Công nghệ chiến lược cần cơ chế “kiểm soát rủi ro, dừng đúng lúc”

Ngày 12/6/2025, Thủ tướng chính thức ký Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược.

Trên cơ sở đó, nhằm đẩy mạnh triển khai, cuối năm 2025, Thủ tướng tiếp tục ban hành Quyết định số 2815/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay.

Tại Hội nghị triển khai Quyết định số 2815/QĐ-TTg mới đây, ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, thông tin trước mắt ưu tiên triển khai ngay 6 công nghệ chiến lược gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo; camera AI xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị, hệ thống mạng di động 5G; nền tảng blockchain và ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản số; thiết bị bay không người lái UAV.

Ông Tú cho biết việc lựa chọn 6 sản phẩm này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn: Đó đều là những sản phẩm có khả năng tác động ngay đến phát triển kinh tế - xã hội, quản trị công, an ninh, quốc phòng, đồng thời có điều kiện để từng bước làm chủ công nghệ lõi. 

Mục tiêu đến năm 2030 là làm chủ công nghệ lõi ở mức cao, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng trong nước, từng bước thay thế hàng nhập khẩu và hướng tới xuất khẩu.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh, khác với cách tiếp cận truyền thống của nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ trước đây là đi "từ dưới lên", với công nghệ chiến lược, việc triển khai phải đi theo cả hai chiều: Vừa tiếp nhận đề xuất từ các nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu, vừa xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp lớn để đặt hàng từ trên xuống. 

Tuy nhiên, Thứ trưởng Thường trực Vũ Hải Quân cũng chỉ rõ, phát triển công nghệ chiến lược là lĩnh vực mới, khó, đòi hỏi mức độ làm chủ rất cao, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro. 

Vì vậy, bên cạnh việc xác định đúng công nghệ cần ưu tiên, cần xây dựng được cơ chế kiểm soát rủi ro, cơ chế dừng đúng lúc đối với những nhiệm vụ không còn khả năng tiếp tục hiệu quả; đồng thời phải sớm hình thành hướng dẫn chung về mẫu đặt hàng, cơ chế tài chính và tổ chức thực hiện để các bộ, ngành, địa phương có căn cứ triển khai thống nhất.

Ông Tú cũng làm rõ hai cơ chế chính để triển khai Chương trình là tài trợ và đặt hàng. Với cơ chế tài trợ, doanh nghiệp, viện, trường có thể đăng ký thực hiện các module, công nghệ lõi hoặc nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể. 

Với cơ chế đặt hàng, bộ, ngành, địa phương căn cứ nhu cầu thực tiễn để đề xuất nhiệm vụ lên Bộ. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ tổ chức hội đồng tư vấn, tuyển chọn hoặc giao trực tiếp trong trường hợp phù hợp theo quy định, để doanh nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ triển khai nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và chuyển giao sản phẩm.

Một điểm được nhấn mạnh tại Hội nghị là đối với các nhiệm vụ đặt hàng, cơ quan đặt hàng không chỉ nêu nhu cầu mà còn cần xác định mục tiêu, dự kiến kết quả, hiệu quả và tác động của sản phẩm; có phương án sử dụng kết quả; đồng thời phối hợp làm rõ khả năng thương mại hóa, hiệu quả kinh tế và tính khả thi của việc triển khai.

Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm các nhiệm vụ công nghệ chiến lược đi từ nhu cầu thực tiễn, tránh dàn trải, chồng chéo.