Đề xuất thành lập tòa án khu vực, tòa chuyên trách phá sản và sở hữu trí trí tuệ

Tòa án nhân dân tối cao vừa có tờ trình gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Theo đó, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) đã được sửa đổi, bổ sung toàn diện nhằm khắc phục những bất cập, tồn tại, hạn chế trong quá trình thi hành Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014.

Tuy nhiên, tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân hiện nay đang được thiết kế theo mô hình 04 cấp.

Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân để thực hiện chủ trương của Đảng về bỏ cấp trung gian, không tổ chức cấp huyện là cấp thiết nhằm tạo lập hành lang pháp lý để các Tòa án đi vào hoạt động theo mô hình mới, bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Theo dự thảo, mô hình tổ chức hệ thống tòa án mới sẽ gồm: Tòa án nhân dân Tối cao; Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Tòa án nhân dân khu vực (hiện nay là Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thànhphố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương).

Bên cạnh mô hình tổ chức hệ thống tòa án 3 cấp như trên, dự thảo luật sẽ sửa đổi, bổ sung các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của các tòa án.

Cụ thể, đối với Tòa án nhân dân tối cao gồm các nhiệm vụ, quyền hạn giám đốc việc xét xử của các tòa án khác; giám đốc thẩm, tái thẩm đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật các tòa án nhân dân; phúc thẩm các vụ án hình sự mà bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của tòa án nhân dân cấp tỉnh bị kháng cáo, kháng nghị.

Theo dự thảo, Tòa án nhân dân Tối cao gồm Hội đồng thẩm phán và 3 Tòa Phúc thẩm (đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM); 4 Vụ Giám đốc kiểm tra; các cục, vụ và tương đương; Học viện Tòa án; cơ quan báo chí. Tăng số lượng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao từ 13 - 17 người lên thành từ 23 - 27 người để đảm bảo đủ nguồn nhân lực giải quyết kịp thời, chất lượng đối với khối lượng công việc giám đốc thẩm, tái thẩm tăng thêm từ tòa án nhân dân cấp cao chuyển về theo đúng chỉ tiêu, yêu cầu của Quốc hội.

Dự thảo cũng quy định, tòa án nhân dân tỉnh, thành trực thuộc Trung ương sẽ thực hiện nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của tòa án nhân dân khu vực; phúc thẩm vụ án, vụ việc mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị; sơ thẩm vụ án hình sự có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; vụ án hình sự nghiêm trọng, phức tạp khác.

Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, gồm Ủy ban Thẩm phán, các tòa chuyên trách, bộ máy giúp việc.

Đối với tòa án nhân dân khu vực được cơ cấu lại từ các tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh… Tên của tòa án nhân dân khu vực được đặt theo tên đơn vị hành chính nơi đặt trụ sở, được đánh số thứ tự để phân biệt và tạo thuận lợi cho người dân dễ dàng nhận biết.

Dự thảo luật nêu tòa án nhân dân khu vực có nhiệm vụ xét xử theo thủ tục sơ thẩm các vụ án hình sự về các tội phạm mà mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tù; xét xử theo thủ tục sơ thẩm tất cả các vụ án hành chính, vụ việc dân sự và các vụ việc khác thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án.

Tòa án nhân dân khu vực gồm các tòa chuyên trách và bộ máy giúp việc. Theo Điều 60 dự thảo, các Tòa chuyên trách có thể có Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Kinh tế, Tòa Hành chính, Tòa Gia đình và người chưa thành niên.

Theo dự thảo, thành lập Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ tại một số Tòa án nhân dân khu vực. Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định phạm vi, thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa Phá sản, Tòa Sở hữu trí tuệ theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.