Thị trường chỉ thay đổi bền vững khi hành vi mua sắm thay đổi. Nếu người tiêu dùng ít quan tâm đến lượng bao bì, khả năng tái chế hay tác động môi trường, doanh nghiệp sẽ khó có động lực đủ lớn để đầu tư cho những thay đổi vốn làm tăng chi phí trong ngắn hạn…

Theo báo cáo của Retail Asia đầu tuần này, khoảng 9/10 người tiêu dùng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương dự định ngừng hoặc xem xét lại việc mua hàng từ các thương hiệu bán lẻ không ưu tiên tính bền vững. Người tiêu dùng tại các trung tâm đô thị lớn ở châu Á ngày càng coi hiệu quả môi trường là tiêu chí mua hàng cơ bản chứ không phải là tính năng tiếp thị cộng thêm. 

Tại TP.HCM, tiêu dùng xanh đang tạo ra làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ trong ngành bán lẻ trước áp lực gần 14.000 tấn rác thải mỗi ngày. Thay vì chỉ tập trung vào giá cả hay sở thích cá nhân, người tiêu dùng hiện nay bắt đầu ưu tiên các tiêu chuẩn sinh thái. Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, có tới 86% người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm từ 5% đến 10% cho các sản phẩm xanh.

Bà Lê Thị Hoài Thương, Giám đốc Đối ngoại Công ty TNHH Nestlé Việt Nam, nhận định người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến những sản phẩm có cam kết rõ ràng về chuyển đổi xanh và mang lại lợi ích thiết thực. Xu hướng này thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới phương thức sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng và nâng cao trách nhiệm đối với môi trường.

"Cam kết về phát triển bền vững cũng như chuyển đổi xanh không phải là một cam kết trong ngắn hạn. Đây là một cam kết dài hạn và một lộ trình rất dài hơi. Chúng ta cần phải chuyển đổi xanh trong toàn chuỗi giá trị và bắt đầu từ thượng nguồn", bà Thương chia sẻ.

Với ngành thực phẩm, quá trình chuyển đổi bắt đầu tại vùng nguyên liệu, nơi chất lượng đầu vào, phương pháp canh tác và khả năng kiểm soát nguồn gốc ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm cuối cùng. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm minh bạch thông tin, bảo đảm quyền được biết và quyền lựa chọn của người tiêu dùng.

Theo bà Thương, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh có quan hệ hỗ trợ lẫn nhau. Công nghệ giúp doanh nghiệp đo lường hiệu quả sử dụng tài nguyên, quản lý hoạt động sản xuất và nâng cao tính minh bạch trong chuỗi giá trị. Qua đó, những cam kết về chất lượng và trách nhiệm môi trường có thêm cơ sở để kiểm chứng, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng. 

Trong khi đó, theo bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững tại Unilever Việt Nam, không dừng lại ở nhà máy, doanh nghiệp tiếp tục thúc đẩy kinh tế tuần hoàn bằng việc thu gom, tái chế lượng bao bì nhựa nhiều hơn số lượng bán ra thị trường. Cùng với đó, mô hình trạm đổ đầy (Refill Station) giúp người tiêu dùng tái sử dụng vỏ chai, hạn chế rác thải nhựa và từng bước hình thành thói quen tiêu dùng bền vững.

“Trong bối cảnh biến đổi của thiên tai và địa chính trị, chuỗi cung ứng xanh sẽ có tính chống chịu khá cao. Chúng tôi cũng nhận được những phản hồi của người tiêu dùng khi mà họ dùng những sản phẩm xanh. Họ cảm thấy yên tâm và yêu quý nhãn hàng của mình hơn”, bà Hồng Nhi chia sẻ.

Ở góc độ doanh nghiệp phân phối, tháng 4/2026, Central Retail Việt Nam hoàn tất chuyển đổi sang sử dụng 100% túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm của hệ thống GO!, Tops Market và Mini go! trên toàn quốc. Người tiêu dùng trả phí từ 500 đồng/túi hoặc lựa chọn mang túi cá nhân, sử dụng thùng carton miễn phí.

Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc siêu thị GO! Thăng Long, nhận định việc thu phí giúp khách hàng cân nhắc số lượng túi thực sự sử dụng, hạn chế lãng phí. Cùng với thay đổi bao bì, Central Retail triển khai đầu tư điện mặt trời áp mái. Đến tháng 5/2026, hệ thống điện mặt trời đã được lắp đặt tại 32 trung tâm GO! và Mini go!, giúp giảm bình quân khoảng 14% lượng điện tiêu thụ tại các cơ sở triển khai.

Tương tự, tại MM Mega Market Việt Nam, đã triển khai điện mặt trời áp mái tại 16 trung tâm, góp phần giảm khoảng 5.000 - 7.000 tấn CO₂ mỗi năm. Ông Lê Sĩ Hiển, Giám đốc điều hành MM Mega Market Việt Nam tại Hà Nội, chia sẻ doanh nghiệp áp dụng những tiêu chuẩn xanh đối với các nhà cung cấp khi làm việc với hệ thống. Đồng thời khuyến khích người tiêu dùng sử dụng túi nhiều lần, phân loại chất thải và xử lý thực phẩm dư thừa.

Một cách làm đáng chú ý khác đang được Saigon Co.op triển khai từ ngày 10/10 đến 31/12/2026. Theo đó, khách hàng thành viên có hóa đơn từ 300.000 đồng, đáp ứng điều kiện không nhận túi nilon, được cộng 30 điểm thưởng, tương đương 6.000 đồng. Cùng với chính sách này, hệ thống Co.opmart và Co.opXtra bố trí khu vực tự đóng gói bằng thùng carton, giúp khách hàng có thêm phương án mang hàng hóa về nhà.

Sự thay đổi trong hành vi người tiêu dùng cũng đang tạo động lực lớn để các nhà bán lẻ điều chỉnh từ khâu đóng gói đến vận hành nội bộ. Mỗi ngày có hàng trăm sản phẩm đưa lên kệ, biến việc kiểm soát bao bì và giảm lãng phí thực phẩm thành mắt xích cốt lõi trong chuỗi phân phối xanh.

Tại Hội nghị quốc tế – Phiên họp thường niên lần thứ 18 của Hội nghị bàn tròn châu Á – Thái Bình Dương về sản xuất và tiêu dùng bền vững (APRSCP), TS. Yasuhiko Hotta, Chủ tịch Bàn tròn châu Á – Thái Bình Dương về sản xuất và tiêu dùng bền vững, nhận định lĩnh vực sản xuất và tiêu dùng bền vững (SPC) đang bước vào giai đoạn thứ ba, được gọi là SPC 3.0.

Nếu các giai đoạn trước tập trung giải quyết hậu quả và kiểm soát từ khâu sản xuất, giai đoạn mới hướng sự quan tâm nhiều hơn đến người tiêu dùng cuối cùng, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát toàn bộ chuỗi từ thượng nguồn đến hạ nguồn.

Ông Hotta cho rằng, SPC hiện hướng đến quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống, gắn với kinh tế tuần hoàn, trung hòa carbon và nền kinh tế tích cực với thiên nhiên. Quá trình này đòi hỏi những thay đổi đồng bộ về cơ sở hạ tầng, hệ thống đô thị, giao thông, phương thức sản xuất và nhận thức của người tiêu dùng.

Hội nghị dự kiến hoàn thiện dự thảo "Thông điệp APRSCP 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh"  sau  các phiên đối thoại cấp cao về việc chuyển từ tham vọng chính sách sang triển khai thực tế. Trong đó có bốn nhóm chuyên đề gồm: công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo và tài chính xanh; kinh tế tuần hoàn trong ngành nhựa và dệt may; sản xuất thông minh, truy xuất nguồn gốc số và tiêu dùng bền vững; sản xuất bền vững, cộng sinh công nghiệp và kinh tế sinh học tuần hoàn.