Sau gần 40 năm thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới khi trọng tâm không còn là thu hút càng nhiều vốn càng tốt, mà là lựa chọn các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững...

Trong bối cảnh đó, yêu cầu về năng lượng sạch, khu công nghiệp sinh thái, logistics hiện đại và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG đang định hình lại lợi thế cạnh tranh giữa các địa phương.

“LUẬT CHƠI” THU HÚT FDI ĐANG THAY ĐỔI

Theo Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, tính đến ngày 30/6/2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước. Vốn FDI thực hiện ước đạt 13,03 tỷ USD, mức cao nhất của 6 tháng đầu năm trong vòng 5 năm trở lại đây. Trong đó, lĩnh vực chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò đầu tàu với hơn 18,4 tỷ USD, chiếm 53,3% tổng vốn đăng ký.

Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030 đã xác định yêu cầu chuyển từ “thu hút” sang “hợp tác có chọn lọc”, ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại và có tính lan tỏa đối với nền kinh tế.

Trong khi đó, việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ năm 2024 đang khiến các chính sách ưu đãi truyền thống dần giảm hiệu quả. Điều này buộc các địa phương phải tìm kiếm những lợi thế cạnh tranh mới bên cạnh quỹ đất, hạ tầng và chi phí lao động.

Tại Diễn đàn Phát triển khu công nghệ cao (Vietnam Industrial Park Summit 2026) mới đây, TS. Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, cho biết các nhà đầu tư hiện không chỉ quan tâm đến giá thuê đất, mà còn đánh giá chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ESG và tiềm năng phát triển bền vững của địa phương.

Báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) công bố đầu năm 2026, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cũng ghi nhận niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp Châu Âu đối với môi trường đầu tư của Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức tích cực. Tuy nhiên, các doanh nghiệp ngày càng quan tâm nhiều hơn đến tính ổn định của nguồn điện, chất lượng hạ tầng logistics và khả năng thực thi các cam kết về phát triển bền vững.

Tại lễ ký Chương trình Hợp tác Quốc gia Việt Nam - UNIDO hồi tháng 4/2026, ông Gerd Müller, Tổng giám đốc Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) khẳng định UNIDO sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi công nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn và toàn diện.

Những thay đổi này đang tạo ra một “luật chơi” mới đối với các địa phương. Nếu trước đây, một khu công nghiệp có thể tạo sức hút bằng vị trí thuận lợi và chi phí cạnh tranh, thì nay, nhà đầu tư còn quan tâm đến khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, hạ tầng logistics, dịch vụ hỗ trợ và năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng bền vững.

LỢI THẾ MỚI ĐƯỢC TẠO TỪ HẠ TẦNG XANH

Đến nay, Việt Nam hiện có hơn 450 khu công nghiệp đã được thành lập trên cả nước. Mặc dù vậy, số khu công nghiệp được phát triển theo mô hình sinh thái hoặc đang trong quá trình chuyển đổi vẫn còn khá khiêm tốn. Điều này đồng nghĩa với việc những địa phương đi trước trong quá trình chuyển đổi sẽ có thêm lợi thế trong việc đón đầu dòng vốn FDI thế hệ mới.

Bắc Ninh là một ví dụ điển hình. Sau hơn hai thập kỷ phát triển công nghiệp, địa phương này đã trở thành trung tâm sản xuất điện tử hàng đầu cả nước. Samsung hiện có tổng vốn đầu tư lũy kế hơn 23 tỷ USD tại Việt Nam, với phần lớn hoạt động sản xuất tập trung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên.

Bên cạnh đó, dự án nhà máy sản xuất, lắp ráp và thử nghiệm bán dẫn của Amkor Technology với tổng vốn đăng ký 1,6 tỷ USD đang góp phần đưa Bắc Ninh trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Không chỉ tập trung vào các dự án quy mô lớn, Bắc Ninh còn đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao và bán dẫn của Việt Nam. Đây cũng là một trong những địa phương đi đầu trong việc xây dựng hệ sinh thái phục vụ các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Hải Phòng lại lựa chọn một hướng đi khác. Với hệ thống cảng biển, đặc biệt là Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện, cùng mạng lưới logistics ngày càng hoàn thiện, thành phố đang tạo dựng lợi thế trong việc thu hút các dự án sản xuất gắn với xuất khẩu. Các khu công nghiệp thuộc Tổ hợp DEEP C cũng đang triển khai nhiều giải pháp như điện mặt trời áp mái, tái sử dụng nước và tối ưu hóa sử dụng năng lượng.

Những nỗ lực này đã giúp Hải Phòng liên tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI trong nhiều năm qua. Thành phố cũng đang định vị mình như một trung tâm công nghiệp - logistics của khu vực phía Bắc.

Ở phía Nam, TP.Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội tái định hình không gian phát triển sau khi mở rộng địa giới hành chính. Với lợi thế về tài chính, dịch vụ, logistics và đổi mới sáng tạo, Thành phố đang triển khai lộ trình chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp theo hướng công nghệ cao, sinh thái và tích hợp các hoạt động nghiên cứu - phát triển.

Việc chuyển đổi mô hình phát triển của các khu chế xuất, khu công nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa để Thành phố tiếp tục thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất công nghiệp trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế.

Thành phố Đồng Nai cũng đang chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới. Với 44 khu công nghiệp đã được thành lập, cùng dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, địa phương này sở hữu một trong những hệ sinh thái công nghiệp lớn nhất cả nước. Trong những năm gần đây, Đồng Nai đã thúc đẩy kế hoạch chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng sinh thái nhằm đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư quốc tế.

Có thể thấy, mỗi địa phương đang lựa chọn một hướng đi riêng nhưng điểm chung là đều tập trung nâng cấp chất lượng hạ tầng, phát triển logistics, cải thiện môi trường đầu tư và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đón dòng vốn FDI có chất lượng cao hơn.

KHÔNG CÒN LÀ CUỘC ĐUA ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ

Những chuyển động tại Bắc Ninh, Hải Phòng, TP.Hồ Chí Minh hay Đồng Nai cho thấy cuộc cạnh tranh thu hút FDI đang bước sang một giai đoạn mới.

Nếu trước đây, ưu đãi đầu tư, chi phí nhân công hay giá thuê đất là những yếu tố được nhắc đến nhiều nhất, thì hiện nay, các tập đoàn đa quốc gia còn đặt ra những yêu cầu mới liên quan đến phát triển bền vững. Đó là khả năng tiếp cận năng lượng tái tạo, chất lượng hạ tầng logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG.

Trong một báo cáo công bố năm 2026, EuroCham cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành điểm đến của làn sóng đầu tư mới từ Châu Âu nếu tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi xanh và đầu tư vào hạ tầng chiến lược.

Ở góc độ quản lý nhà nước, định hướng thu hút đầu tư nước ngoài có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững cũng đã được thể hiện trong nhiều văn bản quan trọng của Trung ương và Chính phủ trong những năm gần đây.

Cuộc đua thu hút FDI vì vậy không còn chỉ được đo bằng số lượng dự án hay tổng vốn đăng ký. Năng lực xây dựng một hệ sinh thái đầu tư đáp ứng các yêu cầu mới của nền kinh tế toàn cầu đang trở thành yếu tố quyết định đối với sức cạnh tranh của các địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Từ Bắc Ninh, Hải Phòng đến TP.Hồ Chí Minh và Đồng Nai, những chuyển động trong quy hoạch công nghiệp, phát triển logistics và chuyển đổi xanh đang phản ánh cách các địa phương chuẩn bị cho một chu kỳ thu hút đầu tư mới của Việt Nam.