kinh tế nông nghiệp. Từ thất bại với nhiều mô hình chăn nuôi truyền thống, anh đã tìm ra con đường mới, giúp gia đình “đổi đời” và tạo việc làm cho nhiều lao động quanh vùng.

Trời đầu thu, nắng vẫn còn gắt, giữa khu trang trại rộng hơn 1,7 hecta tại thôn Dục Tú, xã Lưu Vệ (Thanh Hóa) những ao cá trải dài trước mắt lại mát rượi một màu xanh. Anh Bằng – người đàn ông với nước da rám nắng, dáng vẻ lam lũ đang lúi húi kiểm tra đường nước, tay cầm chiếc vợt tre khuấy nhẹ mặt ao. Dưới làn nước trong, từng đàn cá rô đầu vuông lấp loáng, quẫy đuôi tung bọt trắng xóa.

Ngồi bên bờ ao, anh Bằng cười hiền, giọng đượm chút trầm ngâm: “Ngày trước, ai ở đây cũng trồng lúa. Năm 2000, phong trào làm trang trại rộ lên, tôi cũng không ngoại lệ. Thuê lại 1,7ha đất từ chính quyền địa phương, tôi bắt đầu nuôi lợn, gà, cá trắm, cá chép... Con nào thấy người ta nuôi được là tôi làm theo.”

Nhưng trời chẳng chiều lòng người. Hết dịch bệnh đến thiên tai, đàn cá chết trắng, chuồng lợn phải dỡ bỏ. “Có năm mất trắng, nhiều người bảo thôi đi làm thuê cho khỏi nhọc lòng. Nhưng tôi vẫn tin, đất này còn nuôi sống mình được”, anh nhớ lại.

Cơ duyên đến vào năm 2020, trong một lần ra Bắc Ninh thăm bạn, anh được giới thiệu mô hình nuôi cá rô đầu vuông – một giống cá mới, thân ngắn, đầu to, thịt chắc.“Nghe nói nó khỏe, ít bệnh, lại dễ nuôi, tôi về mày mò học thêm kỹ thuật. Vụ đầu thả thử 2 ao, ai cũng bảo liều, vì chưa ai ở đây nuôi loại cá đó bao giờ,” anh kể, mắt vẫn dõi theo mặt nước.

Thời điểm ấy, thị trường tiêu thụ còn chậm, thương lái ngần ngại vì cá “lạ”. Vậy mà anh vẫn kiên trì. Sang năm 2022, khi người tiêu dùng bắt đầu ưa chuộng, anh cải tạo toàn bộ 1,7ha đất thành 10 ao nuôi chuyên cá rô đầu vuông.

“Cá này sinh sản nhanh, cứ 20 ngày đẻ một lần, nên tôi chủ động được giống. Nuôi dày cũng được từ 50 - 60 con một mét vuông mà cá vẫn khỏe. Nó chỉ sợ nắng gắt, dễ bị bệnh gan. Mùa hè, tôi phải dựng lưới che, giữ nước luôn trong và mát,” anh vừa nói vừa kéo tấm bạt phủ ao, lộ ra lớp tảo xanh tươi mướt.

Đi một vòng quanh khu trang trại, tôi mới hiểu để có được đàn cá khỏe mạnh như hôm nay, anh Bằng phải tỉ mẩn từng chút một. Nước trong ao được dẫn ra, vào liên tục, không dùng thuốc diệt tảo. “Tảo mà chết là nước hỏng. Khi đó vi sinh vật có lợi cũng đi luôn. Nuôi cá phải biết nghe nước. Nước đục hay xanh quá đều có chuyện”, anh nói chắc nịch.

Theo anh, nghề này 40% dựa vào kỹ thuật, 60% là kinh nghiệm và thời tiết. “Không chỉ cho ăn đúng giờ, mà còn phải nhìn màu nước, nhìn cá nổi, nghe tiếng quẫy mà đoán bệnh,” anh chia sẻ bí quyết.

Những con cá chết, anh không vứt đi mà tận dụng làm thức ăn cho cá trê. “Không để uổng công trời đất, thứ gì cũng có ích nếu biết cách dùng,” anh nói rồi lại vớt một mẻ cá rô đưa lên kiểm tra.

Giờ đây, trung bình mỗi năm trang trại của anh xuất bán khoảng 200 tấn cá rô đầu vuông, giá dao động 32.000 – 50.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, anh lãi 7.000–18.000 đồng/kg, tùy giá từng thời điểm. Anh còn tạo việc làm ổn định cho 4 lao động địa phương, mỗi người thu nhập từ 7–9 triệu đồng/tháng.

Để đảm bảo đầu ra, anh Bằng chủ động liên kết với các thương lái ở Hà Nội. Mỗi khi đến vụ, thương lái về tận nơi thu mua, đưa cá lên các nhà hàng, quán ăn – nơi món bánh canh cá rô đã trở thành đặc sản quen thuộc.

“Giờ thì yên tâm rồi, chỉ cần giữ được nước sạch, cá khỏe là không lo ế nữa,” anh nói, mắt ánh lên niềm vui giản dị.

Ông Nguyễn Văn Thắng, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Lưu Vệ, cho biết: “Trước năm 2019, các trang trại ở đây chủ yếu nuôi cá trắm, cá chép, hiệu quả không cao. Từ khi anh Bằng chuyển sang nuôi cá rô đầu vuông, thấy hiệu quả rõ rệt nên nhiều hộ trong và ngoài xã đến học hỏi. Chính quyền cũng đang hướng dẫn bà con cải tạo ao hồ, chuyển đổi sang mô hình nuôi công nghiệp như anh Bằng.”

Trời ngả chiều, nắng hắt xuống mặt ao lấp loáng. Anh Bằng đứng lặng nhìn đàn cá quẫy nước, nụ cười hiền nở trên khuôn mặt rám nắng. Bao năm vất vả, thất bại, cuối cùng người nông dân ấy cũng tìm được hướng đi bền vững – không chỉ làm giàu cho gia đình mà còn truyền cảm hứng cho cả vùng quê đổi mới. Anh bảo nhỏ, như nói với chính mình: “Nuôi cá cũng như làm người, phải kiên trì mà biết lắng nghe. Có thất bại mới hiểu giá trị của một mẻ nước trong.”