Hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực pin và xe điện đang mở ra cơ hội để Tây Ban Nha củng cố vị thế trong chuỗi giá trị ô tô châu Âu, trong bối cảnh ngành công nghiệp chuyển dịch sang xe điện…

Ngày 28/9/2026, Tập đoàn Volkswagen, công ty con PowerCo và Gotion High-Tech của Trung Quốc công bố thỏa thuận đầu tư khoảng 1,1 tỷ euro (1,29 tỷ USD). Theo đó, Gotion sẽ nắm giữ 49% cổ phần nhà máy pin của PowerCo tại Sagunto, miền Đông Tây Ban Nha, còn PowerCo giữ 51%. Liên doanh dự kiến bắt đầu hoạt động vào năm 2027. Thỏa thuận phản ánh nỗ lực của Tây Ban Nha nhằm thu hút công nghệ và đầu tư, mở rộng năng lực sản xuất pin và giữ lại nhiều giá trị hơn trong chuỗi cung ứng xe điện

TỪ CƯỜNG QUỐC SẢN XUẤT Ô TÔ ĐẾN BÀI TOÁN KIỂM SOÁT CHUỖI GIÁ TRỊ

Tây Ban Nha có hệ sinh thái công nghiệp ô tô phát triển, với mạng lưới nhà máy lắp ráp, doanh nghiệp sản xuất linh kiện và các nhà cung ứng quy mô lớn. Theo ICEX, cơ quan nhà nước phụ trách xúc tiến xuất khẩu và đầu tư của Tây Ban Nha, có 9 tập đoàn đa quốc gia vận hành 18 nhà máy lắp ráp ô tô và sản xuất linh kiện tại nước này.

Tuy nhiên, năng lực sản xuất lớn không đồng nghĩa với quyền chủ động tương ứng trong việc quyết định hướng phát triển của toàn ngành. Phần đáng kể hoạt động công nghiệp tại Tây Ban Nha nằm trong hệ thống của các tập đoàn đa quốc gia, khiến nhà máy, việc làm và mạng lưới cung ứng trong nước phụ thuộc vào những quyết định đầu tư được đưa ra ở cấp tập đoàn.

Những bất ổn xung quanh tương lai thương hiệu SEAT là một ví dụ. Trong tháng 9/2026, Volkswagen cho biết các quy định về phát thải CO2 ngày càng nghiêm ngặt, chi phí điện khí hóa và nhu cầu đầu tư cho thế hệ xe điện mới đang khiến việc tiếp tục đầu tư vào thương hiệu này trở nên phức tạp hơn. Một trong những phương án được cân nhắc là từng bước ngừng phát triển SEAT sau năm 2030.

Thông tin này làm dấy lên lo ngại về những tác động kinh tế đối với Tây Ban Nha, đặc biệt là vùng Catalonia, nơi SEAT có hoạt động sản xuất quan trọng. Theo báo El País, dấu ấn kinh tế trực tiếp và gián tiếp của doanh nghiệp này được ước tính tương đương khoảng 4% GDP và 3% tổng số việc làm của vùng.

Ông Matias Carnero, Chủ tịch hội đồng đại diện người lao động của SEAT và thành viên ban giám sát Volkswagen, cảnh báo không nên để SEAT trở thành một cơ sở chỉ thực hiện công đoạn lắp ráp.

Trao đổi với báo La Vanguardia, ông nhấn mạnh giá trị của SEAT không chỉ nằm ở sản xuất, mà còn ở các hoạt động thiết kế và bán hàng. Theo ông, điều quan trọng là phải duy trì được toàn bộ chuỗi giá trị.

Vấn đề này ngày càng trở nên cấp thiết khi quá trình chuyển đổi sang xe điện làm thay đổi cấu trúc cạnh tranh của ngành ô tô. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu gắn với năng lực chế tạo phương tiện, mạng lưới phân phối và quy mô sản xuất, thì hiện nay pin, phần mềm, chi phí và tốc độ đổi mới công nghệ đang trở thành những yếu tố quyết định.

Ông Xavier Ferre, đối tác phụ trách lĩnh vực ô tô và vận tải tại EY Tây Ban Nha, nhận định cuộc cạnh tranh không còn chỉ xoay quanh việc doanh nghiệp nào sản xuất tốt hơn, mà còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát pin, phần mềm, chi phí và tốc độ đổi mới.

