Trong bối cảnh Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn tiên tiến, các doanh nghiệp sản xuất chip đang nổi lên như trụ cột của hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc. Bảng xếp hạng mới nhất của Viện Nghiên cứu Hurun cho thấy lĩnh vực chip AI giữ vai trò trung tâm trong chiến lược tự chủ công nghệ của nước này.

Sự áp đảo của các doanh nghiệp chip AI trong bảng xếp hạng không chỉ phản ánh xu hướng dịch chuyển trọng tâm từ ứng dụng sang hạ tầng công nghệ cốt lõi, mà còn cho thấy cách Trung Quốc đang tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị AI trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt.

Từ các bộ xử lý AI chuyên dụng, GPU đa chức năng cho tới hạ tầng tính toán hiệu năng cao, chip đang trở thành “nút thắt chiến lược” quyết định khả năng phát triển dài hạn của ngành AI Trung Quốc, cũng như vị thế của nước này trong cuộc đua công nghệ với các cường quốc hàng đầu.

CHIP AI ÁP ĐẢO BẢNG XẾP HẠNG HURUN 2025

Theo Bảng xếp hạng 50 doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo hàng đầu Trung Quốc năm 2025 do Viện Nghiên cứu Hurun công bố, các công ty chip AI đã chiếm 7 trong số 10 vị trí dẫn đầu, phản ánh rõ xu hướng dịch chuyển trọng tâm của ngành AI từ ứng dụng sang hạ tầng công nghệ cốt lõi.

Ba doanh nghiệp đứng đầu bảng xếp hạng xét theo định giá gồm Cambricon Technologies, Moore Threads và MetaX Integrated Circuits (Shanghai). Đây đều là những doanh nghiệp tập trung vào thiết kế và phát triển chip AI, GPU hoặc các giải pháp tính toán hiệu năng cao, phục vụ cho đào tạo và triển khai các mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn.

Ông Rupert Hoogewerf, Chủ tịch kiêm Trưởng nhóm nghiên cứu của Hurun Report, cho rằng sự nổi lên của các doanh nghiệp chip AI có mối liên hệ chặt chẽ với việc Mỹ tăng cường các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip AI cao cấp sang Trung Quốc.

Trong bối cảnh tiếp cận công nghệ nước ngoài ngày càng khó khăn, Trung Quốc buộc phải đẩy nhanh tiến trình xây dựng năng lực tính toán nội địa, coi đây là nền tảng chiến lược cho phát triển AI trong dài hạn.

TĂNG TRƯỞNG NHANH, NHƯNG KHOẢNG CÁCH VẪN RỘNG

Dù đạt được tốc độ tăng trưởng ấn tượng, các doanh nghiệp chip AI Trung Quốc vẫn còn khoảng cách đáng kể so với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Tổng giá trị thị trường của ba doanh nghiệp dẫn đầu là Cambricon, Moore Threads và MetaX hiện vào khoảng 1.200 tỷ nhân dân tệ, chỉ tương đương khoảng 4% vốn hóa thị trường của Nvidia - công ty đang thống lĩnh thị trường chip AI toàn cầu.

Khoảng cách này phản ánh không chỉ chênh lệch về quy mô vốn, mà còn về hệ sinh thái công nghệ, phần mềm, chuỗi cung ứng và khả năng thương mại hóa sản phẩm ở quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang theo đuổi một chiến lược dài hạn, chấp nhận chi phí đầu tư cao và hiệu quả ngắn hạn thấp để đổi lấy quyền kiểm soát các công nghệ then chốt.

Cambricon - doanh nghiệp thiết kế bộ xử lý AI có trụ sở tại Bắc Kinh - đứng đầu bảng xếp hạng với mức định giá 630 tỷ nhân dân tệ, tăng 165% so với cùng kỳ năm trước. Trong quý III/2025, doanh thu của công ty đạt 1,73 tỷ nhân dân tệ, tăng hơn 13 lần so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận ròng đạt 567 triệu nhân dân tệ, đánh dấu quý có lãi thứ tư liên tiếp.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng cũng cho thấy những dấu hiệu điều chỉnh khi doanh thu quý III giảm 2,4% so với quý trước và lợi nhuận ròng giảm 17%. Diễn biến này cho thấy ngành chip AI vẫn đang đối mặt với áp lực chi phí lớn, chu kỳ đầu tư dài và mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt.

TRIỂN VỌNG 5 NĂM: THU HẸP KHOẢNG CÁCH CÔNG NGHỆ

Bên cạnh lĩnh vực chip, bảng xếp hạng Hurun 2025 cho thấy sự phát triển đa dạng của hệ sinh thái AI Trung Quốc. Các lĩnh vực như tạo nội dung, thị giác máy tính và lái xe tự động mỗi lĩnh vực có 8 doanh nghiệp góp mặt trong danh sách, với MiniMax, SenseTime và Pony.ai nổi lên như những đại diện tiêu biểu.

Trong khi đó, lĩnh vực nhận dạng giọng nói chỉ có 3 doanh nghiệp, dù iFlytek vẫn giữ vai trò doanh nghiệp chuẩn mực, cho thấy một số mảng ứng dụng AI truyền thống đang dần nhường chỗ cho các lĩnh vực mới gắn với hạ tầng và năng lực tính toán.

Về mặt địa lý, các thành phố hạng nhất tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Bắc Kinh dẫn đầu với 19 doanh nghiệp, tiếp theo là Thượng Hải (14), Thâm Quyến (6) và Quảng Châu (4). Hơn 80% doanh nghiệp trong bảng xếp hạng có trụ sở tại các đô thị lớn, nơi tập trung nguồn vốn, nhân lực công nghệ cao và các trung tâm nghiên cứu - phát triển.

          Theo ông Vương Bằng, nhà nghiên cứu tại Học viện Khoa học Xã hội Bắc Kinh, trong vòng 5 năm tới, cùng với các đột phá liên tục trong ngành điện toán và bán dẫn, Trung Quốc có thể thu hẹp đáng kể khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu về năng lực tính toán AI.

Tuy vậy, triển vọng này vẫn đi kèm không ít thách thức, bao gồm rào cản công nghệ, nguy cơ bị siết chặt kiểm soát hơn nữa từ bên ngoài, cũng như áp lực cân đối giữa đầu tư nhà nước và hiệu quả thị trường. Trong bối cảnh đó, vai trò của các doanh nghiệp chip AI không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn gắn chặt với chiến lược an ninh công nghệ và vị thế cạnh tranh dài hạn của Trung Quốc trong cuộc đua AI toàn cầu.