Với kế hoạch chuyển đổi 44 khu công nghiệp theo mô hình sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Đồng Nai đang đặt mục tiêu tái định vị lợi thế thu hút đầu tư trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn xanh...

Hiện nay, các khu công nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng quỹ đất hay chi phí lao động, mà đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới dựa trên tiêu chuẩn môi trường, khả năng giảm phát thải và mức độ đáp ứng các yêu cầu ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

CHUYỂN LỢI THẾ QUY MÔ SANG CHIỀU SÂU TĂNG TRƯỞNG

Nếu cách đây hơn hai thập kỷ, Đồng Nai được biết đến như một trong những "thủ phủ công nghiệp" của Việt Nam nhờ quỹ đất lớn, hạ tầng phát triển sớm và vị trí cửa ngõ của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, thì trong giai đoạn phát triển mới, địa phương này đang đứng trước một yêu cầu hoàn toàn khác: chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng phát triển.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại hội thảo "Tiếp cận các chính sách và giải pháp thúc đẩy hình thành khu công nghiệp sinh thái - Hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon tại thành phố Đồng Nai" diễn ra ngày 25/6 do Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế Thành phố Đồng Nai (DNIEZA) và UNIDO phối hợp tổ chức.

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách DNIEZA, khẳng định: "Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu các khu công nghiệp muốn tiếp tục duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Xu hướng thu hút đầu tư trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở quy mô vốn hay số lượng dự án mà đang chuyển mạnh sang tiêu chí chất lượng, công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng và mức độ thân thiện môi trường."

Đồng Nai nhận thức rất rõ ràng là các nhà đầu tư quốc tế hiện quan tâm nhiều hơn tới khả năng tiếp cận năng lượng sạch, hạ tầng xanh, hệ thống quản trị môi trường và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG khi lựa chọn địa điểm đầu tư, thay vì ưu tiên giá thuê đất và chi phí nhân công giá rẻ.

Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh hàng loạt thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và nhiều nền kinh tế phát triển đang từng bước đưa các tiêu chuẩn phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và truy xuất chuỗi cung ứng vào các quy định thương mại.

Điều đó đồng nghĩa với việc sức cạnh tranh của một khu công nghiệp không còn được đo bằng diện tích hay tỷ lệ lấp đầy, mà ngày càng được đánh giá thông qua khả năng hỗ trợ doanh nghiệp giảm phát thải, tối ưu tài nguyên và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Đồng Nai hiện có 44 khu công nghiệp đã được thành lập, với 2.793 dự án đầu tư đang hoạt động. Đây tiếp tục là một trong những địa phương thu hút FDI lớn nhất cả nước.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo DNIEZA, chính quy mô công nghiệp lớn cũng tạo áp lực ngày càng cao đối với sử dụng năng lượng, nước, hạ tầng môi trường và phát thải khí nhà kính. Vì vậy, tháng 2/2026, UBND Thành phố Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch số 76/KH-UBND, đặt mục tiêu chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo mô hình khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đến năm 2030 và tầm nhìn 2050.

Theo ông Phương, đây không chỉ là một chương trình môi trường mà là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc toàn bộ mô hình phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, thông minh và phát thải thấp. Động lực cho quá trình này cũng được củng cố từ các chính sách mới ở cấp Trung ương.

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành tháng 6/2026, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 10% tổng số khu công nghiệp cả nước sẽ là khu công nghiệp sinh thái, bao gồm cả chuyển đổi và thành lập mới. Nghị quyết đồng thời yêu cầu đẩy nhanh quá trình tích hợp hạ tầng sản xuất với logistics, hạ tầng xã hội và xử lý môi trường, hướng tới mô hình phát triển công nghiệp hiện đại hơn.

"Đây là cơ sở quan trọng để tháo gỡ nhiều điểm nghẽn pháp lý trong quá trình chuyển đổi, đặc biệt là việc sửa đổi các quy định liên quan đến quản lý khu công nghiệp và Luật Bảo vệ môi trường", ông Phương nhấn mạnh.

CẢI THIỆN HIỆU QUẢ SẢN XUẤT, TĂNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH

Từ góc độ quốc tế, bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia của UNIDO tại Việt Nam, đánh giá Đồng Nai đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những địa phương đi đầu trong phát triển khu công nghiệp sinh thái. Điểm đáng chú ý trong Kế hoạch 76 không chỉ nằm ở mục tiêu chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu mà còn ở cách tiếp cận toàn diện, kết hợp kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số, thực hành ESG, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Đây là những yếu tố ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi công nghiệp trên phạm vi toàn cầu.

UNIDO đã đồng hành với Việt Nam hơn một thập kỷ thông qua Chương trình Khu công nghiệp sinh thái toàn cầu (GEIPP) với sự hỗ trợ của Chính phủ Thụy Sĩ.

Chương trình Hợp tác Quốc gia Việt Nam – UNIDO giai đoạn 2025-2028, với ngân sách dự kiến 72 triệu USD, tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: chuyển đổi sang công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn; nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp và phát triển chuỗi giá trị bền vững; tăng cường chính sách công nghiệp, năng lực thể chế và quan hệ đối tác.

Đến nay, chương trình đã hỗ trợ 10 khu công nghiệp và 159 doanh nghiệp tham gia chuyển đổi.

Quá trình đánh giá đã xác định hơn 2.000 cơ hội cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên, triển khai trên 1.000 giải pháp thực tế, huy động hơn 32 triệu USD đầu tư và mang lại khoảng 7,6 triệu USD giá trị tiết kiệm mỗi năm cho doanh nghiệp.

Theo bà Thảo, những kết quả này cho thấy khu công nghiệp sinh thái không chỉ tạo ra lợi ích môi trường mà còn cải thiện hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Riêng tại Đồng Nai, Khu công nghiệp Amata đã tham gia các hoạt động của chương trình GEIPP, qua đó hình thành nhiều kinh nghiệm thực tiễn về cộng sinh công nghiệp, tiết kiệm năng lượng và tối ưu hóa tài nguyên.

Những kinh nghiệm này được UNIDO kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng để nhân rộng mô hình trên địa bàn trong giai đoạn tới.

Từ góc độ phát triển địa phương, đại diện UNIDO nhận định, quá trình chuyển đổi cũng mở ra cơ hội nâng cao chất lượng dòng vốn FDI khi nhiều tập đoàn đa quốc gia đang ưu tiên lựa chọn các khu công nghiệp có khả năng đáp ứng yêu cầu ESG và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi các cơ chế như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu và các yêu cầu công bố phát thải của nhiều thị trường lớn đang từng bước tạo ra tiêu chuẩn mới đối với hoạt động sản xuất.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo DNIEZA bày tỏ kỳ vọng với sự đồng hành của Chính phủ, các bộ, ngành, UNIDO và cộng đồng doanh nghiệp, Đồng Nai sẽ từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp xanh có sức cạnh tranh cao, đồng thời có thêm nhiều khu công nghiệp được chứng nhận đạt chuẩn sinh thái theo mục tiêu Kế hoạch 76.

Nếu thành công, quá trình chuyển đổi này sẽ không chỉ góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam, mà còn giúp Đồng Nai tái định vị vai trò là trung tâm công nghiệp theo hướng giá trị gia tăng cao, trở thành điểm đến của các dòng vốn đầu tư xanh trong giai đoạn phát triển mới.