Trong bối cảnh đó, việc thu hút đầu tư vào những công đoạn công nghệ quan trọng có ý nghĩa lớn đối với Tây Ban Nha. Mục tiêu không chỉ là duy trì sản lượng xe, mà còn giữ lại nhiều hơn các hoạt động tạo giá trị trong nước, từ sản xuất linh kiện cốt lõi đến phát triển công nghệ và tổ chức chuỗi cung ứng.

DOANH NGHIỆP TRUNG QUỐC BỔ SUNG NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ PIN

Pin là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ nhất sự dịch chuyển của chuỗi giá trị xe điện. Theo Volkswagen, châu Âu hiện vẫn thiếu năng lực sản xuất pin lithium sắt photphat (LFP) ở quy mô công nghiệp lớn. Đây là công nghệ ngày càng được sử dụng trong các dòng xe điện phổ thông nhờ khả năng đáp ứng yêu cầu giảm chi phí.

Gotion High-Tech có kinh nghiệm về công nghệ LFP và sản xuất pin quy mô lớn. Sự tham gia của doanh nghiệp Trung Quốc được kỳ vọng giúp dự án tại Sagunto tăng năng lực sản xuất, đồng thời bổ sung công nghệ cần thiết để phục vụ chiến lược xe điện của Volkswagen tại châu Âu.

Nhà máy Sagunto được định hướng trở thành một trung tâm sản xuất pin Unified Cell sử dụng công nghệ LFP tại châu Âu. Công suất giai đoạn đầu dự kiến đạt tối đa 30 GWh mỗi năm, tăng 50% so với mức 20 GWh từng được xem xét ban đầu.

Sản phẩm của nhà máy sẽ cung cấp cho mạng lưới sản xuất xe điện của Volkswagen tại Tây Ban Nha, bao gồm các mẫu xe điện cỡ nhỏ được lắp ráp tại nhà máy Martorell của SEAT ở Catalonia và nhà máy Volkswagen Navarra.

Nếu được triển khai theo kế hoạch, dự án sẽ góp phần kết nối hoạt động sản xuất pin với các cơ sở lắp ráp ô tô hiện có, qua đó củng cố mối liên kết giữa các khâu trong chuỗi cung ứng xe điện tại Tây Ban Nha.

Một dự án đáng chú ý khác đang được triển khai tại Zaragoza, thuộc vùng Aragon, thông qua liên doanh giữa Stellantis và CATL của Trung Quốc. Hai bên dự kiến đầu tư tổng cộng tới 4,1 tỷ euro (4,62 tỷ USD) để xây dựng nhà máy pin LFP với công suất tối đa 50 GWh mỗi năm.

Dự án khởi công năm 2025 và dự kiến bắt đầu sản xuất vào cuối năm 2026. Khi đi vào hoạt động, nhà máy sẽ bổ sung đáng kể năng lực sản xuất pin tại Tây Ban Nha, đồng thời mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp Trung Quốc trong hệ sinh thái xe điện châu Âu.

Các dự án tại Sagunto và Zaragoza cho thấy Tây Ban Nha đang tìm cách phát triển ngành công nghiệp xe điện theo hướng tích hợp hơn, thay vì chỉ dựa vào hoạt động lắp ráp phương tiện. Việc xây dựng năng lực sản xuất pin trong nước có thể giúp tăng tính chủ động của chuỗi cung ứng, hỗ trợ các nhà máy ô tô hiện hữu và tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp linh kiện.

Dù vậy, khả năng biến các khoản đầu tư thành giá trị gia tăng bền vững còn phụ thuộc vào mức độ liên kết giữa doanh nghiệp đầu tư nước ngoài với hệ thống sản xuất trong nước, cũng như khả năng phát triển nguồn nhân lực, công nghệ và mạng lưới nhà cung ứng nội địa.

HỢP TÁC CÔNG NGHIỆP MỞ RỘNG, CUỘC ĐUA GIỮ GIÁ TRỊ GIA TĂNG GIA TĂNG

Quan hệ hợp tác giữa Tây Ban Nha và các doanh nghiệp Trung Quốc đang mở rộng ra ngoài lĩnh vực pin, bao gồm cả sản xuất ô tô và phát triển các cơ sở công nghiệp.

Chery đã hợp tác với thương hiệu Tây Ban Nha Ebro nhằm khôi phục hoạt động sản xuất tại nhà máy cũ của Nissan ở Barcelona. Tháng 11/2024, hai bên tổ chức lễ khởi động sản xuất xe tại nhà máy liên doanh Ebro ở Khu thương mại tự do Barcelona.

