Độc tố cereulide liên quan các vụ thu hồi sữa

Cục An toàn thực phẩm đề nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số phối hợp thông báo tới các sàn thương mại điện tử, website bán hàng trực tuyến nhằm ngăn chặn việc kinh doanh lô sữa Aptamil bị thu hồi tại Anh. Các sàn thương mại điện tử cần gỡ bỏ ngay thông tin sản phẩm vi phạm, đồng thời xử lý các gian hàng, nhà phân phối liên quan theo quy định.

Chỉ đạo này nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ nhỏ sau khi Tập đoàn Danone thông báo thu hồi tự nguyện lô sữa công thức Aptamil First Infant Formula (loại hộp 800g, hạn sử dụng trước ngày 31/10/2026) tại thị trường Anh hôm 24/1. Nhà sản xuất phát hiện sản phẩm nhiễm cereulide, một loại độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra.

Theo Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA), độc tố cereulide có đặc tính chịu nhiệt cao, không bị phân hủy qua quá trình đun nấu thông thường hay khi pha sữa theo hướng dẫn. Ông Darren Whitby, Trưởng bộ phận Xử lý sự cố tại FSA khuyến cáo phụ huynh tuyệt đối không cho trẻ dùng sản phẩm thuộc diện cảnh báo và cần liên hệ ngay với cơ quan y tế nếu thấy trẻ có dấu hiệu bất thường.

Đáng chú ý, đây không phải là lần đầu cereulide khiến thị trường sữa công thức châu Âu rung động. Ngay từ những ngày đầu năm 2026, nhiều bà mẹ nuôi con nhỏ tại nhiều quốc gia trên thế giới hết sức lo lắng khi thông tin được lan truyền về việc hãng sữa nổi tiếng Nestlé thu hồi sữa công thức.

Cụ thể, tại Anh, Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm (FSA) cho biết Nestlé đã thực hiện bước thu hồi phòng ngừa một số sản phẩm SMA Infant Formula và Follow-On Formula vì “có thể chứa cereulide”. FSA công bố cảnh báo chính thức ngày 6/1/2026 và cập nhật ngày 9/1/2026, điều chỉnh một số thông tin về hạn dùng của lô bị ảnh hưởng.

Tại Việt Nam, ngày 07/01/2026, Cục An toàn thực phẩm đăng tải cảnh báo về sản phẩm sữa bột dành cho trẻ sơ sinh mang nhãn Beba và Alfamino được bán tại Đức. Cơ quan này khuyến cáo người tiêu dùng không mua, không sử dụng trong khi “chưa có kết quả xác minh” từ tập đoàn và cơ quan quản lý tại Việt Nam, đồng thời cho biết đã có công văn gửi các đầu mối liên quan để kiểm soát rủi ro.

Ngay sau đó, Nestlé Việt Nam thông báo “tự nguyện và chủ động thu hồi phòng ngừa” 17 lô sữa công thức thương hiệu NAN. Doanh nghiệp nêu rõ giai đoạn tiếp nhận thu hồi, đổi trả từ người tiêu dùng từ ngày 08/01/2026 đến ngày 08/02/2026. Nếu thông tin hợp lệ, việc đổi sản phẩm hoặc hoàn tiền dự kiến trong 07–10 ngày làm việc và quá trình đổi/hoàn dự kiến hoàn tất trước ngày 08/03/2026.

Tiếp sau đó, Tập đoàn Lactalis của Pháp, ngày 21/1/2026, cho biết đang tiến hành thu hồi các lô sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh tại 18 quốc gia do phát hiện cereulide trong một thành phần được cung ứng từ nhà cung cấp. Theo thông tin do Lactalis công bố, các sản phẩm bị ảnh hưởng thuộc thương hiệu Picot, được phân phối rộng rãi qua hệ thống hiệu thuốc và kênh bán lẻ tại nhiều thị trường trên thế giới.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết cereulide là một độc tố peptide vòng do một số chủng vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra. Đây là vi khuẩn gram dương, có khả năng tạo bào tử, tồn tại phổ biến trong môi trường và nhiều loại thực phẩm. Cereulide là loại độc tố bền với nhiệt độ, hầu như không bị phá hủy ngay cả khi đun nóng.

Khi xâm nhập vào cơ thể, độc tố này có thể gây ngộ độc thực phẩm cấp tính với các triệu chứng điển hình như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, mệt mỏi. Các biểu hiện thường khởi phát nhanh, chỉ sau 30 phút đến 6 giờ kể từ khi sử dụng thực phẩm nhiễm độc.

Trong khi đó, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết ngộ độc cereulide không phải là nhiễm trùng thông thường. Khi trẻ uống phải sữa nhiễm cereulide, độc tố có thể gây các triệu chứng ngộ độc thực phẩm như buồn nôn, nôn, tiêu chảy phân lỏng, rối loạn điện giải, trong đó trẻ nhỏ và trẻ dưới 12 tháng tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nặng.

Các triệu chứng thường xuất hiện sớm, trẻ có thể nôn nhiều lần, nôn vọt, bú kém hoặc bỏ bú đột ngột, quấy khóc, khó chịu. Một số trẻ có biểu hiện đau bụng, co chân, ưỡn người hoặc tiêu chảy.

Khuyến cáo của các chuyên gia dành cho phụ huynh là cần giữ bình tĩnh, tuân thủ hướng dẫn của cơ quan chức năng. Không tiếp tục mua hoặc sử dụng sản phẩm nằm trong diện cảnh báo. Nếu đã mua, cần ngừng sử dụng ngay. Trong trường hợp trẻ xuất hiện các triệu chứng ngộ độc cấp tính như nôn, tiêu chảy, đau bụng, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế. 

Bác sĩ Lê Văn Thiệu khuyến cáo phụ huynh không tự ý dùng thuốc chống nôn hay thuốc cầm tiêu chảy, bởi điều này có thể khiến độc tố lưu lại lâu hơn trong đường ruột. "Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm nếu trẻ dưới 12 tháng tuổi hoặc có nôn dù chỉ 1 - 2 lần", bác sỹ này nói.

Đặc biệt, với thị trường Việt Nam, câu chuyện đáng chú ý nằm ở kênh phân phối. Không ít phụ huynh có thói quen mua sữa theo đường “order”, xách tay hoặc thông qua gian hàng online, trong khi thông tin thu hồi thường được công bố theo lô tại thị trường sở tại.

Do đó, phụ huynh cần đọc đúng số lô và hạn dùng. Thông tin này thường in ở đáy lon hoặc cạnh nhãn. Không nên chỉ nhìn tên nhãn hàng, vì thu hồi là theo lô. Riêng với cảnh báo Aptamil First Infant Formula 800g, Cục An toàn thực phẩm đã nêu mốc nhận diện quan trọng là hạn sử dụng trước 31/10/2026 cho lô bị thu hồi tại Anh.

Ngoài ra, cần đối chiếu sản phẩm theo đúng thị trường và nguồn chính thống. Nếu sản phẩm là hàng mua tại Việt Nam (chính ngạch), ưu tiên đối chiếu theo thông báo của doanh nghiệp tại Việt Nam (ví dụ Nestlé Việt Nam đã công bố rõ thời gian tiếp nhận thu hồi, phương án đổi/hoàn). Nếu sản phẩm là hàng “order”, đối chiếu thêm theo cảnh báo của cơ quan quản lý tại nước sở tại.