Xuất khẩu bền vững là một bài toán tổng hợp, trong đó các Tiêu chuẩn Bền vững Tự nguyện (VSS - Voluntary Sustainability Standards) cần được đặt trong một khung rộng hơn, bao gồm mô hình kinh doanh phù hợp với thị trường xuất khẩu và năng lực thực thi…

Các nhà nhập khẩu không chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp có chứng nhận hay không, mà quan tâm nhiều hơn đến việc doanh nghiệp vận hành tiêu chuẩn đó như thế nào trong toàn bộ chuỗi giá trị. Một hạn chế phổ biến trong cách tiếp cận hiện nay là doanh nghiệp coi VSS như một “tấm vé kỹ thuật”, trong khi giá trị thực sự của tiêu chuẩn chỉ được phát huy khi gắn với mô hình kinh doanh rõ ràng.

GEVA: DỰ ÁN GIÚP DOANH NGHIỆP VIỆT NÂNG CAO NĂNG LỰC XUẤT KHẨU BỀN VỮNG

Xuất phát từ thực tiễn doanh nghiệp Việt gặp khó khi tiếp cận và triển khai các tiêu chuẩn bền vững (VSS), dự án GEVA - Ươm tạo và Tăng tốc xuất khẩu xanh do Chính phủ Thụy Sĩ tài trợ và KisStartup khởi xướng – lựa chọn cách tiếp cận tổng thể, coi VSS là một cấu phần trong năng lực xuất khẩu xanh, thay vì mục tiêu đơn lẻ.

GEVA hỗ trợ doanh nghiệp xác định vị trí trong chuỗi giá trị xuất khẩu thông qua các công cụ đo lường mức độ sẵn sàng xuất khẩu xanh, đánh giá mô hình kinh doanh và năng lực vận hành. Bộ công cụ trực tuyến tại greenexport.vn do KisStartup phát triển giúp doanh nghiệp tự đánh giá mô hình kinh doanh xanh, mức độ tuân thủ tiêu chuẩn bền vững trong nông nghiệp và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.

Song song đó, GEVA giới thiệu và cập nhật các công cụ quốc tế như Standards Map – nền tảng tra cứu, so sánh hơn 300 tiêu chuẩn bền vững toàn cầu, giúp doanh nghiệp nhanh chóng xác định các tiêu chuẩn phù hợp theo thị trường, ngành hàng và phân khúc khách hàng.

Trên cơ sở dữ liệu và kết quả tự đánh giá, doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuyển đổi xanh rõ ràng, chủ động tiếp cận thị trường xuất khẩu thay vì bị động chạy theo yêu cầu của đối tác. GEVA cũng tổ chức nhiều khóa đào tạo về xuất khẩu xanh, VSS và chuyển đổi mô hình kinh doanh tại Hà Nội, Huế, TP.HCM, Bến Tre, Đắk Lắk, Gia Lai…, thu hút đông đảo doanh nghiệp tham gia.

Điểm khác biệt của GEVA nằm ở hoạt động coaching chuyên sâu sau đào tạo. Chương trình đồng hành cùng doanh nghiệp rà soát và điều chỉnh mô hình kinh doanh, thực hành VSS trong sản xuất – xuất khẩu, đo lường tác động môi trường – xã hội, chuẩn bị hồ sơ đánh giá độc lập và xây dựng thương hiệu xanh phục vụ thị trường quốc tế.

Theo đó, GEVA không chỉ giúp doanh nghiệp “đạt chuẩn”, mà hướng tới xây dựng năng lực xuất khẩu xanh bền vững, trong đó các tiêu chuẩn bền vững được tích hợp như một phần hữu cơ của mô hình kinh doanh, thương hiệu và năng lực thực thi trên thị trường toàn cầu.

LỘ TRÌNH THỰC HÀNH VSS PHỤC VỤ XUẤT KHẨU XANH BỀN VỮNG: BẮT ĐẦU TỪ THỊ TRƯỜNG VÀ MÔ HÌNH KINH DOANH

Theo các chuyên gia, để các tiêu chuẩn bền vững (VSS) thực sự trở thành công cụ thúc đẩy xuất khẩu xanh, doanh nghiệp cần tiếp cận VSS như một phần của lộ trình kinh doanh tổng thể, xuất phát từ nhu cầu thị trường và năng lực thực thi, thay vì coi đây là mục tiêu kỹ thuật độc lập.

Bà Nguyễn Đặng Tuấn Minh, CEO KisStartup, cho rằng: “Xuất khẩu bền vững trước hết là bài toán mô hình kinh doanh. Tiêu chuẩn chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp hiểu rõ khách hàng, kênh bán và khả năng hấp thụ chi phí, rủi ro đi kèm”.

Từ thực tiễn triển khai, ông Vũ Đình Cường, chuyên gia GEVA và cán bộ nông nghiệp bền vững của Trung tâm Hỗ trợ phát triển Nông nghiệp Hữu cơ (CODAS), đề xuất lộ trình 8 bước giúp doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực sẵn sàng xuất khẩu xanh.

Bước thứ nhất, xác định nhu cầu thị trường và tiêu chuẩn phù hợp

Điểm xuất phát là yêu cầu của thị trường và khách hàng mục tiêu, không phải mong muốn chủ quan của doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp tránh chạy theo chứng nhận tốn kém nhưng không tạo ra đơn hàng.

Bước thứ hai, hiểu tiêu chuẩn gắn với mô hình kinh doanh

VSS cần được nhìn trong mối liên hệ với giá trị khách hàng, chi phí, giá bán và tổ chức sản xuất, bảo đảm sự phù hợp với định hướng kinh doanh dài hạn.

Bước thứ ba, đánh giá hiện trạng và rủi ro

Doanh nghiệp rà soát toàn bộ mô hình vận hành, từ vùng nguyên liệu đến quản trị và năng lực xuất khẩu, nhằm nhận diện các điểm chưa phù hợp và rủi ro khi áp dụng VSS.

Bước thứ tư, xây dựng kế hoạch hành động có trọng tâm

Trên cơ sở đánh giá, doanh nghiệp xác định thứ tự ưu tiên, triển khai theo nguồn lực thực tế để tránh quá tải trước hệ thống tiêu chuẩn phức tạp.

Bước thứ năm, lựa chọn đơn vị tư vấn phù hợp

Ưu tiên các đơn vị có khả năng gắn tiêu chuẩn với thực tiễn sản xuất – xuất khẩu, thay vì chỉ tập trung “làm chứng nhận”.

Bước thứ sáu, triển khai cải tiến gắn với vận hành

Các cải tiến về quản trị, môi trường, xã hội và truy xuất nguồn gốc cần được tích hợp vào hoạt động thường ngày của doanh nghiệp.

Bước thứ bảy, lựa chọn tổ chức chứng nhận được thị trường công nhận

Chứng nhận chỉ có giá trị khi được thị trường mục tiêu thừa nhận và hỗ trợ chiến lược xuất khẩu.

Bước thứ tám, duy trì và tích hợp VSS dài hạn

VSS không phải đích đến mà là nền tảng lâu dài, cần được tích hợp vào chiến lược xuất khẩu, thương hiệu và quan hệ với khách hàng quốc tế để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.