Trong khi đó, Ford và Geely đã đạt thỏa thuận về việc thành lập liên doanh liên quan đến nhà máy Almussafes tại Valencia, với kế hoạch sản xuất xe năng lượng mới phục vụ thị trường châu Âu. Thỏa thuận vẫn cần được cơ quan quản lý phê duyệt. Stellantis cũng đang tăng cường hợp tác công nghiệp với Leapmotor, trong đó có kế hoạch sản xuất tại Zaragoza.

Những liên minh này tạo thêm phương án duy trì hoạt động của các nhà máy, bảo vệ mạng lưới nhà cung ứng và thu hút nguồn vốn đầu tư mới trong bối cảnh ngành ô tô châu Âu đối mặt với áp lực chuyển đổi công nghệ và cạnh tranh quốc tế.

Đáng chú ý, đầu tư của Gotion tại Tây Ban Nha còn mở rộng sang những công đoạn nằm sâu hơn trong chuỗi cung ứng. Dự án riêng của doanh nghiệp này tại Valladolid bao gồm sản xuất vật liệu catốt và tái chế pin tiên tiến, bên cạnh các hoạt động sản xuất liên quan đến pin.

Khi công bố dự án vào tháng 7/2026, Chính phủ Tây Ban Nha đánh giá đây là cơ hội mang tính lịch sử để củng cố nền tảng công nghiệp xe điện của đất nước, với kỳ vọng tạo ra hàng nghìn việc làm.

Việc thu hút đầu tư vào vật liệu pin và tái chế có ý nghĩa quan trọng bởi các công đoạn này giúp mở rộng hệ sinh thái công nghiệp vượt ra ngoài lắp ráp phương tiện. Nếu được kết nối hiệu quả với các nhà máy sản xuất pin và ô tô, chúng có thể góp phần hình thành chuỗi sản xuất có mức độ tích hợp cao hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội phát triển công nghệ và việc làm có kỹ năng.

Kinh nghiệm sản xuất lâu năm và đội ngũ doanh nghiệp linh kiện giàu năng lực là những lợi thế giúp Tây Ban Nha tích hợp các nhà sản xuất Trung Quốc vào hệ sinh thái công nghiệp của mình.

Ông Josep Maria Vall Chủ tịch Cụm công nghiệp ô tô Catalonia (CIAC)

Ông Josep Nadal, Giám đốc CIAC, nhận định các khoản đầu tư sâu hơn cùng những liên minh công nghiệp có thể giúp châu Âu duy trì giá trị trong chuỗi cung ứng.

Ở góc độ cạnh tranh, ông Pablo Sanz, giáo sư tại Đại học Giáo dục từ xa Quốc gia Tây Ban Nha, cho rằng các thương hiệu Trung Quốc đang tạo áp lực để doanh nghiệp châu Âu nâng cao chất lượng, đẩy nhanh đổi mới và cải thiện hiệu quả hoạt động. Theo ông, Tây Ban Nha và châu Âu cần sự hiện diện của các thương hiệu Trung Quốc để thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Ông Jaume Roura, Chủ tịch Hiệp hội đại lý ô tô Fecavem của Catalonia, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm lợi ích cho tất cả các bên, đặc biệt là duy trì ngành công nghiệp và việc làm.

Đối với Tây Ban Nha, thách thức vì thế không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư từ Trung Quốc hay mở rộng công suất sản xuất pin. Quan trọng hơn là tận dụng dòng vốn và công nghệ này để củng cố mạng lưới doanh nghiệp nội địa, phát triển các khâu có giá trị gia tăng cao và duy trì vai trò của đất nước trong chuỗi cung ứng ô tô châu Âu.

Trong cuộc chuyển đổi sang xe điện, năng lực sản xuất vẫn là lợi thế quan trọng, nhưng khả năng nắm giữ công nghệ, tổ chức chuỗi cung ứng và duy trì các hoạt động thiết kế, nghiên cứu, sản xuất linh kiện sẽ quyết định phần giá trị mà mỗi nền kinh tế có thể giữ lại. Hợp tác với Trung Quốc đang mở ra cơ hội cho Tây Ban Nha, song hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách nước này chuyển các dự án đầu tư thành năng lực công nghiệp lâu dài.